https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=RijksvorstRijksvorst - Bewerkingsoverzicht2026-04-20T01:41:34ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Rijksvorst&diff=154400&oldid=prevColani: Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"2024-11-23T19:01:07Z<p>Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>Een '''rijksvorst''' (Duits ''Reichsfürst'', Latijn ''princeps regni'' of ''imperii'') was in het [[Heilige Roomse Rijk]] een adellijke [[vorst (heerser)|vorst]], die zijn [[leenman|leen]] rechtstreeks van de [[Koning van Duitsland|Duitse koning]] had, die ook vaak de [[Lijst van keizers van het Heilige Roomse Rijk|keizerstitel]] had. Het was dus een [[Leenrecht (feodaal recht)|leenrecht]]elijke ''rijksonmiddelbaarheid'', dat wil zeggen niet ondergeschikt aan een andere heer dan de keizer. <br />
<br />
De '''rijksvorstenstand''' werd verleend door de keizer. In de late middeleeuwen betekende het een zekere garantie tegen ''[[mediatisering]]'' of het afhankelijk worden van een ander, machtiger heer. <br />
<br />
== Geschiedenis ==<br />
Voor de 12e eeuw werd het woord vorst (''princeps, de voorste, the first'') gebruikt voor elke hooggeplaatste geestelijke of wereldlijke machthebber. Omstreeks 1180-1190 blijkt dat in het Rijk de titel gepaard gaat met welbepaalde voorrechten, die normaal enkel de koning toekwamen. Er waren rond die tijd een 90-tal geestelijke en slechts 22 wereldlijke erkende rijksvorsten. De geestelijken waren vooral [[prins-bisschop]]pen en [[abdijvorstendom|abdijvorsten]]. De niet-geestelijke waren:<br />
* de [[Lijst van heersers van Bohemen|koning van Bohemen]]<br />
* alle [[hertog]]en van het Rijk<br />
* de markgraven van [[Lijst van heersers van Brandenburg|Brandenburg]], [[Lijst van markgraven van Meißen|Meißen]] en [[Graafschap Namen|Namen]]<br />
* de [[Lijst van heersers van de Rijnpalts|Paltsgraaf aan de Rijn]]<br />
* de landgraaf van [[Lijst van heersers van Thüringen|Thüringen]]<br />
* de graaf van [[Lijst van heersers van Anhalt|Anhalt]]<br />
Aanvankelijk behoorde bij hun voorrechten ook de koningskeuze, maar in de 13e eeuw al kwam dat toe aan een nog selectere groep, de [[keurvorst]]en. <br />
<br />
Bij de ''rijksmatrikel'' (basiswet) van 1521 telde men bij de geestelijke rijksvorsten de vier [[aartsbisschop]]pen van [[Aartsbisdom Maagdenburg|Maagdenburg]], [[Aartsbisdom Salzburg|Salzburg]], [[Aartsbisdom Besançon|Besançon]] en [[Aartsbisdom Bremen|Bremen]], naast 46 andere bisschoppen. Dit aantal verminderde tegen 1792 geleidelijk naar 33, onder meer omdat onder andere de aartsbisschoppen van Maagdenburg en Bremen zich tot het [[protestantisme]] bekend hadden en hun titel ''geseculariseerd'' werd. Met de bisschopstitel van [[Aartsbisdom Utrecht (Rooms-Katholieke Kerk)|Utrecht]] was dat al eerder gebeurd. Daarbij kwam ook nog de [[mediatisering]] en het feit dat de bisdommen [[Bisdom Wallis|Wallis]], [[Bisdom Genève|Genève]] en [[Bisdom Lausanne|Lausanne]] Zwitsers werden. [[Kamerijk en het Kamerijkse|Kamerijk]] en later de [[Trois-Évêchés|Drie Bisdommen]] van Verdun, Metz en Toul kwamen onder de Franse koning.<br />
<br />
Het aantal wereldlijke rijksvorsten daarentegen vermeerderde geleidelijk naar 61 tegen het einde van de 18<sup>e</sup> eeuw. <br />
<br />
De rijksvorsten vormen op de [[Rijksdag (Heilige Roomse Rijk)|Rijksdag]] een ''Raad van Vorsten'', ook ''Vorstenbank'' geheten. In 1792 hoorden daarbij ook nog de [[prins-bisschop]] van het [[prinsbisdom Luik]] en de [[prins-abt]] van het [[Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy]] (nu België). Ook de [[prins van Oranje|prinsen van Oranje]] waren rijksvorst in de hoedanigheid van heer van het [[graafschap Nassau]] ([[Nassau-Hadamar]]).<br />
<br />
==Zie ook==<br />
*[[Lijst van leden van de Rijksdag (1792)]]<br />
*[[Lijst van leden van de Rijksdag (1803)]]<br />
*[[Rijksgraaf]]<br />
<br />
[[Categorie:Heilige Roomse Rijk]]<br />
[[Categorie:Feodaliteit]]<br />
[[Categorie:Rijksgraafschap|*]]</div>Colani