Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T18:55:18Z

Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Nieuwe pagina

{{Infobox feestdag
| naam =
| afbeelding = Pentecoste Giotto Padua.jpg
| onderschrift = Pinksteren afgebeeld door [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[Padua (stad)|Padua]])
| andere_namen =
| gevierd_door =
| gevierd_in =
| type = Christelijk
| aanleiding = uitstorting van de [[Heilige Geest]], of het begin van de kerk.
| datum = 49 dagen na Pasen. {{pasen|{{#time:Y}}|49}} {{pasen|{{#expr:{{#time:Y}}+1}}|49}} {{pasen|{{#expr:{{#time:Y}}+2}}|49}}
| ingesteld =
| afgeschaft =
| verwant = [[Pasen]]
}}
{{Zijbalk christendom}}
'''Pinksteren''' ([[Koinè]]: Πεντηκοστή, ''Pentèkostè'', "de vijftigste [dag]") of '''Sinksen'''<ref group="noten">In [[Vlaanderen]] heet Pinksteren ook wel Sinksen of Sinxen, een verbastering van het [[Oudfrans]]e ''sinquiesme'', 'vijftigste'.</ref> is een christelijke [[Feest- en gedenkdagen|feestdag]], waarmee de uitstorting van de [[Heilige Geest]] wordt herdacht. Deze uitstorting wordt beschouwd als het begin van het [[christendom]] en als de eerste [[opwekking (christendom)|christelijke opwekking]].

== Datum ==
{{Zie hoofdartikel|Paas- en pinksterdatum}}
Pinksteren wordt gevierd op de zevende zondag na [[Pasen]], tien dagen na [[Hemelvaartsdag]]. Het is daarmee de 49e (of 50e, als de eerste dag wordt meegeteld) dag na Pasen en de laatste dag van de [[paascyclus]].

Binnen de [[Rooms-Katholieke Kerk|katholieke]] [[Traditie (christendom)|traditie]] volgen de volgende feestdagen op Pinksteren: het [[feest van de Heilige Drie-eenheid]], het [[Sacramentsdag|feest van het Heilig Sacrament]] en van het [[Hoogfeest van het Heilig Hart|Heilig Hart]].

Het pinksterfeest markeert het laatste feest van het [[kerkelijk jaar|liturgisch jaar]]. De tijd vanaf de [[pinkstermaandag]] tot aan [[advent (periode)|advent]] heet ook wel "de grote groene [[tijd door het jaar]]".<ref>Lauvrijs, p. 191</ref> De tijd van [[verloren maandag]] tot aan de [[veertigdagentijd]] heet ook wel "de kleine groene tijd door het jaar".

== Etymologie en oorsprong ==
De Griekse term Πεντηκοστή, ''Pentèkostè'' voor Pinksteren werd in de [[Septuagint]] (de Griekse vertaling van de [[Hebreeuwse Bijbel]]) gebruikt voor het [[Hebreeuws]]e שבועות, ''Shavuot'', [[Sjavoeot]], "Wekenfeest", een oogstfeest.<ref>Exodus 34:22</ref> In het [[jodendom]] wordt dit feest 50 dagen na het feest van ongezuurde broden ([[Matse]]-feest) gevierd.<ref group = "noten">Er was verschil van mening welke dag als dag 1 telde. Voor 70 n.Chr. overheerste de zienswijze van de [[farizeeën]] dat het 50 dagen na 16 [[Nisan]] moest worden gevierd.</ref> Het is een oogstfeest omdat het het einde markeert van de tarweoogst die op [[Pesach]] begint. Op het Wekenfeest wordt ook de gave van de [[Thora]] aan [[Mozes]] op de [[Sinaï (Bijbel)|Sinaï]] herdacht. Het verhaal over Pinksteren wordt in [[Handelingen van de Apostelen]] zo verteld dat er taalkundige verwijzingen worden gemaakt naar deze wetgeving op de Sinaï.<ref>Edward B. Foley (2003): ''Pfingsten'', in: ''Religion in Geschichte und Gegenwart'' (RGG), deel 6, Mohr-Siebeck, Tübingen, pag. 1242–1243</ref>

== Betekenis in het christendom ==
Tijdens het pinksterfeest wordt herdacht dat de Heilige Geest, de derde persoon van de [[Drie-eenheid]], neerdaalde uit de hemel op de [[apostel (christelijk)|apostel]]en en op andere aanwezige gelovigen. Deze uitstorting van de Heilige Geest wordt gezien als de vervulling van Jezus' belofte dat God een "[[Parakleet|pleitbezorger]]", de Heilige Geest, zou sturen; deze zou de leerlingen "alles duidelijk maken" en "alles in herinnering brengen wat [Jezus] tegen [ze] gezegd" had,<ref>[[Evangelie volgens Johannes|Johannes]] 14:26</ref> een belofte die hij herhaalde vlak voor zijn hemelvaart.<ref>Handelingen 1:8</ref>

Omdat Sjavoeot een oogstfeest is, is de gebruikelijke christelijke interpretatie dat met Pinksteren zou worden begonnen met het binnenhalen van de "oogst" (bekeerlingen) voor Christus.<ref>[http://www.kerkenisrael.nl/vrede-over-israel/voi46-3b.php?sw=1920&sh=979 ''De Joodse achtergrond van het Pinksterfeest''], website Kerk en Israël, geraadpleegd op 25 augustus 2015</ref>

=== Het begin van de Kerk ===
In Handelingen wordt gesproken van ongeveer 120 leerlingen die in de dagen na Jezus' [[Hemelvaart (personen in de Bijbel)|hemelvaart]] bij elkaar verbleven in een bovenvertrek in Jeruzalem.<ref>Handelingen 1:13-15</ref> Na de aanwas van leerlingen vanaf Pinksteren wordt voor het eerst gesproken over een "gemeenschap".<ref>Handelingen 2:41-42</ref> Dit wordt over het algemeen gezien als het begin van de Kerk. De leden kwamen dagelijks bijeen in de [[Joodse tempel]], gebruikten gezamenlijke maaltijden bij elkaar thuis en deelden alle bezit. Wie onroerend goed bezat, verkocht het en bracht de opbrengst naar de apostelen. Het geld werd vervolgens naar behoefte verdeeld onder de gelovigen.<ref>Handelingen 2:44-46; 4:32-35</ref>

== Bijbels verhaal ==
Volgens het verhaal in het [[Nieuwe Testament]] verbleef Jezus na zijn dood op [[Goede Vrijdag]] en zijn verrijzenis met [[Pasen]] nog veertig dagen lang (tot zijn [[Hemelvaart (personen in de Bijbel)|hemelvaart]]) onder zijn leerlingen, waarbij hij hen uitlegde wat de betekenis was van alles wat hij gedaan had tijdens zijn openbare optreden. In die tijd zou Jezus zijn verschenen aan meer dan 500 van zijn leerlingen tegelijk.<ref>1 Korinthiërs 15:6</ref> Op de veertigste dag van Pasen (dat is de negenendertigste dag na eerste paasdag) bleven de leerlingen na Jezus' hemelvaart alleen achter.

In de tien dagen tussen de Jezus' hemelvaart en Pinksteren bleven de leerlingen in [[Jeruzalem]] en wijdden zich aan gebed. Ook kozen de ongeveer 120 verzamelde leerlingen een nieuwe [[apostel]] in plaats van [[Judas Iskariot]]. Met behulp van [[loting]] werd [[Mattias]] aangewezen.<ref>Handelingen 1:14-26</ref>

=== Uitstorting van de Heilige Geest ===
[[Bestand:Cenacle_on_Mount_Zion.jpg|thumb|De "bovenzaal" (''Cenaculum'') op de berg [[Zion]]. Zo genoemd, omdat sommigen dit houden voor de ruimte waar het [[Het Laatste Avondmaal (Jezus)|Laatste Avondmaal]] werd gehouden ([[Evangelie volgens Marcus|Marcus]] 14:15) en de Heilige Geest werd uitgestort (Handelingen 1:13-15)]]
Het verhaal over Pinksteren staat in [[Handelingen van de Apostelen|Handelingen]] 2:1-41. Op Pinksteren waren "ze allen" weer bij elkaar; deze uitdrukking kan zowel op de apostelen duiden als op de eerder genoemde 120 leerlingen. Uit de tekst kan ook worden opgemaakt dat ze weer in de bovenzaal waren waarover eerder in de tekst wordt gesproken.<ref>B.M. Newman, E.A. Nida (1972): ''A translator's handbook on The Acts of the Apostles", pag. 33, 34</ref>

{{Cquote|Plotseling kwam er uit de hemel een geluid dat leek op een enorme windvlaag en het vulde het hele huis, waar zij zaten. Op hun hoofden vertoonden zich tongen als van vuur, die zich verdeelden, en het zette zich op ieder van hen. Zij werden allen vervuld met de Heilige Geest en begonnen in vreemde talen te spreken, zoals de Geest het hen gaf uit te spreken.|Handelingen 2:1-4}}

De mensen die nu vervuld waren met de Heilige Geest gingen naar buiten en spraken [[christelijke glossolalie|tongentaal]], profeteerden en verkondigden het [[evangelie]] in allerlei talen. De "vrome Joden" die in Jeruzalem woonden, afkomstig "uit ieder volk op aarde", dromden samen en waren verbaasd dat zij de apostelen en leerlingen in hun eigen taal hoorden spreken:

{{Cquote|De menigte liep te hoop en verbaasde zich, want een ieder hoorde hen in zijn eigen taal spreken. Ze vragen, buiten zichzelf van verwondering: zijn zij niet allemaal Galileeërs? Hoe kan het dan dat wij hen horen een ieder in onze eigen taal, waarin wij geboren zijn? Parten, Meden, Elamieten, inwoners van Mesopotamië, Judea en Kapadocië, Pontus, Asia, Frygië en Pamfylië, Egypte en de streken van Libië bij Cyrene, en hier verblijvende Romeinen, zowel Joden als Jodengenoten, Kretenzen en Arabieren: wij horen hen in onze eigen taal van de grote daden Gods spreken. En zij waren allen buiten zichzelf en geheel met de zaak verlegen, en zij zeiden tot elkaar: Wat betekent dit toch? Maar sommigen zeiden spottend: ‘Ze zullen wel dronken zijn!’|Handelingen 2:6-13}}

=== Petrus toespraak en doop van drieduizend mensen ===
De apostel [[Petrus]] nam het woord en hield een toespraak, waarin de [[dood en herrijzenis van Jezus]] centraal stond. Hij legde uit dat al deze gebeurtenissen al voorzegd waren door de profeet [[Joël (boek)|Joël]].<ref>" ... en daarna zal het geschieden, dat Ik Mijn Geest zal uitgieten over alle vlees, en uw zonen en uw dochteren zullen profeteren; uw ouden zullen dromen dromen, uw jongelingen zullen gezichten zien. Ja, ook over de dienstknechten, en over de dienstmaagden, zal Ik in die dagen Mijn Geest uitgieten. En Ik zal wondertekenen geven in den hemel en op de aarde: bloed, en vuur, en rookpilaren." (Joël 2:28-30 - [[Statenvertaling]])</ref>

Petrus maande de menigte zich te keren tot Jezus om vergeving van zonden te krijgen. Toen iemand vroeg hoe, antwoordde hij: "Heb berouw, en laat u [[doop (sacrament)|dopen]] in de naam van Jezus Christus tot vergeving van de zonden, en u zult de Heilige Geest ontvangen."

Drieduizend mensen zouden vervolgens gehoor hebben gegeven aan deze oproep en zich dezelfde dag nog hebben laten dopen.

== Viering door de eeuwen heen ==
Wanneer Pinksteren voor het eerst werd gevierd in de christelijke kerk is niet bekend. [[Paulus (apostel)|Paulus']] vermelding van het pinksterfeest in [[Eerste brief van Paulus aan de Korintiërs|1 Korintiërs]] 16:8 (ca. 55 n.Chr.) kan een aanwijzing zijn dat dit een van de oudste christelijke feesten is,<ref>Heinrich August Wilhelm Meyer (1873): ''[https://biblehub.com/commentaries/meyer/1_corinthians/16.htm 1 Corinthians 16]'' in ''New Testament Commentary''</ref> hoewel de meeste commentators denken dat het een verwijzing is naar het joodse feest, net als de vermelding in Handelingen 20:16.<ref>Kittel (1985): ''Theological dictionary of the New Testament'', pag. 826</ref> De eerste vermelding waarvan zeker is dat het de christelijke en niet de joodse viering betreft, is in de [[Epistula Apostolorum]], een 2e eeuws [[Pseudepigraaf|pseudepigrafisch]] werk uit de [[Oosters-orthodoxe kerken|Oosterse kerk]].<ref>''[http://www.earlychristianwritings.com/text/apostolorum.html Epistula Apostolorum]'' on-line op earlychristianwritings.com</ref> Het vieren van Pinksteren was in de tweede eeuw door [[Montanus]] belangrijker gevonden dan het Paasfeest.<ref>O. de Jong, ''Geschiedenis der kerk'', Callenbach, 1992, 12e druk, blz.33</ref>

De [[Assyrische Kerk van het Oosten|Assyrische]] en [[Palestijnse christenen|Palestijnse]] kerk stelden vanaf de [[3e eeuw]] aanvankelijk de hemelvaart van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus]] centraal, maar het accent verschoof vanaf het einde van de [[4e eeuw]] naar de neerdaling van de Heilige Geest, zodat de "vijftigste dag" sindsdien een zelfstandig statuut heeft. Ook de [[Romeinse liturgie]] speelde hierbij een rol.<ref>Lauvrijs, pag. 191-193</ref>

Met name in de [[vroege middeleeuwen]] was Pinksteren een zeer belangrijk christelijk feest. Het ging toen gepaard met een week van verplichte rust, bekend als de [[Heilige Geestweek]].<ref name="jefdejager" /> De Heilige Geestweek werd in 813 al wat ingekort. Tot de standaard pinksterrituelen behoorden het loslaten van [[Duiven (vogels)|duiven]] in de kerk, het strooien van blaadjes van [[pioen]]rozen, het blazen op de [[Klaroen (muziekinstrument)|klaroen]] en het houden van [[steekspel]]en. Vanaf 1414 kende Pinksteren nog slechts drie verplichte rustdagen. Bij de [[Synode van Dordrecht]] (1618) werd bepaald dat hier nog een dag afging. Desondanks heeft de derde rustdag ("pinksterdrie") op sommige plaatsen tot op de dag van vandaag standgehouden.<ref name="jefdejager">[http://www.jefdejager.nl/pinksteren.php ''Rituelen & Tradities: Pinksteren''], door [[Jef de Jager]]</ref>

== Pinksterbeweging ==
De [[pinksterbeweging]] is een [[protestantisme|protestantse]] stroming binnen het christendom die sterker dan veel andere stromingen de nadruk legt op de persoon en het werk van de Heilige Geest.<ref group = "noten">De beweging wordt sterk geïnspireerd door 1 Korintiërs 14</ref> Daarom is de beweging vernoemd naar Pinksteren. Afzonderlijke of daaruit voortgekomen gemeenschappen binnen de beweging heten pinkstergemeenten. Vooral in de jaren 70 van de twintigste eeuw is de beweging gegroeid. Ze heeft inmiddels veel aftakkingen over de hele wereld<ref>T. Dowley (red.), ''Handboek van de geschiedenis van het christendom'', Voorhoeve Den Haag, 1979, blz. 619-621</ref>

== Muziek ==
Een van de bekendste gezangen voor het feest van Pinksteren is de [[hymne]] ''[[Veni Creator Spiritus]]''. [[Gustav Mahler]] gebruikte een belangrijk deel van de tekst voor een toonzetting van het eerste deel van zijn [[Symfonie nr. 8 (Mahler)|Achtste symfonie]]. De Franse componist [[Maurice Duruflé]] nam de melodie tot uitgangspunt van zijn orgelcompositie ''Prélude, Adagio et Choral varié sur le thème du Veni creator spiritus''.

[[Johann Sebastian Bach]] schreef voor de eerste pinksterdag drie [[cantate]]s: BWV 34, 74 en 173, voor tweede pinksterdag twee cantates: BWV 68 en 174, en voor derde pinksterdag twee cantates: BWV 175 en 184.

== Feesten en tradities gevierd rond Pinksteren==
[[Bestand:pinksterkrone.jpg|thumbnail|Pinksterkrone of pinksterbloem]]
Aan de dagen rond Pinksteren hebben zich in de loop der tijd allerlei feesten en gebruiken gehecht, die losstaan van de kerkelijke pinksterviering en die buiten worden gevierd, zoals schuttersfeesten, kermissen, wedstrijden en voorjaarsfeesten. Veel van deze gebruiken zijn weer verdwenen, andere zijn onder voortdurende verandering blijven bestaan, of zijn weer in ere hersteld en hebben nieuwe vormen gekregen.<ref name="kruisjwijk">M. Kruijswijk (2004) ''Nederlandse jaarfeesten en hun liederen door de eeuwen heen'' (hoofdstuk 8)</ref> Daarnaast zijn er ook steeds nieuwe evenementen bij gekomen.

Tot in de 19e eeuw bestond de gewoonte om een met bloemen, stro en kransen opgetuigde [[Os (rund)|os]] of hamel door het dorp te leiden. Ook werden er vaak [[koekoek (vogel)|koekoek]]en geschoten en opgegeten.<ref>Lauvrijs, p. 193-195</ref> Tot in de [[20e eeuw]] was het gebruikelijk om elkaar een pinkstergroet te sturen, bijvoorbeeld in de vorm van een [[wenskaart]].

=== Nederland ===
Traditionele Nederlandse pinkster(blom)liederen zijn bekend vanaf de 17e eeuw - zoals ''Van de Pinxter-blom'' (1676), dansmelodie ''Fiere Pinxter Bloem'' (begin 18e eeuw), pinksterbruidliedje ''Doar kom wi'j an met de Pinksterbroed'' (Twente, midden 19e eeuw), ''Hier is onze fiere Pinksterblom'' (Terschelling, begin 20e eeuw, populair bij de toenmalige [[AJC]]).<ref name="kruisjwijk" />

Al in de [[middeleeuwen]] werden er voorjaarsfeesten gehouden. Volgens sommige theorieën zijn deze feesten beïnvloed door voorchristelijke voorjaarsriten van [[Germanen]], [[Kelten]] en andere oud-Europese volkeren. Onderzoekers stelden vast dat dit is gebaseerd op allerlei twijfelachtige reconstructies en speculaties.<ref>T. Dekker, H. Roodenburg (red.) [et al.]: ''Volkscultuur: een inleiding in de Nederlandse etnologie''. Nijmegen 2000</ref><ref>J.L. de Jager: ''Rituelen, nieuwe en oude gebruiken in Nederland''. Utrecht/Antwerpen 2001.</ref> De voorjaarsfeesten die vroeger algemeen met Pinksteren verbonden waren, zijn nu zo goed als verdwenen. Hun geschiedenis gaat terug tot de middeleeuwen, maar historische gegevens zijn schaars en summier.

Een van de voorjaarsfeesten was de viering van de [[pinksterblom]] (dit was [[fluitenkruid]] en niet de pinksterbloem). Het mooiste meisje van het dorp werd dan tot pinksterbloem gekozen.<ref group="noten"> In Nederland wordt dit op sommige plaatsen in het oosten en zuiden en op de [[Waddeneilanden]] nog gevierd als kinderfeest. Op [[Schiermonnikoog (gemeente)|Schiermonnikoog]] staat dit feest bekend als [[Kallemooi]]; een traditie waarbij op de zaterdagavond voor pinksterzondag een [[meiboom]] wordt geplaatst met bovenin een grote mand met daarin een 'gestolen' haan uit het dorp. Na drie dagen gaat de mast weer naar beneden en wordt de haan in een optocht weer teruggebracht naar de rechtmatige eigenaar. De haan kan dan terug in zijn hok (en naar zijn hennen) en de eigenaar trakteert iedereen ter plaatse op een drankje.</ref> Een verdwenen traditie is het [[pinkstermelken]]: boeren gaven bij wijze van offer melk aan jongens in de buurt, opdat het een goed melkjaar zou worden.<ref>Lauvrijs, p. 196</ref>

In [[Ootmarsum]] vindt op tweede pinksterdag, 's ochtends in alle vroegte, de afsluiting plaats van de paasgebruiken zoals die daar worden gehouden: de [[Poaskearls|paaskerels]] gaan vanuit Ootmarsum per fiets naar de kerk in [[Vasse (Nederland)|Vasse]] om daar de mis bij te wonen.

In [[Zuid-Limburg (Nederland)|Zuid-Limburg]] vindt sinds 1970 elk jaar in het pinksterweekend [[Pinkpop]] plaats, dat ten tijde van de eerste editie nog "Pop met Pinksteren" heette. Indien Pinksteren erg vroeg valt vindt het popfestival in een ander weekend plaats.

Sinds 1971 wordt tijdens het pinksterweekend jaarlijks de christelijke en interkerkelijke [[Opwekking (conferentie)|Pinksterconferentie]] van [[Stichting Opwekking]] gehouden. Het evenement duurt van de vrijdag voor Pinksteren tot de pinkstermaandag. De conferentie trekt zowel dagbezoekers als kampeerders. Op de conferentie worden traditiegetrouw nieuwe [[Opwekkingslied|opwekkingsliederen]] gepresenteerd. Daarnaast worden er in een grote tent, die plaats biedt aan bijna 10.000 mensen, diensten gehouden met lofzang, aanbidding en preken van diverse Nederlandse en buitenlandse sprekers. Verder zijn er seminars, workshops en een sing-in en is er ruimte voor gebedsgenezing. Voor kinderen, tieners en jongeren zijn er aparte programma's. Vanaf 1996 vindt de conferentie plaats op het evenemententerrein naast [[Walibi Holland]] bij [[Biddinghuizen]]. In 2018 trok dit evenement met een pinksterachtergrond zo'n 75.000 bezoekers, waarmee het het grootste christelijke evenement in Nederland is.

Het internationaal muziekfestival [[Music Meeting]] wordt sinds 2006 elk jaar tijdens het pinksterweekend gehouden.

In het pinksterweekend wordt tussen [[Parijs]] en [[Rotterdam]] en sinds 2012 ook tussen [[Hamburg]] en Rotterdam de [[Roparun]] gelopen, een estafetteloop voor teams van in totaal 520 kilometer waarbij geld opgehaald wordt voor palliatieve zorg voor mensen met kanker.

Op de zaterdag voor Pinksteren wordt, vooral in [[Noord-Holland]], ''[[luilak]]'' gevierd.<ref>Lauvrijs, p. 195</ref>

=== België ===
In [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] start de [[Sinksenfoor (Antwerpen)|Sinksenfoor]] traditioneel op Pinksteren. Deze kermis groeide van een traditionele jaarmarkt uit de 13de eeuw uit tot een van de grootste kermissen in België. In 2020 en 2021 werd deze kermis vanwege de [[coronapandemie]] geannuleerd.

In [[Kortrijk (hoofdbetekenis)|Kortrijk]] worden jaarlijks tijdens het pinksterweekend de [[Sinksenfeesten]] gevierd. Tijdens dit stadsfestival, die jaarlijks meer dan 200 000 bezoekers lokt, wordt de focus gelegd op straattheater en muziek en vind je er een van de grootste [[rommelmarkt]]en van Vlaanderen.

== Tweede pinksterdag als vrije dag ==
[[Bestand:Over de pinksterdrukte en nog wat Weeknummer, 56-22 - Open Beelden - 9080.webm|thumbnail|Bioscoopjournaal uit 1956. Pinksterdrukte in de natuur. Na afloop ligt het grasveld vol met achtergebleven afval.]]
De maandag die volgt op Pinksteren (pinkstermaandag of tweede pinksterdag) is een vrije dag in veel Europese landen (zoals [[Andorra (hoofdbetekenis)|Andorra]], [[België (hoofdbetekenis)|België]], [[Bulgarije]], [[Cyprus]], [[Denemarken (hoofdbetekenis)|Denemarken]], [[Duitsland (hoofdbetekenis)|Duitsland]], [[Frankrijk (hoofdbetekenis)|Frankrijk]], [[Griekenland]], [[Hongarije]], [[IJsland]], [[Liechtenstein]], [[Luxemburg (land)|Luxemburg]], [[Monaco]], [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]], [[Noorwegen]], [[Oostenrijk]], [[Roemenië]] en grote delen van [[Zwitserland]]) en in een aantal Afrikaanse landen.

== Externe link ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=7cZFk68S3js&list=PLi_srCikhtghrNa6Ti1d4aSyPQzQ3JI63&index=2/ Video over Hemelvaart en Pinksteren]

{{Appendix|2=
* {{aut|B. Lauvrijs}}, ''Een jaar vol feesten: oorsprong, geschiedenis en gebruiken van de belangrijkste jaarfeesten'', 2004, {{ISBN|9058140091}}
==Referenties==
{{References}}
==Noten==
{{References|group=noten}}
}}
{{Navigatie Pasen}}

[[Categorie:Christelijke feestdag]][[Categorie:Volksfeest]][[Categorie:Paastijd]]

Pinksteren - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"