Colani op 31 jul 2024 om 07:25

2024-07-31T07:25:40Z

Nieuwe pagina

[[File:Le Roi des fous par Louis Boulanger et W. Finden, 1878.jpg|thumb|''[[Quasimodo (personage)|Quasimodo]], le Roi des fous'', gravure, 1878]]

Het '''Narrenfeest''' (Latijn: ''festum fatuorum'', ''festum stultorum''; Frans: ''fête des fous'') of '''Ezelsfeest''' was een [[Middeleeuwen|middeleeuwse]] [[Feest- en gedenkdagen|feestdag]], gevierd door de [[clerus]], initieel in Noord-[[Frankrijk]], maar later ook in de rest van Europa. Het feest maakte deel uit van de ''tripudia'' die na Kerstmis werden gehouden en vond plaats op de [[Maria Moeder van God|Besnijdenis van de Heer]] of [[1 januari]].
Door latere auteurs wordt het narrenfeest in verband gebracht met de [[Saturnaliën|Saturnalia]] en [[Calendae|Kalendae]] van de Romeinen (bv [[William van Auxerre]]).<ref>{{citeer web|url=http://guillelmus.uni-koeln.de/tcrit/tcrit_t3c12|titel=Guillelmi Autissiodorensis Summa de officiis ecclesiasticis edita a Francisco Halieuta|website=uni-koeln.de}}</ref> en Jean Frederic Bernard<ref>{{citeer web|url=http://books.google.fr/books?id=kTs-AAAAcAAJ&pg=PA286&lpg=PA286&dq=1198+f%C3%AAtes+des+fous+cardinal+pierre&source=bl&ots=XCo8HPbPYS&sig=VOeGjZkm6GC06ZTtiFp_3zdyhlk&hl=fr&sa=X&ei=3dC5UPfsCdDDtAaYzYG4Dw&ved=0CEIQ6AEwAw#v=onepage&q&f=true|titel=Cérémonies et coutumes religieuses de tous les peuples du monde|website=google.fr}}</ref> Het feest heeft echter een zuivere liturgische oorsprong en toont meer verwantschappen met andere [[Liturgisch drama|liturgische drama's]].<ref>Zie Harris, Max, 2011. ''Sacred Folly: A New History of the Feast of Fools''. (Ithaca, N.Y. and London: Cornell University Press). {{ISBN|978-0-8014-4956-7}}, 239-284.</ref>

==Context==
Het centrale idee van het feest omvatte steeds een kortstondige sociale revolutie, waarbij de lagere clerus de plaats van zijn superieuren innam. Hierdoor werd het feest door latere historici gezien als een opvolger van de Romeinse Kalendae van januari. Het narrenfeest heeft echter een andere ontstaansgeschiedenis en heeft dus niets te maken met eventuele Romeinse voorgangers<ref>Harris, Max, 2011. ''Sacred Folly: A New History of the Feast of Fools''. (Ithaca, N.Y. and London: Cornell University Press). {{ISBN|978-0-8014-4956-7}}, 11-63.</ref> .

De meest kleurvolle beschrijvingen van de festiviteiten zijn afkomstig uit veroordelingen door de Kerk, waarbij de auteur gebeurtenissen bewust overdreef, of de rituelen die op verschillende locaties en op verschillende momenten plaatsvonden door elkaar haalde.<ref>Harris, Max, 2011. ''Sacred Folly: A New History of the Feast of Fools''. (Ithaca, N.Y. and London: Cornell University Press). {{ISBN|978-0-8014-4956-7}}, 65-127.</ref>

==Herkomst==
Het narrenfeest wordt voor het eerst vermeld in de ''Rationale Divinorum Officium'' (1182-1190) van [[Johannes Belethus]], een rector [[Theologie]] in Parijs en later een eminentie in de [[Notre-Dame van Amiens|kathedraal van Amiens]].<ref name="google.be">{{citeer web|url=http://books.google.be/books?id=lsQ7AAAAcAAJ&pg=PA154#v=onepage&q&f=false|titel=Rationale divinorum officiorum|website=google.be}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://archive.org/stream/mediaevalstagevo030649mbp#page/n325/mode/2up|titel=The Mediaeval Stage Vol I|website=archive.org}}</ref>

:Festum hypodiaconorum, quod vocamus stultorum, a quibusdam perficitur in Circumciseone, a quibusdam veroin Epiphania, vel in ejus octavis. Fiunt autem quatuor tripudia post Nativitatem Domini in Ecclesia, levitarum scilicet, sacerdotum, puerum, id est minorum aetate et ordine, et hypodiaconorum, qui ordo incertus est. Unde fit ut ille quandoque annumeretur inter sacros ordines, quadoque non, quod :exprene ex eo intelligitur quod certum tempus non habeat, et officio celebretur confuso.<ref name="google.be"/>

:Het feest van de [[subdiaken]]s, dat tegenwoordig het narrenfeest heet, wordt op het feest van de Circumcisie gehouden en voor anderen op [[Driekoningen]] of in het [[Octaaf (kalender)|Octaaf]] van [[Driekoningen]]. Er zijn vier tripudia na Kerstmis. Dat van de [[diaken]] (26 december), van de priesters (27 december), van de koorkinderen (28 december) en ten slotte dat van de [[subdiaken]]s, dat op verschillende wijze gehouden wordt.

Het narrenfeest was dus oorspronkelijk toegewezen aan de subdiakens, maar werd later een feest voor de lagere clerus in het algemeen, zoals de [[aalmoezenier]]s en de koor-griffiers. Voor hen was dit feest een welgekomen ontspanning, waarbij ze de heilige riten opvrolijkten en de draak staken met hun superieuren.<ref>{{citeer web|url=http://www.sacred-texts.com/time/crt/crt17.htm|titel=Christmas in Ritual and Tradition: Part II. Pagan Survivals: Chapter XIII. Masking, the Mummers' Play, the Feast of Fools, and the Boy Bishop|website=sacred-texts.com}}</ref>

==Verloop==
Over het verloop van het feest zelf is weinig bekend. Op de veroordelingen van het feest na, wordt er slechts weinig melding van gemaakt. Het eerste manuscript dat de festiviteiten beschrijft is dat van Beauvais en dateert van 1160-1180. Een andere beschrijving van de ceremonie is het ''Officium Circumcisionis in usum urbis Senonensis'', dat gedateerd wordt op 1201.<ref name="archive.org">{{citeer web|url=https://archive.org/stream/mediaevalstagevo030649mbp#page/n331/mode/2up|titel=The Mediaeval Stage Vol I|website=archive.org}}</ref> Deze tekst beschrijft de festiviteiten in Sens en wordt toegewezen aan [[Petrus de Corbolio]], een theoloog die lesgaf te Parijs, en onder meer paus [[Paus Innocentius III|Innocentius III]] als leerling onderrichtte.<ref name="archive.org"/> Later werd hij achtereenvolgens [[aartsdiakonaat]] van [[Bisdom Évreux|Evreux]], [[coadjutor]] van [[Bisdom Lincoln|Lincoln]], [[bisschop]] van [[Cambrai]] en ten slotte [[aartsbisschop]] van [[Sens]], waar hij in 1222 stierf. Petrus de Corbolio maakte deel uit van een groep hervormers binnen de kerk die het feest probeerden te reglementeren.

Over het algemeen volgde het feest de liturgie van de kerk, waarbij de teksten, rituelen, symbolen en liederen op een spottende manier werden aangepast. Het centrale idee van de viering wordt samengevat in een vers van [[Magnificat]]:<ref name="archive.org1">{{citeer web|url=https://archive.org/stream/mediaevalstagevo030649mbp#page/n329/mode/2up|titel=The Mediaeval Stage Vol I|website=archive.org}}</ref>
:Deposuit potentes de sede
:et exaltavit humiles

:Hij stootte machtigen van hun troon
:en Hij heeft nederigen verheven

Tijdens dit lied werd de [[Omkeerfeest|symbolische macht overgedragen]] aan de ''dominus festi'', de vertegenwoordiger van de subdiakens. Op dit hoogtepunt van de festiviteiten werd het [[Magnificat]] door de menigte vol enthousiasme eindeloos herhaald. Blijkbaar liep dit in Parijs zodanig uit de hand dat [[Eudes de Sully]], bisschop van Parijs van 1198 tot 1208, in 1198 beval dat het lied slechts 5 keer herhaald mocht worden.<ref name="The Mediaeval Stage">{{citeer web|url=https://archive.org/stream/mediaevalstagevo030649mbp#page/n327/mode/2up|titel=The Mediaeval Stage Vol I|website=archive.org}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://archive.org/stream/cartulairedel01notr#page/72/mode/2up|titel=Cartulaire de l'église Notre-Dame de Paris|website=archive.org}}</ref> In het besluit dat werd uitgevaardigd door Eudes de Sully worden ook andere gebruiken verboden, die ons een goed inzicht geven in de oorspronkelijke gang van zaken.

:De klokken op de eerste Vespers op de avond van de Besnijdenis moeten op de gebruikelijke manier geluid worden. Er mogen geen liederen gezongen worden en geen maskers gedragen worden. Ook mogen er geen kandelaars aangestoken worden, behalve op ijzeren wielen of op de ''penna'' op vraag van de functionaris die zijn koorkap zal afgeven. De ''dominus festi'' mag niet in gezang of met een processie naar de kathedraal of terug naar zijn huis worden geleid. Hij moet zijn koorkap aandoen in het koor en met de ''baculus'' (staf van de precentor, begeleider van het koor) in zijn hand het vers ''Laetemur gaudii'' beginnen te zingen. [[Vespers]], [[Completen]], [[Metten (gebed)|Metten]] en [[Mis]] moeten op de gebruikelijke feestelijke manier gezongen worden. Bepaalde kleine functies zijn voorbehouden voor de subdiakens, en de [[Epistel]] tijdens de mis moet 'gefarced' worden. Op de tweede Vespers moet ''Lactemur gaudiis'' opnieuw gezongen worden, alsook ''Laetabundus''... ''Deposuit'' mag maximaal 5 keer gezongen worden en wanneer de ''baculus'' over is genomen, moeten de Vespers door de gewone celebrant worden afgeslopen na het ''Te Deum''. Gedurende het feest blijven de kanunniken en klerken op hun (voorziene) plaatsen zitten.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/stream/cartulairedel01notr#page/74/mode/2up|titel=Cartulaire de l'église Notre-Dame de Paris|website=archive.org}}</ref>

Uit deze tekst blijkt nogmaals dat de subdiakens voor één dag de leiding over de kerk krijgen overhandigd. Ze mochten zelfs op de plaats van het bisschoppen-college zitten, dit wordt echter verboden door Eudes de Sully. Het feest bevat na zijn ingreep nog steeds 'de overdracht van de macht' tijdens het [[Magnificat]], gezongen op de tweede Vespers (het feest duurde van de vespers op de [[vooravond]] tot de vespers op de dag van de Circumcisie). De ''dominus festi'', of vertegenwoordiger van de subdiakens krijgt tijdens dit gezang de ''baculus'' overhandigd.<ref name="archive.org1"/> Wat er tijdens de overdracht precies gebeurde is niet helemaal duidelijk. Ofwel overhandigde de voorzanger van de kathedraal de baculus, ofwel werd de baculus door de ''dominus festi'' van de vorige jaar overgedragen naar die van het volgende jaar. Eerder in de tekst wordt de ''dominus festi'' aangeduid als ''capam redditurus'' ('terugbrenger van de koorkap'), de baculus en koorkap werden dus allebei overgedragen.
Verder kunnen we afleiden dat er maskers werden gedragen, spottende liederen werden gezongen en dat een ''gefarcte'' mis werd opgevoerd. Dit laatste komt erop neer dat er spottende teksten in de mis worden verwerkt (''farcire'': opvullen), deze teksten waren meestal in het Latijn, maar ook de volkstaal kon hiervoor gebruikt worden.<ref name="The Mediaeval Stage" /><ref>{{citeer web|url=http://books.google.be/books?id=yLtoRB9Wy-sC&lpg=PA98&ots=WpNBKwnUZY&dq=eudes%20de%20sully%20feast%20of%20fools&pg=PA97#v=onepage&q&f=false|titel=Fools and Jesters in Literature, Art, and History|website=google.be}}</ref>

==Zie ook==
*[[Maria-Geboorte]]
*[[Mysteriespel]]
*[[Pasen]]
*[[Pinksteren]]
*[[Kinderbisschop]]

==Verwijzingen==
*[https://www.dbnl.org/tekst/weil004kuns01_01/weil004kuns01_01_0014.php DBNL - Kunstwoordenboek: Narrenfeest]
*[https://web.archive.org/web/20130620201728/http://oud.digischool.nl/ckv2/kerk/chartres/vermaak.htm Digischool - Vermaak in de Middeleeuwen]
*[https://www.dbnl.org/tekst/beer004woor01_01/beer004woor01_01_0018.php#n0130 DBNL - Woordenschat, verklaring van woorden en uitdrukkingen: Narrenfeest (het)]

==Referenties==
{{references}}
<br><br>
Digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]
<br>
[[Categorie:Christelijke feestdag]][[Categorie:Folklore]][[Categorie:Volksfeest]][[Categorie:December]][[Categorie:Januari]]

Narrenfeest - Bewerkingsoverzicht

Colani op 31 jul 2024 om 07:25