https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=RembrandtmonumentRembrandtmonument - Bewerkingsoverzicht2026-05-02T17:54:48ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Rembrandtmonument&diff=176100&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2025-11-27T09:37:39Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Infobox beeld<br />
| titel = Rembrandtmonument<br />
| afbeelding = Louis Royer-Rembrandt-Amsterdam.jpg<br />
| onderschrift = <br />
| kunstenaar = [[Louis Royer]]<br />
| jaar = 1852<br />
| materiaal = [[gietijzer]]<br />
| hoogte = <br />
| breedte = <br />
| diameter = <br />
| plaats = [[Amsterdam]]<br />
| locatie = [[Rembrandtplein (Amsterdam)|Rembrandtplein]]<br />
| monumentstatus = rijksmonument<br />
| monumentnummer = 518357<br />
}}<br />
Het '''Rembrandtmonument''' is een [[19e eeuw|19e-eeuws]] [[monument (gedenkteken)|gedenkteken]] ter nagedachtenis aan de [[kunstschilder|schilder]] [[Rembrandt van Rijn]] op het [[Rembrandtplein (Amsterdam)|Rembrandtplein]] in [[Amsterdam]]. Het is het oudst nog bestaande [[standbeeld]] in Amsterdam<ref>Buitenbeeldinbeeld: [http://www.buitenbeeldinbeeld.nl/Amsterdam_C/Rembrand1.htm "Rembrandt"]</ref> en was het eerste beeld voor een [[beeldende kunst]]enaar in [[Nederland]].<ref name="Jansen">Jansen, L. (2014) [http://www.academia.edu/8207965/Nationale_kunsthelden_De_Standbeelden_van_Albrecht_D%C3%BCrer_Peter_Paul_Rubens_en_Rembrandt_van_Rijn ''Nationale kunsthelden: De Standbeelden van Albrecht Dürer, Peter Paul Rubens en Rembrandt van Rijn.'']</ref><br />
<br />
== Achtergrond ==<br />
De schrijver [[Johannes Immerzeel]] schreef in 1838 zijn ''Lofrede op Rembrandt'', hij pleit daarin voor het oprichten van een standbeeld voor de schilder. Immerzeel werd door het Amsterdams gemeentebestuur gevraagd de mogelijkheden voor een standbeeld te onderzoeken.<ref>Dongelmans, B.P.M. (1992) [https://www.dbnl.org/tekst/dong001joha01_01/dong001joha01_01_0004.php ''Johannes Immerzeel junior (1776-1841)'']. Amstelveen: Uitgeverij Ernst & Co.</ref> Mogelijk was dit de aanleiding voor de [[beeldhouwer]] [[Louis Royer]] om een ontwerp te maken.<ref name="Jansen" /><ref name="LR">Hout, A.H.P.J. van den en Langendijk, E. (red.) (1996) ''Louis Royer 1793-1868 : een Vlaamse beeldhouwer in Amsterdam''. Amsterdam: Van Soeren & Co. {{ISBN|9068810383}}</ref> In zijn ontwerp beeldde hij Rembrandt zittend en tekenend af, met in zijn linkerhand een schetsboek en in zijn rechterhand een tekenstift. Rembrandt zit op een kist, met de initialen RVR, waar een [[palet]] met [[Penseel|penselen]] tegenaan staat. Immerzeel liet Royer in november 1840 weten zich te willen inzetten voor uitvoering van diens ontwerp, maar overleed het jaar erop.<br />
[[Bestand:Ontwerp voor een Rembrandtmonument (1840) van Louis Royer.jpg|thumb|links|Ontwerp van Royer uit 1840]]<br />
<br />
Nadat in augustus 1840 in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een standbeeld voor de schilder [[Peter Paul Rubens]] werd opgericht, groeide in Nederland de wens om een monument voor Rembrandt op te richten. Op een vriendschappelijke avond van Belgische en Nederlandse kunstenaars in Den Haag op 11 juni 1841 opperde de schilder [[Johannes Bosboom]] tijdens een [[Proosten|feestdronk]] het idee voor een standbeeld.<ref name="LR" /><ref name="Kramm">[[Christiaan Kramm|Kramm, C.]] (1857-1864) [https://www.dbnl.org/tekst/kram011leve01_01/kram011leve01_01_0021.php "Rembrandt"] in ''De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters, van den vroegsten tot op onzen tijd.'' Amsterdam: Gebroeders Diederichs.</ref> Nog tijdens de maaltijd gingen intekenlijsten rond, waarmee de aanwezigen hun financiële steun konden toezeggen. In samenwerking met [[Arti et Amicitiae]] werd de ''Vereenigde Commissiën tot oprigting van een standbeeld voor Rembrandt'' gevormd, met een Haagse en Amsterdamse tak. Het bestuur bestond in Den Haag uit dr. L.R. Beijnen (voorzitter), [[Hendrikus van de Sande Bakhuyzen|H. van de Sande Bakhuyzen]] (vicevoorzitter), [[Bartholomeus Johannes van Hove|B.J. van Hove]] (penningmeester) en E.M. Calisch (secretaris) en in Amsterdam uit [[Jan Willem Pieneman|J.W. Pieneman]] (voorzitter), [[Jan Adam Kruseman|J.A. Kruseman]] (vicevoorzitter), J. Warnsinck (penningmeester) en C.J.L. Portman (secretaris).<br />
<br />
In november 1841 werd door de "Vereenigde Commissiën" een programma van eisen opgesteld.<ref name="Jansen" /> Men wilde dat het standbeeld werd gemaakt door een Nederlandse beeldhouwer en binnen Nederland gegoten. Het zou in Amsterdam moeten komen staan op het plein dat was ontstaan na de sloop van de [[Beurs van Hendrick de Keyser|oude beurs]]. Er werd een inschrijving geopend, zodat mensen geld konden doneren. De namen van de inschrijvers zouden op een perkament worden geschreven, die in het voetstuk werd ingemetseld. Er zou een ontwerpwedstrijd worden uitgeschreven, maar Louis Royer kreeg het via zijn relaties voor elkaar dat hij in juli 1842 de opdracht kreeg een standbeeld te maken. Royer was een bekend beeldhouwer, hij had van [[Willem I der Nederlanden|koning Willem I]] in 1835 de eretitel "beeldhouwer des konings" gekregen, was vanaf 1836 directeur van de Koninklijke Akademie (voorloper van de [[Rijksakademie van beeldende kunsten|Rijksakademie]]) en was medeoprichter van Arti et Amicitiae.<ref name="LR" /> Beeldhouwer [[Johannes Antonius van der Ven]] ging in openbare brieven aan de "Vereenigde Commissiën" zwaar te keer tegen deze vorm van [[nepotisme]].<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010072583:mpeg21:a0060 "Aan de Vereenigde Commissiën tot oprichting van een Standbeeld voor REMBRANDT te Amsterdam."], ''[[Algemeen Handelsblad]]'', 20 juli 1842 en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010072589:mpeg21:a0060 "De Ondergeteekende vermeent.."], ''Algemeen Handelsblad'', 26 juli 1842</ref> De opdracht ging toch naar Royer "wiens mannelijk talent de beste waarborgen oplevert voor eene breede en stoute voorstelling van den krachtigen Schilder".<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010521113:mpeg21:a0010 "De Vereenigde Commissien tot oprichting van een standbeeld voor Rembrandt"], ''Opregte Haarlemsche Courant'', 26 juli 1842</ref><br />
<br />
Royer maakte een nieuw ontwerp, waarin Rembrandt staand werd afgebeeld. Het ontwerp werd op verzoek van de "Vereenigde Commissien" op een paar punten aangepast, onder andere om de schildersattributen beter in beeld te laten komen. Modellen van het beeld werden in de volgende jaren tentoongesteld bij Arti et Amicitiae in Amsterdam en de [[Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (Den Haag)|Haagse Tekenacademie]], voor de koning werd een model overgebracht naar de [[Paleis Kneuterdijk#Gotische zaal|Gotische zaal]].<ref name="Kramm" /> In de tussentijd werkte Royer onder meer aan een [[Standbeelden van Willem van Oranje in Den Haag#Standbeeld op het Plein|standbeeld van Willem van Oranje]] voor Den Haag. In 1847 was het pleistermodel klaar om in [[gietijzer]] te worden gegoten bij de Haagse firma [[Lion Israel Enthoven|Enthoven]]. Door [[Revolutiejaar 1848|politieke onrusten]], het gebrek aan financiën en een ongeluk bij de gieter liep het proces vertraging op. Er werd opnieuw een oproep gedaan om een financiële bijdrage te doen of kunstwerken te schenken die later zouden worden verloot. In september 1851 werd het beeld gegoten. Ondertussen was besloten dat het beeld niet op het terrein van de oude beurs zou worden geplaatst, maar op de Botermarkt bij het Kaasplein (ook Reguliersplein en sinds 1876 [[Thorbeckeplein]]).<br />
<br />
=== Onthulling ===<br />
[[Bestand:Het Standbeeld van Rembrandt op het voormalige Kaasplein (sic) vóór de Reguliersdwarsstraat - verplaatst -.jpg|thumb|Het Standbeeld van Rembrandt op het voormalige Kaasplein (sic) vóór de Reguliersdwarsstraat]]<br />
Op 7 mei 1852 werd het beeld op zijn voetstuk gehesen. Op donderdagmorgen 27 mei 1852 verzamelden de Amsterdammers en vele genodigden zich op de Botermarkt, onder wie [[Willem III der Nederlanden|koning Willem III]], [[Hendrik van Oranje-Nassau|prins Hendrik]], burgemeester [[Gerlach Cornelis Joannes van Reenen (1818-1893)|Van Reenen]], leden van de "Vereenigde Commissien" en Arti.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010073343:mpeg21:p001 "Het Rembrandtsfeest"], ''Algemeen Handelsblad'', 28 mei 1852 en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010073344:mpeg21:a0002 "Het Rembrandtsfeest"], ''Algemeen Handelsblad'', 29 mei 1852</ref> Na toespraken van voorzitter dr. L.R. Beinen, burgemeester Van Reenen en de koning, werd het beeld onthuld. <br />
<br />
=== Feest ===<br />
's Avond was er een bal in de [[Parkzaal]] aan de [[Plantage Parklaan]], waar schilderijen hingen die verwezen naar het leven van Rembrandt en allegorieën van het vaderland, kunsten en wetenschappen.<ref>[[Stadsarchief Amsterdam]]: [https://stadsarchief.amsterdam.nl/english/amsterdam_treasures/interiors/rembrandt_festivities/index.html Rembrandt festivities]</ref> Onderdeel van die avond was de speciaal voor de gelegenheid gecomponeerde ''Rembrandt Feestzang'' van [[Johannes Verhulst]] (op een gedicht van [[Jan Pieter Heije]]).<ref>[https://www.muziekschatten.nl/compositie?uri=http://data.muziekschatten.nl/som/81530 Bladmuziekuitgave van de ''Rembrandt Feestzang'', op. 48 van Johannes Verhulst]</ref> In een bijzaal waren 230 kunstwerken tentoongesteld die werden verloot ten behoeve van financiering van het beeld. Ook in de dagen na de onthulling waren er nog festiviteiten in de stad.<br />
<br />
[[Bestand:Standbeeld van Rembrandt naast voetstuk Weeknummer, 24-05 - Open Beelden - 29234.ogv|thumb|links|Het beeld naast de sokkel in 1924 ([[Polygoonjournaal]])]]<br />
=== Verplaatsingen ===<br />
Het monument is een aantal keren verplaatst en/of gedraaid. Nadat in 1874 de [[Boterwaag (Amsterdam)|Boterwaag]] was gesloopt, werd het beeld voor het eerst verplaatst, mede in verband met de komst van het [[standbeeld van Johan Rudolph Thorbecke|Thorbeckemonument]] (1876) op het Reguliersplein. Rembrandt kreeg een centrale plek op het plein, dat werd omgedoopt tot Rembrandtplein. In 1924 kreeg het beeld een nieuwe [[Sokkel (beeld)|sokkel]] en werd het gedraaid, zodat Rembrandt uitkeek op de [[Amstelstraat (Amsterdam)|Amstelstraat]]. Er vond een officiële heropening van het plein plaats, waarbij een krans werd gelegd bij het Rembrandtmonument. In 2009 werd het Rembrandtplein heringericht en werd Rembrandt 180 graden gedraaid.<br />
{{Clearleft}}<br />
<br />
== Beschrijving ==<br />
Het geverfde, gietijzeren standbeeld toont de schilder ten voeten uit in [[17e eeuw|17e-eeuwse]] kledij met een geplooide [[mantel (kleding)|mantel]] en [[baret|schildersbaret]]. Twee losse knoopjes op zijn borst versterken de naturalistische weergave. In zijn rechterhand houdt Rembrandt een etsnaald. Hij staat tegen een blok waarop onder meer een opengeslagen boek en een palet met penselen te zien zijn. Aan zijn linkervoet staat een groot boek. Het beeld is aan de achterzijde gesigneerd "L. Royer f<sup>cit</sup> 1847". Oorspronkelijk stond er een ijzeren hekwerk rond het beeld.<br />
<br />
== Waardering ==<br />
Het gedenkteken werd in 2002 als [[rijksmonument]] in het [[Monumentenregister]] opgenomen. Het wordt beschouwd als "van algemeen belang vanwege de kunst- historische waarde vanwege het belang voor de 19de-eeuwse Nederlandse beeldhouwkunst alsmede van cultuurhistorische waarde als herinnering aan een van de grootste schilders uit de vaderlandse geschiedenis. Het beeld geldt bovendien als een topstuk in het oeuvre van Louis Royer."<ref>{{Link rijksmonument|id=518357}}</ref><br />
<br />
[[Bestand:Amsterdam - Rembrandtplein.jpg|thumb|De Nachtwacht in 3D]]<br />
<br />
== Nachtwacht ==<br />
In december 2005 werd de beeldengroep [[Nachtwacht 3D]], een driedimensionale versie van het schilderij [[De Nachtwacht]] bij het Rembrandtmonument geplaatst.<ref>Buitenbeeldinbeeld: [http://www.buitenbeeldinbeeld.nl/Amsterdam_C/Rembrandt.htm "De Nachtwacht"]</ref> De bronzen beeldengroep van 22 figuren werd gemaakt door de Russische beeldhouwers Mikhail Dronov en [[Alexander Taratynov]]. Na de herinrichting van het plein in 2009 keerde de groep aanvankelijk niet terug, maar in november 2012 werd De Nachtwacht alsnog herplaatst. In februari 2020 werd ze definitief verwijderd als gevolg van een geschil tussen kunstenaars en ondernemersvereniging. De beeldengroep valt buiten de rijksbescherming.<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Lijst van beelden in Amsterdam-Centrum]]<br />
* [[Lijst van rijksmonumenten aan het Rembrandtplein (Amsterdam)|Lijst van rijksmonumenten aan het Rembrandtplein]]<br />
<br />
{{Appendix|2=<br />
{{References||2}}<br />
}}<br />
{{Commonscat|Rembrandtmonument, Amsterdam}}<br />
{{Coor title dms|52|21|57.6|N|4|53|47.73|E|type:landmark_scale:391_region:NL}}<br />
<br />
{{DEFAULTSORT:Rembrandtmonument}}<br />
[[Categorie:Beeld in Amsterdam-Centrum]]<br />
[[Categorie:Beeld van Louis Royer]]<br />
[[Categorie:Rembrandt van Rijn]]<br />
[[Categorie:Rijksmonument in Amsterdam-Centrum]]<br />
[[Categorie:19e-eeuws standbeeld in Nederland]]</div>Colani