Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T18:41:09Z

Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Keten van de Orde van de Serafijnen.jpg|thumb|De keten van de [[Orde van de Serafijnen]]]]
[[Bestand:Gustav III by Alexander Roslin - torso (Nationalmuseum, 15330).jpg|thumb| Gustaaf III met vier ketens]]
Een '''ordeketen''' is een gouden of zilveren versiersel, bestaande uit schakels, dat over beide schouders wordt gedragen door ridders in sommige ridderorden.

De oudste [[Ridderorde (organisatie)|ridderorde]]n waren [[Kruistochten|kruisridderorden]]. Als teken van de onderlinge verbondenheid droegen de Ridders een zwart, rood of groen kruis op hun mantel. De latere Europese Orden van de middeleeuwen droegen allerlei uiterlijke kentekenen zoals geborduurde [[Orde van de Draak (Hongarije)|draken]], ringen en zelfs kledingstukken zoals de [[Orde van de Kousenband|kousenbanden]].

In de late middeleeuwen kwam het accent meer op het kleinood van de Orde dan op de gemeenschap van de ridders te liggen en werd een keten met daaraan een medaillon, dier of kruis het gebruikelijke insigne.

In de 17e eeuw werden deze ketens steeds minder gedragen. Men bewaarde ze voor formele gelegenheden en in het dagelijks leven werd een geborduurde [[ster (onderscheiding of ridderorde)|ster]] of een [[kleinood]] aan een lint om de hals gedragen. Uit dit kleinood, dat bij het rijden in het gezicht kon slaan en daarom in de 17e eeuw ook wel onder de oksel door werd getrokken, ontwikkelde zich het [[grootlint]]. Anderen droegen hun ordeteken liever aan een lint in het knoopsgat.

De oudste ridderorden hadden slechts één rang maar in de 18<sup>e</sup> eeuw ontstonden ridderorden die geen gemeenschappen maar [[Orde van Verdienste|Orden van Verdiensten]] waren en drie of meer graden of rangen kenden.

Het was gebruikelijk dat de hoogste van de rangen, de Grootkruisen of Grootcommandeurs dan een ordeketen droegen waar de lagere rangen het met kleinoden aan linten moesten doen. Dit systeem is in een aantal van de oudste ridderorden, in Groot-Brittannië, Denemarken en Spanje, tot in deze tijd bewaard gebleven.

[[Napoleon I]] besloot in 1805 zijn eenvoudige [[Legioen van Eer]] uit te breiden met een nieuwe, zeer exclusieve, rang; de "Grand-Aiglon". Deze "Grote Adelaars" droegen een ster en een '''ordeketen'''.

In de loop van de 19e eeuw ontstonden overal ridderorden die een keten als hoogste en bijzondere rang, boven de Grootkruisen, kenden. Voor de ceremoniemeesters en chefs van het protocol was dit ook gemakkelijk omdat [[minister]]s recht hebben op een Grootkruis en men dan de keten voor [[Staatshoofd]]en kon reserveren. Er zijn ook Orden waarin met het Grootkruis mét of zonder de keten kan ontvangen. In een aantal gevallen is dat een bezuiniging maar in andere orden is de keten later toegevoegd om staatshoofden passend te kunnen onderscheiden.

In moderne orden is de keten geenszins in onbruik geraakt maar ze worden alleen in Zweden, Denemarken, het Verenigd Koninkrijk , Spanje en Portugal nog vaak bij ceremoniële gelegenheden gedragen. Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse presidenten dragen de keten van hun hoogste orde geregeld op uniformen en op burgerkleding om hun hoge status te benadrukken.

In Nederland is rond 1815 sprake geweest van het instellen van een keten die gedragen zou worden door de Grootkruisen in de [[Militaire Willems-Orde]] maar het is bij ontwerptekeningen gebleven. België kent wél ketens voor de [[Grootlint]]en en [[Grootkruis]]en in de [[Leopoldsorde (België)|Leopoldsorde]] en de [[Orde van de Leeuw (België)|Orde van de Leeuw]]. Deze laatste keten wordt, net als de Orde van de Leeuw, niet meer gedragen.

== De ordeketen in de heraldiek ==
[[Bestand:Wappen Deutsches Reich - Grossherzogtum Baden.jpg|thumb|Wapen van de Groothertog van Baden met drie ordeketens, van boven naar beneden die van de [[Orde van Berthold de Eerste van Zähringen]], de [[Militaire Karl-Friedrich-Verdienstorde]] en de [[Huisorde van de Trouw]]. De hoogste onderscheiding hangt volgens de regels van de [[heraldiek]] aan de langste keten en zij hangt dus onderaan.]]
Al in de middeleeuwen ontstond het gebruik om een ordeteken in het wapen op te nemen. Een keten leent zich uitstekend om om het schild gehangen te worden en dat gebeurde dan ook bij de [[Orde van het Gulden Vlies]]. Waar meerdere ketens om een schild hangen is het gebruikelijk dat de hoogste orde een ereplaats, onderaan, krijgt en aan de langste keten wordt gehangen.

De keten wordt soms gecombineerd met een kruis aan een lint als in het [[Wapen van de Koning van Pruisen]] en wordt soms gedeeltelijk door het schild bedekt zoals in het hiernaast afgebelde wapen van de Groothertog van [[Baden (land)|Baden]]. In het Verenigd Koninkrijk wordt de [[Kousenband (kleding)|kousenband]] zelf om het wapenschild gelegd, of liever gezegd geknoopt, maar het is niet ongebruikelijk om dan ook de keten van de [[Orde van de Kousenband]] om het wapenschild te hangen. Ook de ketens van de andere Britse ridderorden worden om wapenschilden gehangen en dat geldt ook voor de Zweedse en Deense ridderorden zoals de [[Orde van de Serafijnen]] en de [[Orde van de Olifant]].

De keten wordt niet gecombineerd met het [[helmteken]] of met een van de [[schildhouder]]s.

In de [[Orde van Malta|Souvereine Militaire Orde van Sint-Jan van Jeruzalem, Rhodos en Malta]] heeft de keten van de hogere graden zoals de [[Ridder van Gratie en Devotie|Grootkruisen van Gratie en Devotie]] de vorm gekregen van borduursel op een zwartzijden lint dat om de hals wordt gedragen. Het wapen wordt dan met een [[schildhoofd van religie]] vermeerderd.

De prins-[[Grootmeester (ridderorde)|grootmeester]] van de Orde van Malta draagt als geprofest religieus geen keten maar een, in zijn geval witte, [[rozenkrans]] om het wapenschild. Wanneer de Grootmeester in uniform verschijnt draagt hij een keten van de Orde van Malta.

In andere [[ridderlijke orde]]n zoals de [[Constantinische Orde]] is het gebruikelijk dat de grootkruisen en diegenen die gerechtigd zijn om een keten te dragen die keten om hun wapenschild hangen.

== De ordeketen in de Nederlanden ==
In de middeleeuwen was er de veel gedragen keten van de [[Orde van het Gulden Vlies]] en ook de [[Orden van de Tuin|Orde van de Tuin]] en [[Orde van Sint Jacob in Holland|Sint Jacob in Holland]] zullen een keten hebben gekend.

Het [[Koninkrijk Holland]] voerde in 1805 een kostbare keten voor de Grootkruisen van de [[Orde van de Unie]] in maar het [[Koninkrijk der Nederlanden]] volgde dit precedent bij de oprichting van de [[Militaire Willems-Orde]] en de [[Orde van de Nederlandse Leeuw]] niet.Er zijn wel ontwerpen voor een keten en zelfs een portret van Koning [[Willem I der Nederlanden]] met een keten van de Willems-Orde bewaard maar de keten zelf heeft waarschijnlijk nooit bestaan.

De [[landcommandeur]] van de [[Ridderlijke Duitsche Orde in de protestantse Balije Utrecht]] draagt zijn ordekruis aan een eenvoudige gouden keten. De [[Johanniter Orde in Nederland|Johanniterorde]] in Nederland kent geen keten.

De koning der [[België|Belgen]] heeft wel een keten aan zijn [[Leopoldsorde (België)|Leopoldsorde]] verbonden. Ook de Koninklijke [[Orde van de Leeuw (België)|Orde van de Leeuw]] en de [[Orde van de Afrikaanse Ster]] hebben een keten voor de Grootkruisen.

== Voorbeelden van ordeketens ==
<gallery>
Bestand:Keten van de Sylvesterorde en de Militia Aurata van voor 1905.jpg|19e-eeuwse Keten van de [[Silvesterorde]] en de Militia Aurata.
Bestand:Keten van de Orde van het Gulden Spoor 1905.jpg|Keten van de [[Orde van de Gulden Spoor]] zoals die sinds 1905 wordt gedragen.
Bestand:Keten van de Orde van Sint-Joseph Toscane.jpg|Keten van de Toscaanse [[Heilige en Militaire Orde van Sint-Stefanus Paus en Martelaar]].
Bestand:Keten van de Orde van de IJzeren Kroon Oostenrijk.jpg|Keten van de [[Orde van de IJzeren Kroon (Oostenrijk)|Orde van de IJzeren Kroon]]
Bestand:Keten van de Leopoldsorde Oostenrijk.jpg|Keten van de [[Leopoldsorde (Oostenrijk)|Leopoldsorde]]
Bestand:Keten van de Orde van de Serafijnen.jpg|Keten van de [[Orde van de Serafijnen]]
Bestand:Keten en ster van de Orde van het Zwaard, Zweden 1522.jpg|de [[Orde van het Zwaard]] in Zweden
Bestand:Keten van de Poolsterorde Zweden 1748.jpg|De [[Orde van de Poolster]]
Bestand:Keten van de Vasa Orde.jpg|Keten van de [[Orde van Vasa]]
Bestand:Keten van de Orde van Sint-Januarius.jpg|Keten van de [[Orde van Sint-Januarius]]
Bestand:Keten van de Orde van Sint Stephanus.jpg|Keten van de Hongaarse [[Orde van de Heilige Stephanus|Orde van Sint Stephanus]]
Bestand:Keten Olifant.jpg|Keten van de [[Orde van de Olifant]]
Bestand:Keten van de Orde van Sint Olaf 1893.jpg|Keten van de Noorse [[Orde van Sint-Olaf]] uit [[1893]]
Bestand:Keten van Mecklenburg Schwerin.jpg|Keten van de [[Huisorde van de Wendische Kroon]] van Mecklenburg-Schwerin
Bestand:Keten van Mecklenburg Strelitz.jpg|Keten van de [[Huisorde van de Wendische Kroon]] van Mecklenburg-Strelitz
Bestand:Keten van de Orde van de Mexicaanse Adelaar 1865.jpg|Keten van de [[Orde van de Mexicaanse Adelaar]]
Bestand:Grote ordeketen van de Orde van de Koninklijke Familie van Thailand.jpg|Keten van de [[Orde van Chula Chom Klao]] van Thailand
Bestand:De keten van de Oldenburgse orde van Peter Friedrich Ludwig.jpg|Keten van een Grootkruis met de Zwaarden in de [[Huisorde en Orde van Verdienste van Peter Friedrich Ludwig]]
Bestand:Keten van de Ottomaanse Orde van Liefdadigheid.jpg|Keten van de Ie Klasse van de Ottomaanse [[Orde van Liefdadigheid]], een [[Damesorde]].
Bestand:Keten van de Orde van Chakri Ie Graad.jpg|Keten van de Thaise [[Orde van Chakri]]
Bestand:Keten van de Heilige Orde Thailand.jpg|Keten van de Thaise [[Heilige Orde]]
Bestand:Keten van de Saksen Ernestinische Huisorde.jpg|De keten van [[Saksisch-Ernestijnse Huisorde]]
Bestand:Orde van de Zwaan Brandenburg 1440 en 1843.jpg|De [[Orde van de Zwaan]]
Bestand:De Koninklijke Orde van Jehova Zweden 1606 De keten van de orde.jpg|De keten van de [[Orde van Jehovah]] van Zweden 1606
Bestand:Grote Keten van de Orde van de Unie.jpg|Keten van de [[Orde van de Unie]]
Bestand:Insignia of Knight of St Patrick.jpg|Keten en ster van de [[Orde van Sint-Patrick]]
Bestand:Collar de la Orden de Carlos III.svg|De keten van de [[Orde van Karel III]] van Spanje
Bestand:Order of the Elephant (heraldry).svg| Keten van de [[Orde van de Olifant]]
Bestand:Insignia_of_Knight_of_the_Thistle_edit.jpg|Keten en ster van de [[Orde van de Distel]]
Bestand:Keten van de Leopoldsorde.jpg|De [[Leopoldsorde (België)|Leopoldsorde]]
Bestand:Kalakaua-knightsgrandcrosscollarwithcollar.jpg| De [[Orde van Kalakaua I]] van Hawaï
Bestand:KamehamehaI-knightsgrandcrosscollar.jpg|De [[Orde van Kamehameha I]] van Hawaï
Bestand:Chain of order of Isabella the catholic.jpg|Keten van de [[Orde van Isabella de Katholieke]]
Bestand:Hohenzollernkette.jpg|De [[Hohenzollernketen]]
Bestand:Ehren-Medaille für das Gefecht bei Villiers-en-Couché 1794.jpg|De [[Eremedaille voor het gevecht bij Villiers-en-Couché]], een medaille aan een gouden keten.
Bestand:De_gouden_keten_van_de_Wilhelm-Orde_van_Pruisen_1896_tot_1918.png|De [[Wilhelm-Orde]] van Pruisen
Bestand:Řád Bílého lva řetěz.jpg| [[Orde van de Witte Leeuw]]
Bestand:Collier_de_l'ordre_du_Saint-Esprit.jpg|De keten van de Franse [[Orde van de Heilige Geest]]
|[[Orde van Terra Marianna]]
Bestand:Collar and star of the Order of the British Empire.jpg|Keten en ster van de [[Orde van het Britse Rijk]]
Bestand:Order san martin argentina.jpg|[[Orde van de Bevrijder San Martin]]
Bestand:Star-of-Romania-Order-Collar.jpg|Keten van de [[Orde van de Ster van Roemenië]]
Bestand:Bundesarchiv B 145 Bild-F076868-0001, Orden des Bundespräsidenten.jpg|Keten van de [[Orde van de Quetzal]]
Bestand:Weltliche Schatzkammer Wien (79)pano.jpg|Ketens van de [[Orde van de Mexicaanse Adelaar]] en de [[Orde van Onze Lieve Vrouwe van Guadalupe]]
Bestand:Keten van de Saksen-Ernestinische Huisorde.jpg|Keten van de [[Saksisch-Ernestinische Huisorde]]
Bestand:Schatzkammer Wien Collane Orden vom Goldenen Vlies.jpg|De keten van het de Oostenrijkse [[Orde van het Gulden Vlies]]
Bestand:Keten van de Orde van Sint-Joris en van de Wedervereniging Beide Siciliën 1819.gif|Keten van de [[Militaire Orde van Sint-Joris van de Wedervereniging]]
Bestand:Collar of the Supreme Order of Christ.svg|Keten van de [[Orde van Christus (Heilige Stoel)|Orde van Christus van Heilige Stoel]]
</gallery>

==Ordeketens op [[ordekleding]]==
<gallery>
Bestand:Ridder in de Orde van de Witte Adelaar in de ordekleding.jpg|De [[Orde van de Witte Adelaar (Polen)|Orde van de Witte Adelaar]] van Polen
Bestand:Weltliche Schatzkammer Wien (1820).jpg| De [[Orde van de Heilige Stefanus|Orde van Sint-Stefanus]]
Bestand:Graaf Dumonceau met keten van de Orde van de Unie.jpg|Graaf [[Jean Baptiste Dumonceau|Dumonceau]] draagt op dit portret de keten van de Orde van de Unie en het grootlint van de [[Huisorde van de Trouw]] van Baden.
Bestand:Antoine-caumont-de-lauzun.jpg|Keten, mantel en onderkleding van de [[Orde van de Kousenband]].
Bestand:Sovereign of the Order of the Garter.jpg|In de 21e eeuw wordt de keten met de mantel en de hoed van de Orde van de Kousenband gedragen.
</gallery>

== De draagwijze van de ketens ==
<gallery>
Bestand:Oskar II by Oscar Björck - torso small (Nationalmuseum, 38942).png|Oscar II van Noorwegen en Zweden op een schilderij van [[Oscar Björck]]. Hij droeg zijn vijf ketens. De keten van de hoogste orde, de Zweedse [[Serafijnenorde]] is het langst.
Bestand:JamesSimon 2.jpg|De "Kaiser" met de [[Hohenzollernketen]].
Bestand:Kaiser Wilhelm II, 1905.jpg|De keizer draagt de [[Hohenzollernketen]] op het uniform van een Duitse grootadmiraal.
Bestand:Carol I of Romania.jpg|Een Hohenzollernprins met de keten van de [[Hohenzollernorde]]; Koning [[Carol I van Roemenië]].
Bestand:Oude heer met Wilhelms-Orden.jpg|Heer met de [[Wilhelm-Orde]] van Pruisen

Bestand:1st Duke of Marlborough arms.png|In de [[heraldiek]] wordt een ordeketen om het wapenschild gehangen. Dit is de keten van de [[Orde van de Kousenband]].
Bestand:Leopold ii garter knight.jpg| [[Leopold II van België|Leopold II]] der Belgen, Ridder in de [[Orde van de Kousenband]], laat zien hoe een keten met zijden linten aan de [[epaulet]]ten op de schouder behoort te worden bevestigd.
</gallery>

'''Voor de gebruikelijke graden in een Ridderorde, Zie ook'''

* Ordeketen
* [[Grootkruis]]
* [[Grootcommandeur]]
* [[Grootofficier]]
* [[Commandeur (ridderorde)|Commandeur]]
* [[Officier]]
* [[Ridder (titel)|Ridder]]
* [[Medaille]]

{{Navigatie graden in een ridderorde}}
{{Navigatie vaktermen heraldiek}}
[[Categorie:Ridderorde|Ordeketen]][[Categorie:Heraldiek]]

Ordeketen - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"