Colani op 31 okt 2024 om 08:58

2024-10-31T08:58:11Z

Nieuwe pagina

{{Zijbalk liturgisch gerei}}
De '''Manipel''' (Latijn: ''manipulus'') is een strookvormige doek die tijdens het celebreren van de [[Mis]] aan de linkerarm wordt gedragen. Dit liturgisch kledingstuk werd tot de jaren 1960 algemeen gebruikt in de [[Rooms-katholieke Kerk|Katholieke Kerk]]. In de [[Novus Ordo Missae|Nieuwe Liturgie van Paus Paulus VI]] werd het dragen van de manipel in 1967 met de instructie ''[[Tres Abhinc Annos]]'' niet langer verplicht.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20130927115159/http://www.adoremus.org/TresAbhinc.html Tres Abhinc Annos, 25], 4 mei 1967</ref> In de Missen volgens de [[Tridentijnse ritus|buitengewone vorm van de Romeinse ritus]] wordt hij nog steeds gebruikt.

== Gebruik ==
De manipel wordt door de [[priester]] - en in de plechtige Mis met assistentie ook door de [[diaken]] en [[subdiaken]] - gedragen over de ''linker'' onderarm op de mouwen van de [[albe (onderkleed)|albe]]. Hij wordt dichter bij de pols dan bij de elleboog gedragen. De manipel wordt enkel tijdens het celebreren van de mis gedragen, met uitzondering van de preek of [[homilie]]. Indien de priester gaat preken vanaf de [[Ambo (preekstoel)|ambo]] of vanaf de [[Kansel|preekstoel]] legt hij de manipel over het [[missaal]], het boek met daarin de gebeden van de Mis. Bij de [[Offertorium|bereiding van de gaven]] doet de priester de manipel weer aan.

==Symboliek==
De manipel staat, als voormalige zweetdoek, in de christelijke symboliek voor de last van het werk in de wijngaard van de Heer. Tevens herinnert hij aan de ontberingen die Jezus Christus moest lijden tijdens zijn aardse leven.

== Geschiedenis ==
De manipel ontstond al erg vroeg in de liturgische traditie. Ontstaan in de eerste eeuwen van het [[christendom]] in [[Rome (stad)|Rome]] was de manipel in de [[zesde eeuw|6e eeuw]] in [[West-Europa]] algemeen verspreid. Hij vindt zijn oorsprong als versierde zweet- en zakdoek die over de arm gedragen werd. In de warme landen van het [[Middellandse Zeegebied]] veroorzaakten de in de Oudheid zware gewaden van bisschoppen, priesters, diakens en subdiakens, vaak hevige transpiratie. Met name de [[bisschop]] had het in vroeger tijd vaak erg warm door de vele kledingstukken die hij droeg, namelijk: [[Albe (onderkleed)|albe]], [[amict]], [[Stola (liturgie)|stola]], [[Cingel (koord)|cingel]], manipel, [[Dalmatiek (liturgie)|dalmatiek]] én [[kazuifel]], handschoenen, speciale schoenen, [[bisschopsring]], [[kromstaf|staf]] en [[mijter]].

In de loop van de ontwikkeling van de liturgie evolueerde de manipel steeds meer naar een rijk versierd kledingstuk en verloor zijn praktische gebruik als zweetdoek. Tezamen met de dikkere en rijkere versiering met onder meer goud en zijde die de liturgische kledingstukken na de middeleeuwen ging kenmerken - de aan de schouderzijde ingekorte ''Romaanse'' kazuifels kwamen steeds meer op - werd ook de manipel steeds meer gesteven en veelal versierd met zeer kostbaar goudstiksel.

[[Bestand:Kazuivel II.jpg|thumb|left|Paarse stola en dito manipel]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Kleding van christelijke geestelijken]][[Categorie:Liturgisch voorwerp in de katholieke kerk]]

Manipel (liturgie) - Bewerkingsoverzicht

Colani op 31 okt 2024 om 08:58