https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Romaanse_kunstRomaanse kunst - Bewerkingsoverzicht2026-04-27T14:30:40ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Romaanse_kunst&diff=135970&oldid=prevColani op 22 sep 2024 om 13:572024-09-22T13:57:14Z<p></p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Saint-Savin nef.jpg|thumb|Romaanse [[Fresco (schilderterm)|frescocyclus]] op het gewelf in de kerk van [[Saint-Savin-sur-Gartempe]] (ca. 1100)]]<br />
<br />
De '''romaanse kunst''' is een [[Lijst van Europese kunststromingen|kunststroming]] die tussen ongeveer 1000<ref>Sommige onderzoekers laten de romaanse periode samenvallen met de Karolingische en spreken van een begin in de achtste eeuw.</ref> en 1150<br />
<ref>De romaanse kunst liep in het huidige Duitsland en Centraal-Europa door tot laat in de dertiende eeuw; Banister Fletcher, Dan Cruickshank, ed. Sir Banister Fletcher's A History of Architecture on the Comparative method (20 ed.). Londen, Architectural Press, 1996, p. 357</ref> dominant was in West-Europa.<br />
<br />
== Historiografie ==<br />
De term romaans dateert uit 1820 en werd voor het eerst gebruikt door de Franse kunsthistoricus [[Charles de Gerville]], die in de architectuur overeenkomsten zag met die van het oude [[Rome (stad)|Rome]]. De term werd algemeen geaccepteerd nadat De Gervilles' bekendere collega [[Arcis de Caumont]] hem overnam en werd al snel ook toegepast voor andere kunstvormen. De romaanse kunst werd voorafgegaan door wat men de [[preromaanse kunst]] noemt en gaat vanaf de twaalfde eeuw over in de [[Gotische kunst]].<br />
<br />
De drijvende kracht achter de verspreiding van de romaanse stijl was de explosieve expansie van de kloosters in de elfde en twaalfde eeuw.<ref name=met>[http://www.metmuseum.org/toah/hd/rmsq/hd_rmsq.htm Romanesque Art], Heilbrunn Timeline of Art History, The Metropolitan Museum of Art.</ref> De bouw van [[Cluny III]] (1088) en de nieuwe kloosterordes zoals de [[Cisterciënzers]] (1098) en de [[Kartuizers]], verspreidden zich naast de [[Benedictijnen]] over gans Europa dankzij de relatieve politieke stabiliteit en de economische heropleving. In die periode ging men, voor het eerst sedert de [[val van het West-Romeinse Rijk]], de kerken terug versieren met levensgrote beelden. Er werden monumentale poorten en doopvonten gegoten in brons en voor het versieren van het kerkinterieur gebruikte men fresco's. Reliekkasten en andere objecten voor de eredienst werden gemaakt door de goud- en zilversmeden.<ref name=met/> In de scriptoria van de abdijen ontstonden de boeken die men nodig had voor de eredienst en het koorgebed, die rijkelijk versierd werden met miniaturen.<br />
<br />
De romaanse stijl kreeg dus zijn naam omwille van de gelijkenis met de Romeinse bouwstijl die door de vaklui van die tijd zeker gekend was van de talloze Romeinse monumenten, zeker in het huidige Italië, Zuid-Frankrijk en Spanje. Maar anderzijds is de term misleidend omdat de romaanse stijl evengoed schatplichtig is aan de [[Insulaire kunst|Insulaire]] en de [[Byzantijnse kunst]].<ref name=met/> In Engeland wordt de romaanse bouwstijl meestal de Normandische stijl genoemd.<br />
<br />
== Bouwkunst ==<br />
{{zie hoofdartikel|Romaanse architectuur}}<br />
[[Bestand:Rodes01.jpg|thumb|Interieur van de kloosterkerk van [[Sant Pere de Rodes]].]]<br />
De romaanse bouwkunst is zeer moeilijk in een strikt tijdskader te plaatsen. Er zijn vroeg romaanse kerken te vinden in [[Abdij Limburg|Limburg an der Haardt]] en [[Prinsbisdom Spiers|Spiers]] aan de [[Boven-Rijnse Kreits|Boven-Rijn]], in [[Abdij van Tournus|Tournus]] en [[Auxerre (stad)|Auxerre]] in [[Hertogdom Bourgondië|Bourgondië]], de [[Sant Pere de Rodes]] en de [[Santa Maria de Ripoll]] in [[Catalonië]], de kerk Notre-Dame-de-Nazareth van [[Vaison-la-Romaine]] in de [[Provence (Frankrijk)|Provence]], in [[Angers ]] (toen) in [[Aquitanië]], de [[abdijkerk van Sainte-Foy]] in Conques in de [[Languedoc (provincie)|Languedoc]], de [[basiliek van Aquileia]] en de abdijkerk van Pomposa in [[Codigoro]] in Noord-Italië, de abdijkerk van de Abbazia di San Salvatore aan de [[Monte Amiata]] in Midden-Italië, de kerken in [[Hildesheim (stad)|Hildesheim]] en [[Quedlinburg (stad)|Quedlinburg]] in [[Nedersaksen]] en in [[Paderborn (stad)|Paderborn]] in [[Hertogdom Westfalen|Westfalen]].<ref>Erich Kubach, De Bloeiperiode van het Romaans, Elsevier, Amsterdam/Brussel, 1965, pp. 254-255.</ref> Men zou kunnen stellen dat de romaanse bouwkunst de eerste pan-Europese stijl was sinds de [[Romeinse architectuur]].<br />
<br />
== Beeldhouwkunst ==<br />
[[Bestand:St-Servaasbasiliek, westwerkaltaar, fries & kapitelen.jpg|thumb|Detail [[westwerkaltaar Sint-Servaasbasiliek]], Maastricht]]<br />
De romaanse beeldhouwkunst hangt nauw samen met de bouwkunst. Het betreft in veel gevallen gebeeldhouwde [[reliëf (beeldhouwkunst)|reliëfs]], die deel uitmaken van de bouwsculptuur van een kerk, zoals [[Romaans kapiteel|kapitelen]], [[Basement (architectuur)|basementen]], [[Timpaan|timpanen]] en [[Retabel|altaarretabels]]. Bekende voorbeelden in Nederland zijn het [[timpaan van Egmond]] in het [[Rijksmuseum Amsterdam|Rijksmuseum]], de kapitelen en basementen van de [[Abdijkerk Rolduc]], de [[Lijst van kapitelen in de kooromgang van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek|kapitelen in de kooromgang van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek]] en [[Lijst van kapitelen in het westwerk van de Sint-Servaasbasiliek|die in westwerk van de Sint-Servaasbasiliek]], beide in [[Maastricht]], en het [[Westwerkaltaar van de Sint-Servaasbasiliek|westwerkaltaar]] in laatstgenoemde kerk.<br />
<br />
Naast deze [[Steenbeeldhouwer|steenbeeldhouwkunst]] maakte de [[edelsmeedkunst]] een bloeiperiode door, met name in het [[Maasland (Limburg-Luik)|Maasland]] in de twaalfde eeuw. Beroemd zijn de rijk versierde [[reliekschrijn]]en van [[Keulen (stad)|Keulen]], [[Aken (stad)|Aken]], Maastricht en [[Doornik]]. Vrijstaande beelden ontwikkelden zich pas vrij laat in deze periode. Bekend zijn de houten ''[[Sedes Sapientiae]]''-beelden (tronende Madonna met Kind als "Zetel der Wijsheid") uit het Maas-Rijngebied.<br />
<br />
== Schilderkunst ==<br />
[[Bestand:Christus als Weltenrichter umgeben von den vier Evangelistensymbolen.jpg|thumb|Christus als wereldrechter in de [[Sint-Clemenskerk (Schwarzrheindorf)|Sint-Clemenskerk]] in [[Bonn]]]]<br />
{{zie hoofdartikel|Romaanse muurschilderkunst}}<br />
De meest opvallende evolutie, na de Byzantijnse periode, was het verschijnen van een iets grotere expressiviteit van de nog steeds streng gestileerde figuren. Die expressieve gebarenstijl is te herkennen op fresco's in Catalaanse kerken, in veel Italiaanse kerken (onder andere te Sant'Angelo in Formis bij [[Capua]]), in de muurschilderingen van [[Saint-Savin-sur-Gartempe]], in de kloosterkerk op het [[Bodenmeer|Bodensee]]-eiland [[Reichenau (eiland)|Reichenau]], in de abdij Prüfening in [[Regensburg (stad)|Regensburg]] en in de [[Sint-Clemenskerk (Schwarzrheindorf)|Sint-Clemenskerk]] in [[Bonn]]-Schwarzrheindorf.<br />
<br />
Specifiek romaans verluchte manuscripten zijn onder andere de [[Moralia in Job]] van de [[Abdij van Cîteaux|cisterciënzerabdij in Citeaux]] en het liturgische werk van abt [[Stephen Harding]] in dezelfde abdij.<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Maaslandse kunst]]<br />
<br />
== Externe links ==<br />
<br />
{{Appendix||2=<br />
;Bronnen<br />
* Erich Kubach, Peter Bloch, De Bloeiperiode van het Romaans, Elsevier, Amsterdam/Brussel, 1965<br />
;Referenties<br />
{{References}}<br />
}}<br />
{{Navigatie Middeleeuwse kunststijlen}}<br />
[[Categorie:Romaans| ]]<br />
[[Categorie:Stijlperiode]]</div>Colani