https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=PrinsendaalderPrinsendaalder - Bewerkingsoverzicht2026-04-26T03:31:55ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Prinsendaalder&diff=16981&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2023-03-06T07:25:15Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[File:Holland prinsendaalder 1592.jpg|thumb|right|300px|Holland, prinsendaalder 1592, geslagen te [[Dordrecht]]]]<br />
De gehelmde rijksdaalder, meestal '''prinsendaalder''' genoemd, is een grote [[zilver|zilveren]] munt die is ingevoerd door de [[Staten van Holland en West-Friesland|Staten van Holland]] in 1583. Het is de enige officiële Nederlandse munt waarop [[Willem van Oranje]] is afgebeeld. De prinsendaalder werd geslagen in twee periodes: 1583-1585 en 1591-1602.<br />
<br />
==Eerste emissie 1583-1585==<br />
In [[Graafschap Holland|Holland]] was de behoefte ontstaan om naast de pas ingevoerde [[leeuwendaalder]] een zwaardere [[rijksdaalder]] aan te munten die voldeed aan de [[Heilige Roomse Rijk|Duitse]] rijkswetten van 1559 en 1566, waaraan in de [[moedernegotie|Oostzeehandel]] grote behoefte bestond. <br />
Tegelijkertijd wensten de Staten van Holland in de strijd tegen [[Spaanse Rijk|Spanje]] een hechtere band met de Prins dan het [[stadhouder]]schap; zo viel het besluit hem tot [[Lijst van graven van Holland|graaf van Holland]] te benoemen, zij het met zeer beperkte bevoegdheden.<br />
<br />
De nieuwe Hollandse rijksdaalder van 1583 had hetzelfde gehalte, gewicht en uiterlijk als de Duitse rijksdaalders en had een gewicht van 29,03 g, een zilvergehalte van 0,885 en een koers van 42 (sinds 1586 van 45) [[stuiver]]s. Alleen het portret op de munt was dat van Willem van Oranje. Formeel was dit niet mogelijk, omdat Willem nog niet ingehuldigd was. Men liet daarom voorlopig zijn naam en titels nog weg. Deze munt was een propagandamiddel van de Staten van Holland om de andere [[Gewest (Lage Landen)|gewesten]] ertoe te bewegen om Oranje ook als hun [[landsheer]] te erkennen.<br />
De voorzijde van de munt, vanaf toen bekend als prinsendaalder, toont een geharnast [[Buste (kunst)|borstbeeld]] van Willem van Oranje met een geschouderd zwaard in de rechterhand, ontleend aan een daalder van [[Maurits van Saksen (1521-1553)]], de schoonvader van Willem van Oranje. Het omschrift bevat de spreuk ''Vigilate Deo confidentes'' “Waakt, vertrouwende op God”. De keerzijde toont een gehelmd provinciewapen.<br />
Tot Willems benoeming tot graaf van Holland kwam het echter niet. Enkele dagen voor zijn inhuldiging werd Willem van Oranje te [[Delft]] [[Balthasar Gerards|vermoord]] op 10 juli 1584. <br />
<br />
==Tweede emissie 1591-1602==<br />
In 1586 werd de prinsendaalder vervangen door de [[Reaal (muntsoort)|leicesterreaal]], maar in 1591 besloten de Staten van Holland merkwaardig genoeg tot een nieuwe emissie prinsendaalders. Het voorstel werd gehonoreerd om ''“wederom te munten den Rijksdaler eertijds in de jaaren 1583 en 1584 bij hem gemunt, met de figuere en borstbeeld van Sijne Princelijke Excellentie, hoogloffelijker memorie, en met de inscriptie vigilate Deo confidentes, welke daler oostwaarts en allesints wel bekent ende gewilt is.”'' Koopmanschap en verering gingen hier dus hand in hand. Immers, de vraag naar deze rijksdaalder in de Oostzeelanden was doorslaggevend bij de herinvoering.<br />
<br />
De gewesten [[Heerlijkheid Utrecht|Utrecht]], [[Hertogdom Gelre|Gelderland]], [[graafschap Zeeland|Zeeland]] en [[West-Friesland (regio)|West-Friesland]] gingen toen ook prinsendaalders slaan. Pas in 1606 kwam de aanmunting van de prinsendaalder definitief tot staan met de invoering van de [[Nederlandse rijksdaalder]].<br />
<br />
==Zie ook==<br />
* [[Lijst van oude muntsoorten in de Lage Landen]]<br />
<br />
{{Appendix|1=Bronnen|2=<br />
* J.C. van der Wis & T. Passon, ''Catalogus Van De Nederlandse Munten geslagen sinds het aantreden van Philips II tot aan het einde van de Bataafse Republiek (1555-1806)'', Omni-Trading 2009.<br />
* Munthandel G. Henzen, ''De Republiek der Zeven verenigde Nederlanden'', Prijslijst 300, 2017.<br />
* Wiel, H. J. van der, ''Prinsendaalders van Utrecht'', JMP (1978/1979) 81-89.<br />
* ''1584-1984. Het portret van Willem van Oranje op munten en penningen'', in: ''De beeldenaar. Munt- en penningkundig nieuws. Numismatisch maandblad voor Nederland en België'', 8, 1984, p. 41-46.<br />
{{References}}<br />
}}<br />
<br />
[[Categorie:Nederlandse munt]]<br />
[[Categorie:Zilveren munt]]</div>Colani