Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Sebastiaan, een voorbeeld van het martelaarschap]] Een '''martelaar''', '''martelaarster''' of '''martelares''' (Grieks: ''martys'' - getuige, ''martyrion'' - getuigenis) is iemand die kwellingen doorstaat of het eigen leven offert op religieuze grond. Het begrip kan zowel religieus als metaforisch gebruikt worden. In het christendom is een martelaar iemand die kwelling...'

2024-03-11T07:32:21Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'thumb|[[Sebastiaan (heilige)|Sebastiaan, een voorbeeld van het martelaarschap]] Een '''martelaar''', '''martelaarster''' of '''martelares''' (Grieks: ''martys'' - getuige, ''martyrion'' - getuigenis) is iemand die kwellingen doorstaat of het eigen leven offert op religieuze grond. Het begrip kan zowel religieus als metaforisch gebruikt worden. In het christendom is een martelaar iemand die kwelling...'

Nieuwe pagina

[[Bestand:St-Sebastian-xx-Guido-Reni.jpg|thumb|[[Sebastiaan (heilige)|Sebastiaan]], een voorbeeld van het martelaarschap]]
Een '''martelaar''', '''martelaarster''' of '''martelares''' ([[Grieks]]: ''martys'' - getuige, ''martyrion'' - getuigenis) is iemand die kwellingen doorstaat of het eigen leven offert op [[religie|religieuze grond]]. Het begrip kan zowel religieus als metaforisch gebruikt worden. In het [[christendom]] is een martelaar iemand die kwellingen doorstaat of zijn leven offert om zijn geloof niet te verzaken. <ref>[[Microsoft Encarta]], 1993-2002</ref> <ref>van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal, 15e druk, 2015</ref> In de [[islam]] is een ''sjahied'' (meestal vertaald als martelaar) iemand die sterft terwijl hij [[jihad]] uitvoert. <ref>{{en}}A. Ezzati, [https://www.al-islam.org/al-serat/vol-12-1986/concept-martyrdom-islam The Concept Of Martyrdom In Islam], Tehran University (1986). [https://web.archive.org/web/20190809161908/https://www.al-islam.org/al-serat/vol-12-1986/concept-martyrdom-islam Gearchiveerd] op 9 augustus 2019.</ref> De term wordt, gebaseerd op het christelijk martelaarschap, ook [[overdrachtelijk]] gebruikt voor mensen die veel lijden of zelfs sterven voor een edele zaak of het slachtoffer worden van hun beroep of bezigheden. <ref>

De dood van een martelaar of de veronderstelde betekenis daarvan wordt martelaarschap genoemd.

== Martelaar in het christendom ==
{{Zie hoofdartikel|Martelaar (christendom)}}
Sommige christenen stierven de marteldood vanwege hun geloof. In de Katholieke Kerk worden martelaren die een voorbeeld kunnen zijn voor de gelovigen soms [[Heiligverklaring|heilig verklaard]].

Bekend zijn de vroege [[christendom|christelijke]] martelaren die in de eerste drie eeuwen van [[christenvervolgingen|vervolging]] voor de leeuwen werden geworpen of werden gekruisigd. De eerste christelijke martelaar was [[Stefanus (martelaar)|Stefanus]]. In het [[Nieuwe Testament]] wordt de term niet als zodanig gebruikt, hoewel de dood van Stefanus door [[steniging]] als martyrium er al wel beschreven staat.

In de [[kerkgeschiedenis]] zijn er verschillende bekende martelaren geweest. [[Ignatius van Antiochië]] stierf in [[Rome (stad)|Rome]] de marteldood. [[Polycarpus van Smyrna]] stierf in Smyrna de marteldood. In Noord-Afrika stierven onder andere [[Cyprianus van Carthago|Cyprianus]], [[Perpetua en Felicitas]] en vele anderen de marteldood. De verslagen van hun dood zijn verzameld in de zogenoemde martelaarsboeken.<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Bobichon|voornaam=Philippe|werk=in : Histoire de la littérature grecque chrétienne, t. II/5 : De Paul apôtre à Irénée de Lyon, B. Pouderon, E. Norelli (dir.)|datum=2013|titel=La plus ancienne littérature martyriale|pagina's=619-647|taal=fr|url=https://www.academia.edu/7280302/_La_plus_ancienne_litt%C3%A9rature_martyriale_|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220418135303/https://www.academia.edu/7280302/_La_plus_ancienne_litt%C3%A9rature_martyriale_|archiefdatum=2022-04-18}}</ref>

Ook in de recente geschiedenis van de 20e en 21e eeuw zijn er nog vele christelijke martelaren. Te denken aan de slachtoffers in het communistische China en Rusland en ook in de 21e eeuw worden er in Noord-Korea veel christenen vervolgd vanwege hun geloof en velen hebben daar met hun leven voor moeten betalen.

In de christelijke [[iconografie]] beeldt men een martelaar uit met een [[attribuut (beeldende kunst)|attribuut]] of het martelwerktuig. Zo wordt de heilige [[Laurentius van Rome|Laurentius]] steevast afgebeeld met een rooster.

=== Martelaren in Nederland ===
In het Nederlandse taalgebied werden dergelijke getuigenissen verzameld door [[Adriaan van Haemstede]] (Adrianus Haemstedius) die in [[1559]] een grote verzameling documenten uitgaf onder de titel ''Historie der martelaren die om de getuigenis der evangelische waarheid hun bloed hebben gestort''. Het boek werd na zijn overlijden steeds aangevuld, zodat de laatste editie van 1747 een overzicht geeft van de martelaren vanaf de vroege Kerk tot circa 1650. Bekende Nederlandse voorbeelden van christenen, die door de [[Rooms-Katholieke Kerk|Katholieke Kerk]] als martelaar zijn erkend zijn de [[Martelaren van Gorcum]] (†[[1572]]) en de Friese [[karmelieten|karmeliet]] [[Titus Brandsma]] (†[[1942]]). Ook de [[doopsgezind]]en hebben tal van martelaren gekend.

== Sjahied in de islam ==
In de [[islam]] is een ''sjahied'' (meestal vertaald als martelaar) iemand die sterft terwijl hij de [[jihad]] uitvoert. <ref> Moslims die in de jihad sneuvelen, worden als martelaren beschouwd, die direct in het [[paradijs]] toegelaten worden.

Een sjahied is iemand die op de weg van God [[sterven|overlijdt]].{{Bron?||2016|08|15}} Vaak wordt er over martelaar gesproken als een persoon tijdens de [[jihad|kleine jihad]] gedood wordt door de tegenstander, maar een persoon kan ook een martelaar worden wanneer diegene tijdens het [[Salat (islam)|bidden]] of tijdens een andere daad voor God sterft.{{Bron?||2016|08|15}}

Het [[Arabisch]]e woord voor martelaar is ''sjahied'' en is te herleiden tot [[Sjahada|de islamitische getuigenis]]. ''Sjahied'' heeft te maken met ergens getuige van zijn of dat er door anderen over jou wordt getuigd. Er wordt binnen de islam gezegd dat martelaren hun eigen status in deze en de komende wereld kunnen aanschouwen en dat de [[engel]]en voor hen de [[sjahada]] uitspreken.<ref name="cal08">Scheurkalender 2008 van [[Stichting Islamitisch Centrum Nederland]], 13 maart 2008</ref> {{Bron?|Graag nog een bron, want een scheurkalender is immers geen degelijke bron|2016|08|15}}

Er worden drie soorten martelaren onderscheiden: <ref>{{Bron?|Graag nog een bron, want een scheurkalender is immers geen degelijke bron|2016|08|15}}

</ref>
# Zij die in deze en de komende wereld als martelaar worden gezien. Zij zijn tijdens een rechtvaardige strijd gedood. Ze worden niet gewassen op de manier die gebruikelijk is bij een overledene. Er is [[madhhab|verschil van mening]] over het al dan niet verrichten van [[Begrafenis#Islamitisch|het gebed voor de overledene]] vanwege hun bijzondere status.
# Zij die in deze wereld niet als martelaar worden beschouwd, maar wel in het hiernamaals. Dit betreft zij die sterven aan een ongeneeslijke ziekte, een aardbeving of een andere ramp, die tijdens de verdediging van bezit, leven of eer zijn gestorven. Hierover zijn betrouwbare [[Hadith|overleveringen]] bekend.{{Bron?||2019|02|19}} Zij worden wel gewassen en er wordt wel voor hen gebeden.
# Zij die voor het oog van de wereld martelaar zijn, maar daarop eigenlijk geen aanspraak kunnen maken, omdat zij een verkeerde [[Intentionaliteit|intentie]] hadden. Misschien voerden zij oorlog om er beter van te worden of zijn zij als lafaard gedood. Alleen God kent hun werkelijke bedoelingen.

Binnen de [[islam]] hebben martelaars een bijzondere plek, speciaal binnen de [[sjiisme|sjiitische]] islam. Volgens de sjiieten zouden alle [[Twaalf Imams]] behalve de twaalfde, [[Mohammed al-Mahdi]], de martelaarsdood zijn gestorven. Elk jaar wordt tijdens het [[Asjoera]]-feest herdacht dat imam [[Hoessein (imam)|Hoessein]] stierf in een oorlog tegen Yazid, een generaal die aan de macht was in die tijd.

== Metaforisch gebruik ==
In recenter tijden wordt de term martelaar ook in niet-religieuze context gebruikt.

Walpole schrijft in "Memoirs of the Reign of George II" in [[1757]] dat de [[Eeuw van de Rede (tijdperk)|Eeuw van de Rede]] in [[1659]] begon. Hij schrijft dat ''"een eeuw is voorbijgegaan sinds de rede (Reason) begonnen is dat overwicht in [[wereld (christendom)|wereldse]] zaken zo te voeren als het aan mensen zesduizend jaar''<ref>Walpole rekende nog met de [[Genesis (boek)|scheppingsdatum]] van [[James Ussher]] die berekende dat de aarde en de schepping 6000 jaar oud waren. ''geleden reeds toegestaan was. Hoewel in deze eeuw godsdiensten en regeringen nog steeds beheerst werden door vooroordelen, hoewel geloof dat in tegenstelling tot de [[logica]] en [[tiran]]nen de menigten tot slaaf maakten van de luim van één enkele man, nog niet verdwenen zijn ontstaan er tenminste geen nieuwe ongerijmdheden meer of, indien zij verspreid werden, brengen zij geen vervolgingen of martelaren meer voort".''

Walpole gebruikte het begrip martelaar niet langer in een uitsluitend [[religie]]uze context maar betrok ook de slachtoffers van een niet "[[Verlichting (stroming)|verlichte]]" overheid bij de martelaars.

De door Kerk en overheid vervolgde sterrenkundigen zoals [[Galileo Galileï]] en [[Johannes Kepler|Keppler]] waren in de ogen van de verlichting martelaren voor de vrijheid van de [[wetenschap]].

In de 19e en 20e eeuw konden mensen in veler ogen ook de "martelaar van een goede zaak" worden wanneer zij zich opofferden voor sociale of politieke gerechtigheid.

Zo zien velen{{Bron?|graag wat voorbeelden en bronnen|2016|08|15}} [[Martin Luther King]] als martelaar voor de burgerrechten (waarvoor hij overigens wel nadrukkelijk vanuit het christelijk geloof opkwam), sommigen{{Bron?|graag wat voorbeelden en bronnen|2016|08|15}} zien [[Che Guevara]] als martelaar voor het [[socialisme]] en [[Theo van Gogh (regisseur)|Theo van Gogh]] als martelaar voor de [[vrijheid van meningsuiting]].

{{Appendix}}

[[Categorie:Martelaar| ]]

Martelaar - Bewerkingsoverzicht