Colani: /* Radio Oranje */

2024-07-23T19:20:41Z

Radio Oranje

Nieuwe pagina

{{Infobox radioprogramma
| titel =
| foto = Logo Radio Oranje.jpg
| onderschrift = Het logo van Radio Oranje
| presentatie =
| dj =
| sidekick =
| producer =
| nieuwslezer =
| muziekgenre =
| type = [[nieuws]]
| tijdstip =
| omroep = [[Rijksvoorlichtingsdienst]]
| radiostation = [[BBC World Service]]
| periode = [[1940]] - [[1945]]
}}
[[Bestand:Koningin Wilhelmina Radio Oranje II.jpg|thumb|Koningin [[Wilhelmina der Nederlanden|Wilhelmina]] spreekt tot het volk via Radio Oranje.]]
'''Radio Oranje''', "De stem van strijdend Nederland", was een radioprogramma van de [[Londens kabinet|Nederlandse regering in ballingschap in Londen tijdens de Tweede Wereldoorlog]]. Het programma duurde een kwartier en werd 's avonds uitgezonden om 20.15 uur door de European Service van de [[British Broadcasting Corporation|BBC]] in Londen.<ref>Dr. L. de Jong, ''[[Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog]]'', deel 10b, tweede helft, p. 1384-85.</ref><ref>Zie bijvoorbeeld {{en}} [https://genome.ch.bbc.co.uk/page/c28b7eb2c419432999c5e7bf54eae18d ''Radio Times'', issue 883], BBC</ref>
== Radio Oranje ==
[[Bestand:Jetty_Paerl-Jetje_Van_Radio_Oranje.jpg|thumb|left|Jetty Paerl, ‘Jetje van Radio Oranje’]]Radio Oranje was een radioprogramma van de Nederlandse regering in Londen tijdens de Tweede Wereldoorlog.
<br>
Het programma werd om 9 uur ‘s avonds uitgezonden door de European service van de BBC in Londen. De eerste uitzending vond plaats op 28 juli 1940 en werd gevuld door Koningin Wilhelmina.<br>De openingstune van het programma was het geuzenlied “In naam van Oranje doe open de poort”. Bekende medewerkers waren Loe de Jong, Jan de Hartog, H.J. van den Broek en A. den Doolaard. In het cabaretprogramma zong Jetty Paerl, ‘Jetje van Radio Oranje’.

==Geschiedenis==
{{Luister2|Media Network - A Voice from Across the Water.ogg|Radiodocumentaire ''Voice from Across the Water''|Engelstalige uitzending van [[Radio Nederland Wereldomroep]] over de geschiedenis van Radio Oranje}}
Namens de regering was de BBC, die enkele maanden eerder al begonnen was met [[BBC Dutch Service]], benaderd door het hoofd van de [[Rijksvoorlichtingsdienst|Regeringsvoorlichtingsdienst]], ook wel RVD-Londen, [[Adriaan Pelt]]. De eerste uitzending vond plaats op [[28 juli]] [[1940]] en werd gevuld door koningin [[Wilhelmina der Nederlanden|Wilhelmina]]. De vorstin maakte van dit [[Koningin Wilhelmina in de Tweede Wereldoorlog#Toespraken via Radio Oranje|programma]] in totaal [[Koninklijke toespraken in Nederland|34 maal]] gebruik om het Nederlandse volk moed in te spreken. Een van haar uitspraken was: ''"Wie op het juiste oogenblik handelt, slaat den Nazi op den kop. Ik heb gezegd."'' Ze heeft ook enkele malen steun gevraagd voor haar [[Geschiedenis van de Joden in Nederland|Joodse landgenoten]], maar volgens critici had zij dit krachtiger en vaker moeten doen. Hetzelfde verwijt trof minister-president [[Pieter Sjoerds Gerbrandy]].

Ook werd in juni 1942 gewaarschuwd geen Joodse eigendommen te kopen, want die zouden na de bevrijding moeten worden teruggegeven. Bovendien zou dit worden gezien als strafbare [[heling]].

Vanaf oktober 1942 werd Radio Oranje met de radiozender [[De Brandaris]] samengevoegd, die ook in Londen was opgericht voor Nederlanders ter zee. De naam bleef Radio Oranje, maar de meeste medewerkers waren afkomstig van De Brandaris, waar men een veel persoonlijkere manier van communiceren had. Meer dan voorheen werd actief opgeroepen tot [[Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog|verzet in Nederland]].

Na de bevrijding van het zuidelijk deel van Nederland, begonnen ook weer radio-uitzendingen vanaf Nederlands grondgebied: vanuit [[Eindhoven]] onder de naam [[Radio Herrijzend Nederland]].

==Uitzendingen==
[[Bestand:London_Calling_medewerkers_van_de_BBC_voor_onze_microfoon.webm|thumb|start=2:42|Enkele medewerkers worden na de oorlog door [[Frits Thors]] voorgesteld tijdens een galadiner in 1946]]
Uitzendingen vonden iedere dag plaats van 20.15 tot 20.30 uur 's avonds (Nederlandse tijd). De openingstune van het programma was het [[Geuzenliederen|geuzenlied]] [[In naam van Oranje|In naam van Oranje doe open de poort]]. Alle tekst werd [[Censuur (informatie)|vooraf]] zowel door de Britse autoriteiten als de Nederlandse ministerraad doorgenomen op gevoelige informatie en taalgebruik. Hierdoor waren de uitzendingen vrij formeel.<ref>[http://anderetijden.nl/aflevering/272/Radio-Oranje Radio Oranje], ''Andere Tijden'', 7 mei 2009</ref>

Tijdens de radio-uitzendingen werden ook [[geheimtaal|codeberichten]] (zogenaamde 'bijzondere berichten') verzonden voor het verzet in Nederland, zoals "Bericht van Bob voor Jan: blijf op de plaats waar je bent" en "De kachel brandt haast nooit". Ook werden burgers die in de buurt woonden van bijvoorbeeld [[kazerne]]s van de [[Sicherheitsdienst]] en [[Wehrmacht]] gewaarschuwd voor aanstaande aanvallen van de [[Royal Air Force]].

Chef van Radio Oranje was aanvankelijk [[Jan Willem Lebon]]. Na het samenvoegen met De Brandaris werd deze vervangen door [[Hendrik van den Broek]]. Bekende medewerkers waren [[A. den Doolaard]], [[Jan de Hartog]], [[Loe de Jong]], [[Robert Kiek]], [[Herman de Man (schrijver)|Herman de Man]], [[George Sluizer (radiopresentator)|George Sluizer]] en [[Meyer Sluyser]]. In het [[cabaret (kleinkunst)|cabaret]]programma zong [[Jetty Paerl|Jetty Paërl]], [[koosnaam]]: 'Jetje van Radio Oranje'.

<gallery>
Bestand:Radio Oranje 28jul1940 INWIJDING RAD-AEN560220WZ.wav|De allereerste uitzending van Radio Oranje (28 juli 1940).
Bestand:Radio_Oranje_3-nov.-1941_L._DE_JONG_INTERVIEW_MET_DRIE_NEDERLANDS-INDISCHE_VLIEGERS.wav|Loe de Jong houdt een interview met drie Nederlands-Indische piloten die bij de Royal Air Force ervaring opdoen (3 november 1941).
Bestand:Radio_Oranje_20-dec.-1942_KERSTBOODSCHAP_KONINGIN_WILHELMINA_1942_-_12030.wav|Kersttoespraak van koningin Wilhelmina: "Volharden" (20 december 1942).
Bestand:Radio_Oranje_16-aug.-1943_Toespraak_minister_president_Gerbrandy.wav|Minister-president Prof. Gerbrandy: ‘De inval der bevrijdingslegers in Europa' (16 augustus 1943).
Bestand:Radio Oranje 4-dec.-1944 AIRCHECK RADIO ORANJE.wav|In deze uitzending zijn codeberichten en waarschuwingen voor burgers te horen (4 december 1944).
Bestand:Radio Oranje 2-jun.-1945 Laatste uitzending van radio Oranje.wav|De laatste uitzending van Radio Oranje (2 juni 1945).
</gallery>

== Luisteraars ==
[[Bestand:Moffenzeef.jpg|thumb|De [[Moffenzeef]] werd gebruikt om het stoorsignaal van de Duitsers te elimineren]]
De Nederlanders moesten in het geheim luisteren, omdat de Duitse bezetter het luisteren naar de Engelse zenders had verboden en later de bevolking had verplicht alle radio-ontvangers in te leveren. Toch hielden velen hun radio's en verborgen ze.

Blijkens een recent promotieonderzoek van historicus Onno Sinke zou de zender daadwerkelijk verzet tegen de Duitse bezetter echter nauwelijks hebben aangemoedigd en daar ook niet doorslaggevend voor zijn geweest: ''"Radio Oranje werd minder beluisterd dan Nederlanders na de oorlog aangaven. Ruim driekwart zei te hebben afgestemd op de zender, in werkelijkheid waren het er minder".''<ref>O. Sinke, ''Verzet vanuit de Verte. De Behoedzame Koers van Radio Oranje'', 2009, {{ISBN|9789045702575}}</ref>

Uitzendingen waren te beluisteren op 1500 meter ([[lange golf]]), 373, 285 en 261 meter ([[middengolf]]) en de 49-, 41- en 31-meterband ([[korte golf]]). Door Duitse [[stoorzender]]s was Radio Oranje op veel plaatsen alleen via de korte golf te beluisteren. Aangezien kant-en-klare radiotoestellen met ontvangst van kortegolfzenders pas vanaf 1935/36 op de markt waren gekomen, kon dit dus alleen met nieuwere radio’s (ongeveer een kwart van de toestellen).<ref>[http://www.nrc.nl/handelsblad/van/2009/april/14/radio-oranje-weinig-effectief-11712462 Radio Oranje weinig effectief], ''NRC Handelsblad'', 14 april 2009</ref> Radioamateurs bouwden echter al veel langer kortegolftoestellen, mensen die in het verzet zaten beschikten ook wel over zo'n model.<ref>Willem Smit Slikkeveer, Zendstation Huizen, de PHOHI zender (1928), [https://www.willemsmithistorie.nl/smitslikkerveer/artikelen-smit-slikkerveer/397-zendstation-huizen-phohi-zender-1928 online publicatie]</ref> Sommige mensen maakten gebruik van een zogenaamde [[Moffenzeef]] om het stoorsignaal van de Duitsers te elimineren. Daarnaast bracht een [[kristalontvanger]] uitkomst: als men de juiste [[spoel]] had, kon Radio Oranje storingsvrij beluisterd worden met behulp van een koptelefoon; [[elektriciteit]] was daarvoor niet nodig.

==Zie ook==
* [[Radio België]]
* [[Radio Vrij Nederland]]

== Literatuur ==
* {{aut|Schenk, M.G. en J.B.Th. Spaan}}, ''De Koningin Sprak. Proclamaties en radio-toespraken van H.M. Koningin Wilhelmina 1940-1945'', 1945 ({{ISBN|9061353971}})
* BBC, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=urn:gvn:EVDO02:NIOD05_3230A&role=pdf ''Hier is Londen''], 1945
* {{aut|van den Broek, Henk}} ''Hier Radio Oranje Vijf jaar radio in oorlogstijd'', 1947
* [http://www.joodsebibliotheek.nl/auteur/4Eo/Meyer-Sluyser/boek/Ozo/Daar-zaten-wij-impressies-over-Londen-40-45/1/ Meyer Sluyser, ''Daar zaten wij, impressies over 'Londen '40-'45''', 1965]
* {{aut|Sinke, Onno}} [https://web.archive.org/web/20150213032305/http://www.boekje-pienter.nl/images/radiooranje.pdf ''Onderling strijdend voor de goede zaak; Radio Oranje en De Brandaris''], Tijdschrift voor Mediageschiedenis, 2005
* {{aut|Schaap, Jord}} ''Het recht om te waarschuwen. Over de radio Oranje-toespraken van Koningin Wilhelmina'', 2007
* [[Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid]], ''Cabaret en liedjes op Radio Oranje'' (luisterboek), 2010, {{ISBN|9789461499059}}
* Instituut voor Beeld en Geluid, ''Toespraken op Radio Oranje'' (luisterboek), 2010, {{ISBN|9789461499042}}

==Externe links==
* [http://www.zuidelijkewandelweg.nl/index.php/plan-zuid-en-de-oorlog/135-radio-in-oorlogstijd ''Radio Oranje''], Zuidelijke Wandelweg, met achtergrondinformatie en geluidsfragmenten
* [http://www.wo2-muziek.nl/nl/Landen/Overzicht%20Nederland/Amusement,%20jazz/207.html Radio Oranje/Watergeus], De Tweede Wereldoorlog in muziek
* [https://wiki.beeldengeluid.nl/index.php/Radio_Oranje:_1943 Overzicht onderwerpen radio-uitzendingen 1943]

{{Appendix}}

[[Categorie:Tweede Wereldoorlog in Nederland]][[Categorie:Geschiedenis van de radio]][[Categorie:Programma van de BBC]][[Categorie:Voormalige Nederlandse omroep]][[Categorie:Media in het Koninkrijk der Nederlanden]]

Radio Oranje - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Radio Oranje */