Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-03-15T10:23:37Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox artiest klassieke muziek
| naam = Martin Spanjaard
| afbeelding = Martin Spanjaard - Onze Musici (1923).jpg
| onderschrift = Martin Spanjaard in Onze Musici 1923
| volledige naam =
| ook bekend als =
| geboren = 30 juli [[1892]]
| overleden = 30 september [[1942]]
| land =
| jaren-actief =
| stijl =
| zangstem =
| beroep = dirigent
| instrument =
| invloed =
| label =
| ensemble =
| handtekening =
| website =
| imdb = 
| allmusic = 
| lastfm = 
}}
[[Bestand:2023 Holocaust Namenmonument-Spanjaard, Martin.jpg|thumb|Naamsteen Holocaust Namenmonument (maart 2023)]]
[[Bestand:2022 Holocaust Namenmonument-Spanjaard-Okladek, Eleonore.jpg|thumb|Naamsteen Holocaust Namenmonument (oktober 2022)]]
'''Martin Spanjaard''' ([[Borne (Overijssel)]], 30 juli [[1892]] – [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]], 30 september [[1942]]) was een Nederlands [[dirigent]].

Hij was zoon van (textiel)fabrikant Salomon Jacob Spanjaard en Julia Dorothea Calisch. Hijzelf was getrouwd met Clara Josephine Louise Adolpine van Lier en na een echtscheiding in maart 1932 in mei 1932 met Eleonore Maria Hedwig Okladek. Zoon Martin Spanjaard overleed in 1940 op zee; dochter Clara Louise Spanjaard overleefde de oorlog.

Zijn eerste lessen kreeg hij van Joseph Salmon, die opgevolgd werd door [[André Spoor (musicus)|André Spoor]]. Hij verkreeg ook lessen van [[Frits Koeberg]] op het gebied van [[piano (instrument)|piano]], [[harmonieleer]] en [[compositieleer]]. Hij mocht op zeventienjarige leeftijd al een eigen werk dirigeren, [[Paul Bastide]] van de Franse Opera droeg zijn baton tijdelijk aan hem over; een serenade voor groot orkest kreeg haar première. Dat zorgde ervoor dat hij toch liever dirigent wilde worden dan uitvoerend musicus; hij kon diverse malen eigen werk dirigeren. Desalniettemin volgde hij nog pianolessen bij [[Anton Verhey]], uitlopend in lessen bij [[Friedrich Gernsheim]] aan de "Meisterschule für Musikalische Komposition" in [[Berlijn]]. Bij het proefspel kon hij drie werken overhandigen (dubbele fuga, orkestouverture en symfonisch gedicht). Ondertussen bespeelde hij de [[altviool]] in het orkest van de Hochschule für Musik van dirigent [[Willy Hess (violist)|Willy Hess]]. Ook in Berlijn vonden premières van zijn werken plaats, hij dirigeerde er onder andere het [[Blüthnerorkest]].

Na de Duitse periode volgde een korte periode in [[Den Haag]] en [[Amsterdam]], alwaar lessen werden gevolgd bij [[Willem Andriessen]] (piano) en [[Cornelis Dopper]] (compositieleer); hij was even assistent van [[Willem Mengelberg (dirigent)|Willem Mengelberg]]. In 1919 was hij weer in Duitsland te vinden, dit maal als koorrepetitor bij de staatsopera in Berlijn. Vanuit daar volgde in februari 1920 een benoeming als tweede dirigent bij de [[Het Gelders Orkest|Arnhemsche Orkest Vereeniging]]; hij moest [[Leo Ruygrok]] en [[Coenraad Lodewijk Walther Boer|Louis Boer]] (die er maar een paar maanden werkte) doen vergeten. In de daaropvolgende zomer werd hij eerste dirigent als opvolger van [[Peter van Anrooy]] en [[Richard Heuckeroth]]. Spanjaard, die ook al concurrent van Louis Boer was geweest, mocht opnieuw solliciteren. Het bestuur had nog geen groot vertrouwen in hem, want stelden hem aan met een proeftijd van één jaar. Hij moest het orkest weer op de rails krijgen na een instabiele periode onder Heuckeroth, voor wat betreft repertoire werd echter maar weinig progressie behaald, aldus werd opgetekend in de Arnhemsche Courant. Als tweede dirigent werd violist H.J. Manks aangesteld. Ook Spanjaards woede-uitbarstingen en lange repetities braken de orkestleden op, waardoor er vanuit het orkest geen onderling vertrouwen meer was, terwijl het publiek wel bleef komen. Een affaire met de [[Oostenrijk-Hongarije|Weense]] harpiste Elly Okladek (1901-1942), die tussen 1927 en 1932 harpiste in het orkest was, gaf ook wrijving in provinciestad [[Arnhem]]. Al ruim voor zijn contractverlenging in 1932 was al bekend dat hij en het orkest niet samen verder zouden gaan; er ging een uitgebreide polemiek tussen orkestbestuur en Spanjaard aan vooraf. In die periode waren er betwiste optredens in Deventer en Breda; die steden wilden alleen Spanjaard voor het orkest, zo nodig voor een ander orkest ([[Utrechts Symfonie Orkest|Utrechts Stedelijk Orkest]]). Een ledenvergadering begin 1932 liep totaal uit de hand, waarbij Spanjaard nog een rechtszaak aanspande tegen directeur De Monchy; Spanjaard beschuldigde De Monchy van smaad en won. Het leidde er toch toe dat Spanjaard werd opgevolgd door [[Jaap Spaanderman]]. Hij kwam al tijdens zijn AOV-periode en daarna voor orkesten te staan in [[Wiesbaden]], [[Berliner Philharmoniker]], [[Wiener Philharmoniker]] (Oostenrijkse première van [[Igor Strawinski]]’s ''Capriccio'') en [[Parijs]], maar ook het [[Residentieorkest]]. Ook stond hij tweemaal voor het Amsterdamse [[Koninklijk Concertgebouworkest|Concertgebouworkest]]. In 1924 leidde hij onder andere werken van [[Ludwig van Beethoven]] en [[Hector Berlioz]]; in 1939 werken van [[Henriëtte Bosmans]] (''Belsazer''), [[Anton Bruckner]] (Symfonie nr. 1 WAB 101) en [[Wolfgang Amadeus Mozart]] ([[Symfonie nr. 34 (Mozart)|Symfonie nr. 34]]).

Na die periode trouwde hij toch met de harpiste en trok naar Den Haag, waar zijn muzikale carrière als een nachtkaars uitging; optredens in Duitsland en Oostenrijk zaten er door de opkomst van [[Nazi-Duitsland]] niet meer in. In de [[Nederland in de Tweede Wereldoorlog|Tweede Wereldoorlog]] werden Spanjaard en Okladek via [[Kamp Amersfoort]] en [[Kamp Westerbork]] gedeporteerd naar het [[Auschwitz (concentratiekamp)|concentratiekamp Auschwitz]] en aldaar omgebracht.<ref>[https://www.oorlogsbronnen.nl/tijdlijn/Martin-Spanjaard/01/31983 Oorlogsbronnen, tijdlijn Spanjaard (geraadpleegd 8 oktober 2022)]. [https://web.archive.org/web/20221013091917/https://www.oorlogsbronnen.nl/tijdlijn/Martin-Spanjaard/01/31983 Gearchiveerd] op 13 oktober 2022.</ref> Beide namen komen voor op het [[Holocaust Namenmonument]] te Amsterdam.

In 1923 waren zijn ''Drie Lieder'' op tekst van [[Li T'ai Po]] in druk verschenen bij Alsbach. Andere te noemen werken zijn ''Symfonisch gedicht naar het sprookje uit de Duizend en één Nacht'' (uitgevoerd door USO) en een ''Scherzo voor orkest''.

{{Appendix|2=
*''Onze Musici'' (1923), Nijgh & Van Ditmar;
*''Geïllustreerd muzieklexicon'', onder redactie van Mr. G. Keller en [[Philip Kruseman]], medewerking van [[Sem Dresden (componist)|Sem Dresden]], [[Wouter Hutschenruijter (1859-1943)]], [[Willem Landré]], [[Alexander Voormolen]] en [[Henri Zagwijn]]; uitgegeven in 1932/1949 bij J. Philips Kruseman, Den Haag; pagina 750
* [[Henri Lenferink]]: ''Gelders Orkest. Geschiedenis van de Arnhemse Orkest Vereeniging 1889-1949 en van Het Gelders Orkest 1949-1989''. Zutphen, 1989. {{ISBN|90 6011 662 3}}
* [https://www.forbiddenmusicregained.org/search/composer/id/100694 Forbidden Music Regained], artikel van Carine Alders voor de [[Leo Smit (Nederlands componist)|Leo Smit]] Stichting over Martin Spanjaard (geraadpleegd 8 oktober 2022)
----
{{references}}
}}

{{DEFAULTSORT:Spanjaard, Martin}}
[[Categorie:Kampgevangene in Amersfoort]]
[[Categorie:Kampgevangene in Westerbork]]
[[Categorie:Nederlands dirigent]]
[[Categorie:Nederlands Holocaustslachtoffer]]
[[Categorie:Omgekomen in concentratiekamp Auschwitz]]

Martin Spanjaard - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd