Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-03-01T11:20:10Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

'''Pluimgraaf''' was een historische [[Ambtenaar|functionaris]] in de [[Lage Landen]], die in een pluimgraafschap namens de landsheer was belast met toezicht op- en handhaving van het feodale pluimgraafsrecht, waaronder het zwanenrecht en duivenrecht. Weliswaar was het een zeer aanzienlijk beroep dat van oudsher voornamelijk door edellieden werd uitgeoefend, het betrof niet een adellijke titel zoals [[burggraaf]] of [[Markies (titel)|markgraaf]].

==Pluimgraafsrecht==
Het houden en (laten) vervoeren van zwanen, duiven en ander [[pluimvee]] mocht alleen met toestemming van de pluimgraaf, die belast was met toezicht op- en handhaving van het zogeheten pluimgraafsrecht. Daaronder vielen het [[zwanenrecht]], waaronder de [[zwanendrift]], en het [[duivenrecht]], waaronder de [[duivenslag]].<ref name="Het maatschappelijk leven onzer vaderen in de zeventiende eeuw">[https://books.google.nl/books?id=58UGAAAAYAAJ Het maatschappelijk leven onzer vaderen in de zeventiende eeuw]; G. D. J. Schotel; Uitg.A.C. Kruseman, 1869</ref> Vergelijkbare rechten golden ook voor bijvoorbeeld [[Fazantachtigen|fazanten]] en [[parelhoenders]]. Behalve landsheren en door hun begunstigde edellieden, konden ook steden en dorpen door aankoop van [[Ambachtsheerlijkheid|ambachtsheerlijkheden]] het pluimgraafsrecht verkrijgen en dientengevolge ook de pluimgraaf aanstellen.<ref>[http://amsterdamsverleden.nl/stadszwanen/ Aankoop in 1529 door Amsterdam van de ambachtsheerlijkheden van Amstelveen, Slooten en Slooterdijk]; Auteur: Ilja Mostert</ref><ref>[https://books.google.nl/books?id=mZZaAAAAcAAJ&pg=PA103 Aankoop in 1688 door Den Haag van de ambachtsheerlijkheid van Rijswijk]; Auteur: Haags Gemeentearchief</ref>

==Pluimgraafschap==
[[Bestand:Interieur, glas in loodraam NR. 24, detail E 5 - Gouda - 20257959 - RCE.jpg|thumb|[[Filips van Ligne|Filips de Ligne]], pluimgraaf van Rijnland, op het door hem in 1559 geschonken [[Gebrandschilderde glazen in de Grote of Sint-Janskerk in Gouda|glasraam 24]] in de [[Sint-Janskerk (Gouda)|Sint-Janskerk]] te [[Gouda]]]]
Het gebied waarop een pluimgraaf toezicht hield noemde men een pluimgraafschap. ''In 1410 werd gesproken van de 'pluumgrave'.''<ref>Van Dale Etymologisch woordenboek; P.A.F. van Veen en N. van der Sĳs (1997)</ref><ref>Nederlands Etymologisch Woordenboek; J. de Vries (1971)</ref> De pluimgraaf voerde zijn werk uit namens een vorst of andere hooggeplaatste persoon. Volgens het feodale recht waren zij de eigenaar van alle pluimvee op hun land. Ook de eigenaar van een landgoed mocht niet zomaar jagen op pluimvee. Dit ondervond Jan Oem van Wijngaarden, een Haagse notabele, die in 1552 een proces aan zijn broek kreeg, nadat hij zonder toestemming op zijn landgoed Kroonestein enkele zwanen had gedood. Het landgoed viel onder het “pluimgraafschap” Rijnland, waarover [[Graaf (titel)|graaf]] [[Filips van Ligne|Filips de Ligne]], als heer van [[Wassenaar (gemeente)|Wassenaar]], de scepter zwaaide. Het kwam Jan Oem van Wijngaarden op een zware boete te staan. Vaak werd als boete opgelegd dat de veroordeelde het gedode dier aan de achterpoten moest ophangen en vervolgens met [[graan]], vaak het kostbare [[tarwe]], moest overgieten tot het geheel was overdekt. Dat werd vervolgens door de pluimgraaf in beslag genomen.<ref name="Het maatschappelijk leven onzer vaderen in de zeventiende eeuw"/> Nadat de [[Lage Landen]] een [[republiek]] werden zouden de pluimgraven worden aangesteld door de [[staten]] van de diverse [[Gewest (Lage Landen)|gewesten]].

==Bijbaan==
De functie van pluimgraaf was vaak een aantrekkelijke (bij-)baan voor edellieden en later ook leden van de hoge burgerij, die er goede inkomsten uit verkregen, waarvan zij een deel aan hun [[landsheer]] moesten afstaan. [[Symon van der Does]] (1507-1587) was tussen 1538 en 1550 convooi- en accijnsmeester van [[Keizer Karel V]] in [[Friesland]], maar tevens baljuw van [[Vlieland]] en pluimgraaf van [[Wieringen]]. In de [[Heerlijkheid (bestuursvorm)|Heerlijkheid]] [[Assendelft]] werd in de achttiende eeuw het ambt van pluimgraaf uitgeoefend door de [[baljuw]], die daar tevens als [[Dijkgraaf (waterschap)|dijkgraaf]] was aangesteld.<ref>[https://books.google.nl/books?id=5oSa2U_KZnIC Goede luiden en gemene onderzaten: Assendelft vanaf zijn ontstaan tot de nadagen van de Gouden Eeuw]; B. Koene; Uitgeverij Verloren, 2010</ref>

==Nederlands-Indië==
Na de [[Bataafse Revolutie]] (1795) werden de feodale rechten afgeschaft en had elke burger het recht om op zijn eigen land te jagen. De functie van pluimgraaf bestond nog voor het overige land, dat bezit was van de [[overheid]]. Zo kwam de functie in het midden van de negentiende eeuw nog voor op het eiland [[Banka (Banka-Billiton)|Banka]] in de [[Indonesië|Indonesische archipel]], dat onder Nederlands bestuur stond.<ref>[https://books.google.nl/books?id=QBJiAAAAcAAJ Fragmenten uit de reizen in den Indischen Archipel, enz], Volume 2; J.B.J van Doren; Uitg. J.D. Sybrandi, 1856</ref> Echter, in die tijd gaat het niet meer om de historische, feodale functie.

==Aantekeningen==
[[Bestand:Casa Bianca op Zypendaal.jpg|thumb|[[Casa Bianca]] op [[Park Zypendaal|Zypendaal]] bij Arnhem. In het begin van de 20ste eeuw gebouwde dienstwoning. Het huis werd in opdracht van de familie Brantsen gebouwd voor de 'pluimgraaf', de verzorger van het pluimvee en de koeien op Zypendaal.]]
* Enkele met pluimgraaf vergelijkbare historische beroepen waren [[Dijkgraaf (waterschap)|dijkgraaf]], [[Dijkgraaf (waterschap)|watergraaf]], [[houtvester]] en [[Rentmeester (beroep)|rentmeester]].
* Vanaf de achttiende eeuw werd de term ook gebruikt voor minder voorname oppassers van het gevogelte op een buitenplaats.
* In de zeevaart is een pluimgraaf een persoon die het opzicht heeft over het zich aan boord bevindende vee.
* Pluim is een afkorting van het woord [[pluimvee]] en verwijst specifiek naar de veren (pluimen) en [[Graaf (titel)#Graaf als ambt en als titel|graaf]] verwijst naar de functie van een hoge ambtenaar uit het [[Feodalisme|feodale tijdperk]].
* Pluimgraaf bestaat ook als achternaam.

==Verwijzingen==
{{References}}

[[Categorie:Graaf| Pluimgraaf]]
[[Categorie:Uitvoerende macht]]
[[Categorie:Historisch ambt]]
[[Categorie:Feodaliteit]]

Pluimgraaf - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd