https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=RattenkruidRattenkruid - Bewerkingsoverzicht2026-04-26T09:51:18ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Rattenkruid&diff=178608&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2025-12-08T09:35:44Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[File:Euphorbia lathyris.jpg|thumb|kruisbladige wolfsmelk, in de volksmond rattenkruid]]<br />
'''Rattenkruid''' is een volksnaam die wel wordt gegeven aan de [[kruisbladige wolfsmelk]], die giftig is en daardoor als verdelgingsmiddel kan dienen voor, bijvoorbeeld, ratten. Het woord moet in deze moderne spelling niet worden verward met [[arseen(III)oxide]], een arseenverbinding die als [[rattengif]] dient.<br />
<br />
==Winkler Prins==<br />
In de eerste druk van de [[Winkler Prins Encyclopedie]]<ref>A. Winkler Prins, hoofdred., ''Geïllustreerde Encyclopædie. Woordenboek voor wetenschap en kunst, beschaving en nijverheid'', twaalfde deel, 1879<sup>1</sup> p. 237; in het lemma ''Arsénik'' (tweede deel, 1870<sup>1</sup>), spelt Winkler Prins de naam van het poeder overigens nu eens als ''rattenkruid'' [pp. 297, 299], dan weer als ''rattekruid'' [p. 298], maar beide malen met een ''-d''. </ref> komt het begrip niet voor in de zin van een plantnaam. Wel is er een [[lemma (naslagwerk)|lemma]] ''Rattenkruid'', maar dat verwijst door naar het gif: "zie ''Arsenik''". Daarmee week de schrijver, zoals hij vaker deed, echter af van de spelling die juist toen werd ingevoerd.<br />
<br />
==De Vries en Te Winkel==<br />
Ondertussen had [[L.A. te Winkel]] al in 1863 een spellingontwerp in het licht gegeven: ''Ontwerp der spelling''.<ref>In latere edities getiteld: ''De grondbeginselen der Nederland<!--historische spelwijze-->sche spelling. Regeling der spelling voor het Woordenboek der Nederland<!--historische spelwijze-->sche Taal''. [http://books.google.be/books?id=Jn8UAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Lammert+Allard+te+Winkel&cd=2#v=onepage&q=&f=false] p.44 ; bezocht op 19 februari 2010</ref> Hij maakte onderscheid tussen ''kruid'' en ''kruit'', op grond van het vermoeden dat het hier twee verschillende woorden betrof. Zou dat vermoeden onjuist zijn, zo voegde hij eraan toe, dan nog was het gewenst "dat homoniemen door de spelling beho<!--historische spelwijze-->oren onderscheiden te worden".<ref>''Grondbeginselen'' 1865<sup>2</sup>:109. De huidige etymologie gaat daarentegen van verwantschap uit, dus niet van [[homoniem|homonymie]] (J. de Vries en F. de Tollenaere, ''Etymologisch woordenboek'', 2005<sup>24</sup>, sub ''kruid'', ''kruit'').</ref><br />
<br />
[[De Vries en Te Winkel]] formuleerden in het voorwoord van de ''Woordenlijst van de spelling der Nederlandsche taal'', die hun naam droeg, en die in 1866 verscheen, het verschil als volgt:<br />
::''Daar de stofnaam ''kruit'' (poeder) geen meerv. (''kruiten'') heeft, waaruit blijken kan, dat de sluitletter een ''t'' is, heeft men dit woord verward met ''kruid'' (gewas), mv. ''kruiden''. Het hangt echter etymologisch samen met het verouderde ''gruite'', met ons ''grutten'' enz., en is dus in vorm en afkomst een geheel ander woord dan ''kruid'' (gewas) waarvan het derhalve ook door de spelling behoort onderscheiden te worden. Wij schrijven daarom ''kruit'' (poeder), ''buskruit, rattenkruit'', nevens ''kruid'' (gewas), ''kruiden, nieskruid, wormkruid''.''<ref>M. de Vries en L.A. te Winkel, ''Woordenlijst voor de spelling der Nederland<!--historische spelling-->sche Taal, met aanwijzing van de geslachten der naamwoorden en de vervoeging der werkwoorden'', 1866 <sup>1</sup>, p. xxxv.</ref><br />
<br />
In de lijst zelf kwam alleen de naam van het gif voor: rattenkruit. Later werd over die etymologie anders gedacht<ref>zie noot 3</ref> en werd het spellingsverschil op andere gronden gehandhaafd:<br />
<br />
::''Daar komt bij, dat het woord in den zin van ''poeder'' nu, zoo al niet tot de onverbuigbare, dan toch tot de onverbogen woorden behoort, aan welke de taal liefst de scherpe sluitletter pleegt toe te kennen. (...) Wij schrijven daarom ''kruit'' (poeder), ''buskruit, rattenkruit'', nevens ''kruid'' (gewas), ''kruiden, nieskruid, wormkruid.<ref>M. de Vries en L.A. te Winkel, ''Woordenlijst voor de spelling der Nederland<!--historische spelling-->sche Taal, met aanwijzing van de geslachten der naamwoorden en de vervoeging der werkwoorden'', 1914<sup>7</sup> (bezorgd door A. Beets), p. xxxi</ref><br />
<br />
==Latere spellingen==<br />
In latere spellinghervormingen is het onderscheid dat De Vries en Te Winkel hadden aangebracht, gehandhaafd gebleven. In het ''[[Groene Boekje]]'' van 1954 zijn opgenomen:<br />
::'''rattekruid''' (''plantnaam''), ''o.''<br />en<br />'''rattenkruit''' (''gif''), ''o.''.<br />
<br />
De herziening van 1995 bracht hierin geen verandering:<br />
::'''rattekruid''' (''plantnaam''), het<br />en<br />'''rattenkruit''' (''gif''), het.<br />
<br />
In 2005 werd echter de beregeling van de [[tussen-n]] gewijzigd, en sindsdien geeft het ''Groene Boekje'':<br />
::'''rattenkruid''' (''plant''), het<br />en<br />'''rattenkruit''' (''gif''), het.<br />
<br />
Dit officiële onderscheid in de [[Woordenlijst Nederlandse Taal]] wordt ook gemaakt door de alternatieve spelling, gepresenteerd in het ''[[Witte Boekje]]''.<br />
<br />
{{Appendix|2=<br />
{{References}}<br />
}}<br />
<br />
[[Categorie:Bijnaam]]</div>Colani