Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Bodemprofiel van heidegrond. De bovenste laag met planten en wortels is de zode [[Plaggenhut met links een stapel plaggen, Ruinen 1920]]'''Plaggen''' is het verwijderen van de bovenste grondlaag met begroeiing. Een uitgestoken zode van plant...'

2024-11-21T03:03:42Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'thumb|Bodemprofiel van heidegrond. De bovenste laag met planten en wortels is de zode thumb|[[Plaggenhut met links een stapel plaggen, Ruinen 1920]]'''Plaggen''' is het verwijderen van de bovenste grondlaag met begroeiing. Een uitgestoken zode van plant...'

Nieuwe pagina

[[Bestand:Bodenprofil Heide.jpg|thumb|Bodemprofiel van heidegrond. De bovenste laag met planten en wortels is de zode]]
[[Bestand:Overzicht van de plaggenhut van Stoffer Slomp met de bewoners op de voorgrond en met links een stapel plaggen - Ruinen - 20449498 - RCE.jpg|thumb|[[Plaggenhut]] met links een stapel plaggen, [[Ruinen]] 1920]]'''Plaggen''' is het verwijderen van de bovenste grondlaag met begroeiing. Een uitgestoken [[Zode (vegetatie)|zode]] van planten plus beworteling is een plag. Het afplaggen van heidegronden was eeuwenlang een belangrijk onderdeel van de [[Potstal|potstalcultuur]].

== Historisch gebruik ==
Op de heide verzamelde plaggen werden gebruikt als ondergrond voor de dieren in [[potstal]]len en [[schaapskooi]]en. Dikke plaggen won men met een ''plaggenhak'' terwijl een dunne heideplag werd verkregen door met een vlijmscherpe ''plaggenzicht'' de heidewortels af te snijden nadat met behulp van een ''plaggenhaak'' de zode iets was opgetild.

De plaggen werden als strooisel in de stal gelegd en zo met dierlijke [[Mest|uitwerpselen]] tot [[compost]] vermengd die ten slotte jaarlijks naar de [[Akker (landbouw)|akker]] op de [[Es (geografie)|es]] werd gebracht ter bemesting. Plaggen uit de vruchtbare [[beekdal|beekgronden]] konden rechtstreeks op de landbouwgronden worden verspreid. Hierdoor ontstond gedurende eeuwen een dikke laag grond waarop landbouw steeds mogelijk bleef; het esdek. In bodemkundig opzicht spreekt men wel van [[enkeerdgrond]].

[[Plaggenbemesting]] kwam in Noordwest-Europa vooral voor op arme zandgronden, vanaf de [[late middeleeuwen]] tot de komst van de [[kunstmest]] aan het eind van de [[19e eeuw]]. In Drenthe kwam plaggenbemesting pas vanaf de [[16e eeuw]] op gang. De historisch-geograaf [[Theo Spek]] wist de mythe te ontkrachten dat de essen 1 millimeter per jaar opgehoogd zouden zijn geworden. De groei was veel diverser, en vaak minder, want alleen het gebruik van dikke gestoken plaggen met voldoende zand eraan zorgden voor ophoging van de akker. <ref>Spek, Th., 2004. Het Drentse esdorpenlandschap. Een historisch-geografische studie. Matrijs, Utrecht.</ref>

Goed doorwortelde en plantenrestrijke vierkante plaggen werden gedroogd ook op grote schaal gebruikt als materiaal voor de bouw van [[plaggenhut]]ten en als isolatiemateriaal. Venige plaggen, ''schadden'' genoemd, waren geschikt als brandstof. Men noemde dit ook wel ''heiturf''. Met ''imsplaggen'' dekte de [[imker]] zijn korven af om de bijenvolken 'in te winteren'.

== Natuurbeheer ==
[[Bestand:Geplagd stuk grond DSCN7456.jpg|thumb|left|Geplagd deel van de [[Kalmthoutse Heide]]]]
Intensief plaggen en maaien was vroeger, naast [[begrazing]], een belasting voor de voorspoedige groei van de heide. In oude [[markeboek]]en komen bepalingen voor over het zorgvuldig omgaan met de heidevelden. Een niet denkbeeldig gevaar was dat heidegebieden door te intensieve exploitatie in [[Zandverstuiving|zandstuifvlakte]]s zouden veranderen. Anno 2010 is plaggen een veel gebruikte [[Natuurbeheer|beheermaatregel]], die veelal machinaal gebeurt. Het dient om de heidevegetatie te verjongen. Door het plaggen verdwijnt de [[strooisellaag]] en de onnatuurlijk verrijkte of vervuilde bovenste laag van de [[bodem]] waardoor de grond armer wordt aan voedingsstoffen. Dit geeft [[Pioniersoort|pioniervegetatie]] en heide de kans om opnieuw tot ontwikkeling te komen. Bij oudere heidevelden kan per plagbeurt 800 kg [[Stikstof (element)|stikstof]] per hectare worden verwijderd. Hierdoor is eenmaal per tien jaar plaggen voldoende effectief. Minder ingrijpende beheersmaatregelen zijn begrazing en bemaaiing.

Heidegebied is een bijzonder type [[Halfnatuurlijk landschap|halfnatuurlijk]] [[cultuurlandschap]] dat zonder beheer snel zal vergrassen en [[Verbossing|verbossen]]. Ook in bijvoorbeeld groene [[duin]]gebieden kan door plaggen een meer gevarieerde vegetatie worden verkregen. Bij handmatig werken is selectief plaggen mogelijk, maar meestal wordt gebruikgemaakt van machines en dan is dat nauwelijks het geval. Het heeft de voorkeur een gebied dan in parten, verdeeld over een reeks van jaren, te bewerken. Een gebied kan ook afgeplagd worden om het [[maaiveld]] dichter bij het [[grondwater]] te brengen. Er ontstaat dan een voor de diversiteit van [[flora (plantkunde)|flora]] en [[Fauna (dierenleven)|fauna]] in een natuurgebied vaak gewenste vochtiger bodem. Als er dieper dan de zode dik is geplagd wordt, is het afgraven en noemt men het [[Afgraving|ontgronden]].

=== Nadelen plaggen ===
Voor de [[Fauna (dierenleven)|fauna]] op de heide kan plaggen een bedreiging zijn omdat veel [[reptielen]] oude structuurrijke heide prefereren. [[Adders]] hebben in een heidegebied vaak een voorkeur voor stukken die vergrast zijn door het [[pijpenstrootje]]. Als het plaggen kleinschalig en niet al te vaak gebeurt, is het negatieve effect op de fauna gering. Er zijn echter steeds meer bedenkingen tegen het verwijderen van de zode over grote oppervlakten. Vaak heeft ''drukbegrazing'', maaien en afvoeren of ''chopperen'' de voorkeur. Die werkwijzen zijn minder verstorend voor flora en fauna.

[[Archeologie|Archeologen]] hebben vaak hun bedenkingen tegen het afplaggen omdat het (pre-)historische sporen kan beschadigen.

{{Appendix}}

[[Categorie:Heide]][[Categorie:Natuurbeheer]]

Plaggen - Bewerkingsoverzicht

Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Bodemprofiel van heidegrond. De bovenste laag met planten en wortels is de zode [[Plaggenhut met links een stapel plaggen, Ruinen 1920]]'''Plaggen''' is het verwijderen van de bovenste grondlaag met begroeiing. Een uitgestoken zode van plant...'