Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Cuvilliés-theater, [[Münchener Residenz, 1751-53]] Tafelontwerp, Juste-Aurèle Meissonnier, Parijs, ca 1730 cartouche in rococo stijl door Lodewijk Joseph Fruytiers.]] De '''rococo''' is een Europese stijl…'

2026-04-26T10:55:05Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:München Residenztheater 19 Jh.jpg|thumb|300px|right|Cuvilliés-theater, [[München]]er Residenz, 1751-53]]
[[Bestand:JAMeissonnierTable.jpg|thumb|300px|right|Tafelontwerp, Juste-Aurèle Meissonnier, Parijs, ca 1730]]
[[Bestand:Lodewijk Joseph Fruytiers -COA Mgr de Gentis.jpg|miniatuur|Wapenschild van Mgr. de Gentis, met [[Cartouche (heraldiek)|cartouche]] in rococo stijl door [[Lodewijk Joseph Fruytiers]].]]

De '''rococo''' is een Europese [[stijl (kunst)|stijlperiode]] in de [[Beeldende kunst|beeldende]] en [[toegepaste kunst]]en, die haar hoogtepunt beleefde tussen 1720 en 1760. De naam is afgeleid van het Franse woord ''[[rocaille]]'', een [[asymmetrie|asymmetrisch]] schelpmotief dat in de [[18e eeuw|18e-eeuwse]] <ref>{{Citeer web |url=https://ffashionfrenzy.com/blogs/fashion-trends/escaping-minimalism-castlecore-and-rococo-revival-global-trending |titel=Escaping minimalism: CASTLECORE and ROCOCO revival global trending |achternaam=Savchuk |voornaam=Daryna |datum=2025-06-11 |bezochtdatum=2025-06-17 |werk=Fashion Frenzy |taal=en}}</ref> [[barok (stijlperiode)|barok]] veel gebruikt werd in met name de toegepaste kunst. Het woord rocaille gaat terug op de Franse woorden ''roc'' (rots) en ''coquilles'' (schelpen) en geeft aan dat het vooral om een decoratieve stijl gaat.

== Achtergrond ==
De stijl ontstond in [[Frankrijk]] en [[Italië]] als reactie op de strenge [[classicisme|classicistische barok]] van rond 1700. De daarop volgende rococostijl, ingeluid door de [[régence]], belichaamde een geraffineerd gevoel voor de kunsten in een samenleving die [[elegantie]], gekunsteldheid en luchthartige geestigheid hoog aansloeg. <ref>De Britse kunsthistoricus [[Michael Levey]] schetste in zijn boek ''Rococo to revolution'' de rococokunst in een breder tijdsbeeld:{{Citaat|''Het dilemma van de 18e eeuw was van politieke, filosofische en artistieke aard. Men concentreerde zich vooral op het definiëren van de term "Natuur". ''

''Het rococo was een natuurlijke reactie tegen het formalisme – maar tegelijk leek het artificieel en onnatuurlijk. Er waren duidelijk gewelddadige botsingen tussen tegengestelde krachten: op politiek vlak tussen autocratie en vrijheid; op artistiek vlak tussen rococo en [[neoclassicisme]] of tussen de "anciens" en de "modernes". Eigenlijk waren dit allemaal benamingen voor het basisconflict tussen het bewuste en het onbewuste. De rationele structuren, optimisme en geloof staan op het punt in flarden te worden geschoten. [[Francisco Goya|Goya]] vormt daarbij de brug tussen rococo en revolutie. Hoewel hij zijn geloof in de rede behield, licht hij al een tipje van de sluier op met zijn schets "[[De slaap van de rede brengt monsters voort]]".''}}</ref>

Als hoogtepunten van deze stijlperiode kunnen genoemd worden: de luchtig geschilderde taferelen van [[Jean Antoine Watteau|Watteau]], [[Jean-Honoré Fragonard|Fragonard]], [[François Boucher|Boucher]] en [[Giambattista Tiepolo|Tiepolo]], de uitbundige Zuid-Duitse rococokerken, enkele zeer rijk gedecoreerde paleizen in [[Frankrijk]], [[Duitsland]], [[Oostenrijk]] en [[Rusland]] (sommige met rococotuinen) en de elegante Franse meubels, klokken, serviezen en zilverwerk uit deze periode.

== Schilderkunst ==
De belangrijkste schilders uit de tijd van de rococo kwamen uit Frankrijk: [[Jean Antoine Watteau]], [[Jean-Honoré Fragonard]], [[François Boucher]], [[Maurice Quentin de La Tour]], [[Élisabeth Vigée-Le Brun]] en de broers [[Charles André van Loo|Charles-André]] en [[Jean-Baptiste van Loo]], en diens zonen [[Louis-Michel van Loo|Louis-Michel]] en [[Karel Amadeus Filips van Loo|Charles-Amédée-Philippe]] (allen nakomelingen van de Nederlandse schilder [[Jacob van Loo]]). Daarnaast kunnen genoemd worden de Italianen [[Rosalba Carriera]], [[Francesco Guardi]], [[Giambattista Tiepolo]] en [[Canaletto]] en de Zweed [[Gustaf Lundberg]]. In het [[prinsbisdom Luik]] was [[Pierre-Michel de Lovinfosse]] een gevierd schilder. In Nederland gelden [[Cornelis Troost]] en [[Jacob de Wit]] als rococoschilders van naam. De laatste schilderde vooral zaaldecoraties en [[plafondschildering]]en. Vreemd genoeg waren er in deze tijd weinig schilders van naam in Zuid-Duitsland en Oostenrijk, waar de rococo-architectuur hoogtij vierde. De uit Beieren afkomstige [[Johann Adam Schöpf]] werkte als [[hofschilder]] van de [[Keurvorstendom Keulen|Keulse]] [[keurvorst]] [[Clemens August I van Beieren|Clemens August]] in de omgeving van [[Bonn]]. In Nederland beschilderde hij het interieur van de [[Sint-Gerlachuskerk (Houthem)|Sint-Gerlachuskerk]] in [[Houthem (Nederland)|Houthem]].
<gallery>
Bestand:The Toilet of Venus, by François Boucher.jpg|Boucher: Venus maakt haar toilet, 1751
Bestand:Fragonard, The Swing.jpg|Fragonard: De schommel, 1767
Ca' Rezzonico - Allegory of Merit Accompanied by Nobility and Virtue - Giambattista Tiepolo.jpg|Tiepolo: Plafondschildering, Ca' Rezzonico, Venetië, 1757
</gallery>

== Beeldhouwkunst ==
De beeldhouwer [[Étienne-Maurice Falconet]] wordt gezien als de belangrijkste vertegenwoordiger van het Franse rococo. Falconet was tevens directeur van de beroemde porseleinfabriek van [[Sèvres]]. Favoriete onderwerpen voor sculpturen waren liefde en vrolijkheid, evenals thema's ontleend aan de natuur en de mythologie. Een voorbeeld hiervan is de Cupido van [[Edmé Bouchardon]], die zijn liefdespijlen snijdt uit het hout van de knuppel van Hercules. Andere belangrijke beeldhouwers uit deze periode waren vader en zoon [[Jean-Louis Lemoyne|Jean-Louis]] en [[Jean-Baptiste Lemoyne (beeldhouwer)|Jean-Baptiste Lemoyne]], [[Louis-Simon Boizot]] en [[Jean-Baptiste Pigalle]].
<gallery>
File:Hainburg - Mariensäule.JPG|Mariazuil, Hainburg aan de Donau, 1749
File:Amor Bouchardon Louvre MR 1761.jpg|Bouchardon: Cupido en Hercules, 1750
File:Étienne Maurice Falconet-Cupid-Rijksmuseum.jpg|Falconet: Dreigende Cupido, 1757
File:Vertumne et pomone.JPG|Lemoyne: Vertumnus en Pomona, 1760
</gallery>

== Architectuur ==
=== Frankrijk, Zuid-Europa ===
In Frankrijk kunnen delen van het interieur van het [[Kasteel van Versailles|Paleis van Versailles]] tot de stijl van het rococo gerekend worden. In Parijs zijn het interieur van het [[Hôtel de Soubise]] en van het Hôtel de Lassay, de zetel van de [[Nationale Vergadering (Frankrijk)|Nationale Vergadering]], in rococostijl ingericht. Ook elders in Frankrijk kwam de stijl vooral tot uiting in de inwendige decoratie van adellijke paleizen. In Italië waren de belangrijkste rococo-architecten [[Guarino Guarini]] en [[Filippo Juvara]], die beiden in [[Messina (stad)|Messina]] en [[Turijn (stad)|Turijn]] werkten. Juvara ontwierp in Turijn enkele kerken, het [[Stupinigi (paleis)|Stupinigi Paleis]] en het Palazzo Madama, en verhuisde daarna naar Madrid, waar hij onder andere het [[Koninklijk Paleis van La Granja de San Ildefonso]] bouwde en het [[Koninklijk Paleis van Aranjuez]] voltooide. Het [[Paleis van Queluz]] in de buurt van [[Lissabon]] is het belangrijkste rococo-bouwwerk in Portugal.
<gallery>
File:Petit appartement du roi - Pièce de la vaisselle d'or (3).jpg|Petit appartement du roi, Versailles, 1740
File:Genova Palazzo Podesta dziedziniec.jpg|Beeldhouwwerk Palazzo Podesta, Genua, ca.1750
File:Marques de Dos Aguas 12.JPG|Palau del Marqués de Dos Aigües, Valencia, 1740-50
File:Portugal - Lisbon - Palácio de Queluz (5481202703).jpg|Paleis van Queluz, Lissabon, vanaf 1747
</gallery>

=== België en Nederland ===
In België en Nederland zijn relatief weinig rococobouwwerken te vinden. De weinige gebouwen in deze stijl die er zijn, verwijzen eerder naar de Franse dan naar de Duitse rococomode. Ook de meeste uitbundige 18e-eeuwse barokinterieurs van Belgische en Nederlandse kerken (bijvoorbeeld de [[Abdij van Grimbergen|Abdijkerk van Grimbergen]], de Sint-Nicolaaskerk in [[Eupen]], de [[Sint-Gerlachuskerk (Houthem)|Sint-Gerlachuskerk]] in [[Houthem (Nederland)|Houthem]] en de [[H.H. Jacobus- en Augustinuskerk (Den Haag)|Oud-Katholieke Kerk]] in Den Haag) komen niet in de buurt van de Zuid-Duitse rococo-kerkinterieurs. Wel vonden hier te lande de Franse [[régence]]- en [[Lodewijk XV-stijl]]en navolging bij de bouw van burgerhuizen, vooral in [[Brussel (stad)|Brussel]], [[Gent]], [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]], [[Luik (stad)|Luik]], [[Maastricht]], [[Den Haag]] en [[Amsterdam]]. Meestal gebeurde dit in afgezwakte vorm, waarbij rococo- of Lodewijk XV-elementen werden opgenomen in een gevelbekroning of trappartij van een gebouw dat verder weinig rococokenmerken vertoont. Bij de binnenhuisarchitectuur en de tuin- en landschapsarchitectuur was het Franse rococo wel toonaangevend.

In Gent bouwde de architect [[David 't Kindt]] onder andere de [[stadspaleis|hôtels]] [[Huis van Oombergen]] (thans [[Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde]]) en De Coninck (thans [[Design Museum Gent]]). Het [[Stadhuis van Lier]] van [[Jan Pieter van Baurscheidt de Jonge]] wordt eveneens tot de Lodewijk XV-stijl gerekend. Sommige details van gebouwen doen aan pure rococo denken, zoals de versieringen in het [[timpaan]] van het [[Huis de Lalaing]] in [[Oudenaarde]]. In Zottegem bevindt zich het rococopand [[Huis De Katholieke Kring]]. In Attre bevindt zich het kasteel van Attre met weelderige rococointerieurs. In Hamal en Heks zijn dan weer Limburgse rococointerieurs te bezichtigen.

Het [[Huis Willet-Holthuysen]] in [[Amsterdam]] is gevestigd in een grachtenhuis met rococodecoraties. Ook elders in de [[Gouden Bocht (Amsterdam)|Gouden Bocht]] staan panden in Lodewijk XV-stijl. Aan de [[Keizersgracht (Amsterdam)|Keizersgracht]] stond tot eind 19e eeuw een huis met een rijk rococo-interieur, waarvan een zaalbetimmering ligt opgeslagen in het [[Stedelijk Museum (Amsterdam)|Stedelijk Museum]]. Een Maastrichtse zaalbetimmering (van het Huis Vilain XIIII) is ingebouwd in het [[Museum aan het Vrijthof]]. De rococobibliotheek van de [[Abdij Rolduc]] van de [[Aken (stad)|Akense]] bouwmeester [[Joseph Moretti]] is wellicht het beste voorbeeld van de stijl in Nederland.

<gallery>
File:Lier City Hall and Belfry.JPG|Stadhuis van Lier, 1742
File:27050 Oudenaarde De Lallaing03.jpg|Huis de Lalaing, Oudenaarde, 18e eeuw
File:HoutemGerlachuskerkJASchoepf.jpg|Sint-Gerlachuskerk, Houthem, ca. 1750
File:Interieur bibliotheek in de Morettivleugel - Kerkrade - 20363533 - RCE.jpg|Bibliotheek Rolduc, Kerkrade, 1753
Huis_De_Katholieke_Kring_Zottegem_(na_restauratie_2024)_05.jpg|Huis De Katholieke Kring, Zottegem, rond 1745
</gallery>

=== Duitsland en Oostenrijk ===
==== Duitsland ====
De kerk van [[Vierzehnheiligen (basiliek)|Vierzehnheiligen]] (Beieren) van [[Balthasar Neumann]] combineert gecompliceerde ruimtewerking en rijke ornamentiek. Het kerkinterieur bestaat uit in elkaar gevlochten ovalen; het interieur tintelt van plantenmotieven, vruchten, schelpen, asymmetrische krullen en guirlandes. De abdijkerken van [[Abdij Ottobeuren|Ottobeuren]] (Beieren) en [[Abdij Zwiefalten|Zwiefalten]] (Baden-Württemberg) zijn beide uitbundig gestuct door leden van de familie Feuchtmayer. De [[Bedevaartskerk van Wies]] in [[Zuid-Duitsland]] van [[Dominikus Zimmerman]] gaat nog een stapje verder in de rococo-euforie. De gebroeders [[Cosmas Damian Asam|Asam]] ontwierpen onder andere de Asamkerk in München en diverse andere kerken en kloosters in Beieren en Oostenrijk. In München staat ook het grote [[Slot Nymphenburg]] dat eveneens rococo-elementen bevat.
==== Oostenrijk ====
Het [[klooster van Melk]] (1702-1739), gebouwd door [[Jakob Prandtauer]] op een heuveltop langs de [[Donau]], doet nog sterk aan barok denken, maar het interieur is beslist rococo. Langs de Donau bevinden zich nog twee vermeldenswaardige abdijkerken waarin de rococo overvloedig en nadrukkelijk aanwezig is: de [[Stift Engelszell]] en de [[Stift Wilhering]]. In [[Wenen]] bouwde [[Johann Lukas von Hildebrandt]] voor prins [[Eugenius van Savoye]] het [[Slot Belvedere]], dat kon wedijveren met de keizerlijke paleizen van de [[Habsburgers]]. In het zuiden van Duitsland werd de rococostijl door Italiaanse architecten en stucwerkers geïntroduceerd, maar het was een Zuid-Nederlander ([[François de Cuvilliés]]) die er als buitenlander de grootste triomfen vierde. Het Cuvilliés-theater in de Residenz van [[München]] is een van de mooiste rococotheaters ter wereld. In het park van [[Slot Nymphenburg]] bouwde Cuvilliés het rococopaviljoen [[Amalienburg]]. Balthasar Neumann ontwierp de [[Residentie van Würzburg]], waar de Italiaan Antonio Bossi de ''weißer Saal'' decoreerde. In de buurt van [[Stuttgart]] lieten de [[Lijst van heersers van Württemberg|hertogen van Württemberg]] het [[Slot Ludwigsburg]] verrijzen, een van de indrukwekkendste barok- en rococopaleizen van Duitsland. De Keulse keurvorst [[Clemens August I van Beieren]] bouwde in [[Brühl (Rijnland)|Brühl]] (nabij [[Bonn]]) de paleizen [[Slot Augustusburg en slot Falkenlust|Augustusburg en Falkenlust]], waarvoor hij beroemde architecten als François de Cuvilliés, Balthasar Neumann en [[Johann Conrad Schlaun]] inschakelde. In [[Potsdam]] ontwierp [[Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff]] het lustslot [[Sanssouci]] voor de Pruisische koning [[Frederik II van Pruisen|Frederik de Grote]], nadat hij eerder in [[Berlijn]] het [[Slot Charlottenburg]] had uitgebreid. In de Saksische hoofdstad [[Dresden]] bouwde [[Matthäus Daniel Pöppelmann]] in opdracht van keurvorst [[August II van Polen|August de Sterke]] onder andere de [[Zwinger]].
<gallery>
File:Ottobeuren Basilika Fassade.jpg|Basiliek van Ottobeuren, 1737-66
File:Vierzehnheiligen-Basilika3-Asio.JPG|Kerk Vierzehnheiligen, 1744-1772
File:Belvedere Vienna June 2006 009.jpg|Oberes Belvedere, Wenen, 1722
File:Amalienburg Spiegelsaal-1.jpg|[[Amalienburg]], München, 1734-39
File:Interiors of Residence Würzburg.JPG|Interieur Residentiepaleis Würzburg, 1752-53
File:BNRATHAU.jpg|Stadhuis van Bonn, 1737-38
File:Chinesisches Teehaus Potsdam Sanssouci.jpg|Sanssouci, Potsdam, 1755-64
File:Dresden-Zwinger-Wallpavillion-gp.jpg|Zwinger, Dresden, 1709-28
</gallery>

=== Midden- en Oost-Europa ===
De populariteit van de rococostijl in Duitsland en Oostenrijk breidde zich al spoedig uit naar de andere gebieden van de [[Habsburgse monarchie]] en het [[Pools-Litouwse Gemenebest]]. [[Praag]] kan beschouwd worden als de barok- en rococohoofdstad van Centraal-Europa, met een groot aantal uitbundig versierde kerken en paleizen. In Polen was [[Krakau]] een centrum van rococo-architectuur. De Russische tsarina [[Catharina I van Rusland|Catherina I]] haalde de Italiaan [[Bartolomeo Rastrelli]] naar [[Sint-Petersburg]], die er diverse rococo-paleizen bouwde (onder andere het [[Paleizencomplex in Peterhof]] en het [[Catharinapaleis (Poesjkin)|Catharinapaleis]] in [[Tsarskoje Selo]]).
<gallery>
File:Praha SvNepomuk-na-Skalce Front-diagonal.jpg|Johannes-Nepomukkerk, Praag, 1730-39
File:Kamienica Margrabska - Kraków.JPG|Mennica Huis, Krakau, 18e eeuw
File:Warszawa-pod Blachą.jpg|Paleis-met-het-koperen-dak, Warschau, 1720
File:СПб, Зимний дворец. Вид с Дворцовой площади. 7.06.2011.jpg|Winterpaleis, Sint-Petersburg, 1754-62
File:Смольный собор (5).jpg|[[Smolnykathedraal]], 1748-64
File:Peterhof, by korzun.jpg|Interieur Peterhofpaleis, 1745-55
File:Фото 1729.jpg|Catharinapaleis, Tsarskoje Selo, 1744-49
File:Bernsteinzimmer05.jpg|Interieur Catharinapaleis
</gallery>

== Toegepaste kunst ==
In de toegepaste kunsten valt de rococotijd min of meer samen met de [[Lodewijk XV-stijl]]. Kenmerkend voor de stijl is de nadruk op elegantie, luchtigheid en het lieflijke karakter der dingen. Monumentaliteit wordt vervangen door lossere vormen, vrolijkheid en frivoliteit; de onderwerpen worden minder ernstig. Dit valt samen met het minder streng worden van de sociale en morele codes in de samenleving. Wat betreft de decoratievormen zet, naast de eerdergenoemde asymmetrie, de 'bewegende lijn' van de barok zich voort, maar deze wordt thans nog zwieriger. In de interieurkunst en de mode overheersen zachte tinten, zoals zachtgeel, roze, mintgroen en andere [[pastelkleur]]en. Het interieur wordt nog rijkelijker voorzien van verfijnd [[stucwerk]], waarbij naast pasteltinten ook veel gebruik wordt gemaakt van wit en goud. Architectuur, stucwerk, schilderingen en meubilering vormen één geheel.

Een bekende groep stucwerkers uit Beieren staat bekend als de [[School van Wessobrun]].
<gallery>
File:Zwiefalten 28 04 2011 23.jpg|Geïntegreerd snij-, stuc- en schilderwerk, ca.1750
File:Hegenauer Altarmodell.jpg|Model voor rococo-altaar, ca.1760
File:Sèvres Porcelain Manufactory - Vase with Gilt-Bronze Mounts - Walters 48966.jpg|Sèvres vaas, 1755
File:Château de Versailles, appartements de la Dauphine, grand cabinet, baromètre.jpg|Barometer, Versailles, 1774
File:MCC-35376 Predikantslezenaar in rococostijl (1).tif|Predikantslezenaar in rococostijl uit 1766
</gallery>

== Neorococo ==
[[Bestand:AD 2024 - Antwerpen Erfgoed en patrimonium - Lange van Ruusbroeckstraat detail.jpg|miniatuur|Ornamenten in een gevel, ontwerp uit 1908 van architect [[Jacques De Weerdt]], Antwerpen.]]

Eind 19e eeuw was er vernieuwde belangstelling voor deze ornamentiek in de gevelarchitectuur. In Antwerpen werden verschillende gevels van herenhuizen versierd in deze stijl, waarbij de rocaille-ornamenten in natuursteen werden gebeiteld.

== Muziek ==
In de geschiedenis van de [[klassieke muziek]] verstaat men onder rococo de stijl die zich rond 1740 ontwikkelde uit de [[barokmuziek]], meestal aangeduid als ''[[Galante stijl|style galante]]''. Wordt de rococostijl in de plastische kunsten beschouwd als een uitloper van de barokkunst, in de muziek wordt de stijl eerder als een inleiding op het [[Classicisme (muziek)|classicisme]] gezien. Rococo muziek kenmerkt zich door o.a. intieme [[kamermuziek]] zoals het [[strijkkwartet]], de [[sonate]] en het [[pianotrio]] met uiterst verfijnde versieringsvormen. Ook de [[symfonie]] kwam tot grote bloei, Haydn componeerde er 104 en Mozart ruim 41. De grote namen die deze galante stijl vertegenwoordigden zijn dan ook [[Franz Joseph Haydn]] en [[Wolfgang Amadeus Mozart]] die de overgang naar het classicisme in de muziek markeerden.
{{Zie hoofdartikel|Galante stijl}}

== Zie ook ==
* [[Lijst van kunstenaars uit de rococo]]
* [[Régence]]
* [[Lodewijk XV-stijl]]
* [[Pruikentijd]]

== Literatuur, noten ==
* {{Aut|Baarsen, Reinier}}: ''Rococo in Nederland'' {{ISBN|9040095779}}
{{references}}
{{clr}}
<br><br>
{{Appendix|2=
Bron digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]}}
<br><br>
[[Bestand:Header-01.jpg|800px|alt=raamsdonkshistorie.nl|center|thumb|[https://raamsdonkshistorie.nl raamsdonkshistorie.nl]]]
[[Categorie:Rococo| ]]

Rococo - Bewerkingsoverzicht

Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Cuvilliés-theater, [[Münchener Residenz, 1751-53]] Tafelontwerp, Juste-Aurèle Meissonnier, Parijs, ca 1730 cartouche in rococo stijl door Lodewijk Joseph Fruytiers.]] De '''rococo''' is een Europese stijl…'