Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2025-12-11T07:53:18Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Zie artikel|Voor het gelijknamige geslacht, zie [[Sappho (geslacht)]].}}
{{Infobox auteur
| naam = Sappho
| afbeelding = Bust Sappho Musei Capitolini MC1164.jpg
| onderschrift = "Sappho Eresia" (Sappho uit het dorp Eresos op [[Lesbos (eiland)|Lesbos]]). Romeinse kopie van de zogenaamde Sappho [[Herme (Grieks godenbeeld)|herme]] (Griekse grenssteen) uit de [[vijfde eeuw v.Chr.]]
| citaat =
| volledige naam = Σαπφώ ([[Grieks#Attisch|Attisch]]) / Ψάπφω, "Psappho" ([[Aeolisch (dialect)|Aeolisch]])
| pseudoniem =
| beter-bekend-als = Sappho van Lesbos, Sapfo
| bijnaam = "de zoetzingende", "de honingzoete glorie van Lesbos", de "tiende [[muze]]", de "Poëte"
| genoemd =
| geboren = ca. [[630 v.Chr.]]
| geboorteplaats = [[Mytilini|Mytiline]] of [[Eresos-Antissa|Eresos]], [[Lesbos (eiland)|Lesbos]]
| overleden = tussen [[580 v.Chr.]]−[[570 v.Chr.]]?
| overlijdensplaats = [[Lesbos (eiland)|Lesbos]]
| land = [[oude Griekenland]]
| religie = [[Oud-Griekse godsdienst]]
| beroep = dichteres, componiste
| jaren-actief = [[Floruit|fl.]] 612−609 v.Chr. of 600–599 v.Chr.
| genre = [[poëzie]]
| stroming = [[Lyriek|lyrische poëzie]]
| invloeden =
| thema = romantische liefde, huwelijk, kameraadschap en gemeenschap, mythe en ritueel, politieke en filosofische reflecties over verhevenheid en goedheid.
| bekende-werken = verschillende gedichten (fragmentarisch)
| uitgeverij = NL: Stols, [[Ambo/Anthos uitgevers|Ambo/Anthos]], Kritak, [[Athenaeum - Polak & Van Gennep|Athenaeum-Polak & Van Gennep]]
| onderscheiding =
| dbnl =
| handtekening =
| website =
| lijst = [[Negen lyrische dichters]]
| ander portaal =
| portaal2 = Oudheid
| portaal3 =
| periode = [[Oudgriekse literatuur]]/[[Archaïsche periode (Griekenland)|Archaïsche periode]]
}}
'''Sappho''' ([[Grieks#Attisch|Attisch]]: Σαπφώ, [[Aeolisch (dialect)|Aeolisch]]: Ψάπφω, "Psappho") — ca. 630 – ca. 570 v.Chr. — was een [[Lyriek|lyrische]] dichteres uit het [[oude Griekenland]]. [[Anacreon]] noemt haar "de zoetzingende", [[Lucianus van Samosata|Lucianus]] "de honingzoete glorie van [[Lesbos (eiland)|Lesbos]]", en een aan [[Plato]] toegeschreven [[epigram]] (''[[Anthologia Palatina]]'' IX 506) noemt haar de "tiende [[muze]]":

:Ἐννέα τὰς Μούσας, φασίν τινες· ὡς ὀλιγώρως·
::ἠνίδε καὶ Σαπφὼ Λεσβόθεν, ἡ δεκάτη.

:Er zijn negen Muzen, zeggen sommigen — hoe kortzichtig:
::er is ook nog Sappho van Lesbos, de tiende.

==Leven==
===Biografie===
[[Bestand:Head Sappho Glyptothek Munich.jpg|thumb|Vrouwenhoofd, vermoedelijk van een standbeeld van Sappho door [[Silanion]] (circa [[340 v.Chr.|340]]–[[330 v.Chr.]])]]
Volgens André Lardinois zijn er drie soorten bronnen over Sappho. Ten eerste Sappho's (bewaarde) gedichten zelf, ten tweede de testimonia, 'een verzameling verzinselen' zoals Lardinois ze noemt, van een aantal antieke auteurs en ten derde is er de 'historische context', alles wat we weten over de tijd waarin Sappho leefde, namelijk de Archaïsche periode.<ref>{{Citeer boek|titel=Van Sappho tot de Sade: momenten in de geschiedenis van de seksualiteit|auteur=Bremmer, J. (ed.)|uitgever=Wereldbibliotheek|datum=1988|pagina's=pp.20|ISBN=9789028415256|hoofdstuk=Lesbische Sappo en Sappho van Lesbos}}</ref> Het is nodig voorzichtig met deze bronnen om te gaan, aangezien het moeilijk te achterhalen is in hoeverre ze te vertrouwen zijn. Zo is het onderscheid tussen het Ik in haar gedichten en het historische Ik zeer onduidelijk te maken. Men weet met andere woorden zelfs niet of haar poëzie wel als historische bron betrouwbaar is.

Een van de bronnen die biografische gegevens vermeldt, is de [[tiende eeuw|tiende-eeuwse]] [[Byzantijnse Keizerrijk|Byzantijnse]] encyclopedie ''[[Suda]]'', ongeveer vijftienhonderd jaar na Sappho. De ''Suda'' meldt dat zij haar ''[[floruit]]'' (bloeitijd) bereikte in de periode van de 42e Olympiaden (612 - 609 v.C.) en dus rond [[630 v.Chr.]] moet zijn geboren. Haar sterfdatum is onbekend (omstreeks [[580 v.Chr.|580]], [[570 v.Chr.]]). Ze was afkomstig uit Lesbos en haar geboortestad zou [[Mytilini]] of [[Eresos-Antissa|Eresos]] zijn.<ref name=":0">{{Citeer boek|titel=Suda, sigma, 107|url=https://www.cs.uky.edu/~raphael/sol/sol-entries/sigma/107}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.cs.uky.edu/~raphael/sol/sol-cgi-bin/search.cgi?login=guest&enlogin=guest&db=REAL&field=adlerhw_gr&searchstr=sigma,108|titel=Suda, sigma, 108}}</ref> De Suda noemt acht mogelijke namen voor haar vader, waaronder Scamander (Σκάμανδρος), en haar moeder zou Kleïs (Κλέϊς) heten. Verder worden drie broers, Larichus (Λάριχος), Charaxus (Χάραξος) en Eurygius (Εὐρύγιος) genoemd.<ref name=":0" /> Al deze gegevens zijn uiteraard zeer onzeker, aangezien dit geen contemporaine bron is.

Haar familie maakte deel uit van de lokale [[aristocratie]] en was actief betrokken bij de [[politiek]] in Lesbos. Als gevolg van de staatsgreep op het eiland na de opstand door [[Pittacus]] verbleef Sappho in het buitenland ([[Syracuse (Italië)|Syracuse]]), maar uiteindelijk keerde ze in [[581 v.Chr.]] naar Lesbos terug.

===Seksualiteit===
Het beeld van Sappho als lesbische dichteres dat zeker tot de 19e eeuw gangbaar was bij het brede publiek, vindt zijn wortels waarschijnlijk bij een gedicht van Ovidius, waarin Sappho een brief schrijft naar Phaon en impliciet haar liefde voor de meisjes uit haar kring vermeldt. Tot de 19e eeuw dacht men dat deze brief oorspronkelijk van Sappho zelf was en dat [[Ovidius]] hem vertaald heeft. Dat Sappho lesbisch was, werd dus al eeuwen aangenomen op basis van een fictieve brief.<ref>{{Citeer boek|titel=Van Sappho tot de Sade: momenten in de geschiedenis van de seksualiteit|auteur=Bremmer, J. (ed.)|medeauteurs=Lardinois, A.|uitgever=Wereldbibliotheek|plaats=Amsterdam|datum=1988|pagina's=pp.26|hoofdstuk=Lesbische Sappho en Sappho van Lesbos}}</ref>

Sappho's poëzie is ambigu wat betreft haar seksuele geaardheid, aangezien ze zowel over heteroseksuele als homoseksuele verhoudingen schreef.

Dat er in haar poëzie geen expliciet fysieke uitingen van [[Homo-erotiek|homo-erotische]] gevoelens bestaan, is niet bevredigend als argument dat ze niet homoseksueel zou zijn, aangezien de mannelijke dichters uit dezelfde periode niet in twijfel getrokken worden wanneer zij over hun pederastische relaties schrijven.<ref>{{Citeer boek|titel=Van Sappho tot de Sade: momenten in de geschiedenis van de seksualiteit|auteur=Bremmer, J. (ed.)|medeauteurs=Lardinois, A.|uitgever=Wereldbibliotheek|plaats=Amsterdam|datum=1988|pagina's=pp.23|hoofdstuk=Lesbische Sappho en Sappho van Lesbos}}</ref>

Ook haar gevoelens kunnen geen uitsluitsel geven over haar geaardheid, omdat het in de [[oudheid]] niet de gewoonte was uiterst persoonlijke gevoelens te beschrijven. Als dit toch werd gedaan, dan werden ze altijd aan een god toegeschreven.

Er valt verder nog een kleine kanttekening te maken. In de tijd waarin Sappho leefde, de [[Archaïsche periode (Griekenland)|Archaïsche periode]], werd geen duidelijk onderscheid gemaakt tussen homo- en heteroseksualiteit. Sappho 'lesbisch' noemen, is dus een [[anachronisme]]. Pas na de [[Klassieke periode (geschiedenis)|Klassieke periode]] begon men dit onderscheid wel te maken en werden pederastische gevoelens steeds minder aanvaard. Lardinois concludeert hieruit dat “zolang dit onderscheid niet absoluut is, kan men in Sappho een algemeen erotische vrouw zien”.<ref>{{Citeer boek|titel=Van Sappho tot de Sade: momenten in de geschiedenis van de seksualiteit|auteur=Bremmer, J. (ed.)|medeauteurs=Lardinois, A.|uitgever=Wereldbibliotheek|plaats=Amsterdam|datum=1988|pagina's=pp.30|hoofdstuk=Lesbische Sappho en Sappho van Lesbos}}</ref> Page Dubois beweert zelfs dat men zo weinig weet over de omstandigheden waarin Sappho's gedichten werden opgevoerd of over haar leven, dat er eigenlijk niets kan afgeleid worden uit haar poëzie en dat zelfs de naam Sappho als persoon of personage onzeker is.<ref>{{Citeer boek|titel=Sappho is Burning|url=https://archive.org/details/sapphoisburning0000dubo|auteur=Dubois, P.|uitgever=University of Chicago Press|plaats=Chicago (Ill.)|datum=1995|pagina's=pp.3}}</ref>

In de [[negentiende eeuw]] kwam volgens DuBois de mythe in de mode dat zij bij haar terugkeer een [[kostschool]] voor aristocratische meisjes stichtte. Sappho zou de meisjes in haar kring voorbereiden op het huwelijk door hen een opleiding te geven in poëzie, muziek en dans. Volgens Claude Calame kan Sappho's homo-erotische poëzie vanuit deze context verklaard worden: Sappho bereidde hen ook seksueel voor op het huwelijksleven. Sappho's homoseksualiteit zou dan ingebed zijn in een sociale en educatieve context.<ref>{{Citeer boek|titel=Reading Sappho: Contemporary Approaches|auteur=Greene, E. (ed.)|medeauteurs=Calame, C.|uitgever=University of California|plaats=Berkeley|datum=1996|pagina's=pp.121-125|hoofdstuk=Sappho's group: An initiation into womanhood}}</ref>

De sfeer van intimiteit tussen Sappho en meisjes in haar gedichten bezorgde haar de reputatie de vrouwenliefde aan te hangen, vandaar het woord "[[lesbienne|lesbisch]]" letterlijk "afkomstig van het eiland Lesbos". Als zodanig werd ze ook in menige [[Oude Athene|Atheense]] komedie opgevoerd. Uit Sappho's gedichten spreekt eerder een [[biseksualiteit]], van romantische bindingen binnen een groep als in de poëzie van [[Alcaeus]] en later [[Pindarus]]. Het is niet duidelijk of haar gedichten [[autobiografie|autobiografisch]] bedoeld zijn.

===Vermeende zelfmoord===
In de komedie ''Leukadia'' (''Het meisje van Leukas'') van [[Menander (toneelschrijver)|Menander]] wordt beweerd dat Sappho zelfmoord zou hebben gepleegd door van de [[Lefkada (eiland)|Leukadische]] [[klif]]fen te springen na een onmogelijke liefde voor de jonge veerman Phaon, maar dit lijkt een verzinsel.

===Mogelijke dochter===
[[Bestand:Head of Sappho Smyrna Istanbul Museum Hellenistic period.jpg|thumb|Portret van Sappho uit [[Hellenistisch]]e periode]]
Volgens de ''Suda'' was ze getrouwd met de rijke koopman Kerkylas van het eiland [[Andros (Griekenland)|Andros]]; dit kan echter een grap zijn, want "Kerkylas van Andros" betekent "Stijve van man". Mogelijk had ze een dochter, Kleïs, naar Sappho's moeder genoemd zoals toen gebruikelijk. Maar in haar geschriften spreekt ze ook over ene "Kleïs" als haar "'pais", het Aeolische woord dat vaker gebruikt werd om een slaaf of een (dienst)meisje aan te duiden dan een dochter. Daarom gebruiken vertalers als Diane Rayor en David Campbell het neutrale woord "child" ("kind").

===Plaatsgenoten===
Sappho was een tijd- en plaatsgenoot van collega-dichter [[Alcaeus]] (Ἀλκαῖος) en [[politicus]]/[[filosoof]] [[Pittacus]] (Πιττακός, een van de [[Zeven Wijzen]]). Zij oefende haar beroep uit tot haar dood — nog op haar [[sterfbed]] schreef zij een gedicht waarin ze haar leerlingen - als ze die had - berispte:

<blockquote>Want het is niet gepast dat er in een Muzen-erend huis 
Geweeklaag is: dat zou niet juist voor ons zijn 
''(Fragment 150 (Lobel-Page 150) vert. A. de Weerd)''</blockquote>

==Werk==
===Aard en omvang===
[[Bestand:Herkulaneischer Meister 002b.jpg|thumb|Zogenaamde Sappho, jonge vrouw met schrijfstift en wastafel. Romeins [[fresco (schilderterm)|fresco]] in de vierde stijl, [[45]]-[[100]] n.Chr., [[Pompeï]], Regio VI, Insula occidentalis]]
[[Bestand:Simonet - Safo.jpg|thumb|''Sappho'' van [[Enrique Simonet]]]]
Sappho schreef in het [[Aeolisch (dialect)|Aeolische dialect van het Grieks]], voornamelijk [[Lyriek|lyrische]] poëzie, liederen om gezongen te worden onder begeleiding van de [[lier (muziekinstrument)|lier]]. Haar werk kenmerkt zich door de verfijning van warme gevoelens. In een heel eigen stijl, getuigend van grote originaliteit, bezong zij haar eigen vrouwelijke wereld: de vertrouwelijke omgang met meisjes, muziek, feest, liefde, de natuurbeleving. De "diepste roerselen van haar ziel" wist zij zeer direct te verwoorden.

Naast deze persoonlijke gedichten schreef zij ook [[epiek|epische]] poëzie, [[epigram]]men en bruiloftsgedichten.

Sappho's lyrische gedichten bevatten de oudste bewaard gebleven persoonlijke expressie in de literatuur: eerdere poëzie, zoals die van [[Hesiodus]] en [[Homerus]], handelde over de werken van goden en helden, of waren lofzangen voor de eredienst. Ook als [[musicus]] schijnt Sappho belangrijke innovaties te hebben gedaan: aan haar wordt de uitvinding van het [[plectrum]] toegeschreven en ze zou een aantal muzikale [[kerktoonladder|modi]] hebben bedacht.

===Tekstoverdracht door de eeuwen===
[[Bestand:Sappho-drawing.jpg|thumb|[[Romantiek (stroming)|Romantische]] verbeelding van Sappho, [[1883]]]]
In de [[Hellenisme|Hellenistische]] tijd, ruim vijfhonderd jaar na haar dood, werden haar gedichten door de [[Bibliotheek van Alexandrië|Alexandrijnse bibliothecarissen]] geklasseerd naar [[metrum]] ([[versmaat]]) en onderwerp. Dit resulteerde in een verzameld werk van tien boeken (negen naar metrum en één boek bruiloftsgedichten). Van dit omvangrijke werk zijn slechts enkele fragmenten bewaard gebleven, tot voor kort merendeels in citaten van andere schrijvers. De laatste overblijfselen, die waarschijnlijk zelf ook kopieën waren van verloren papyri, dateren van de zesde en zevende eeuw n.C.<ref name=":1">{{Citeer boek|titel=The Sappho Companion|auteur=Reynolds, M.|uitgever=Vintage|plaats=Londen|datum=2001|pagina's=pp. 81}}</ref>

Sappho's poëzie is uiteindelijk volledig verloren gegaan rond het begin van de [[Middeleeuwen]]. Vanaf dat moment begon de legende te circuleren dat de eerste christenen daarvoor gezorgd hebben.<ref>{{Citeer boek|titel=The Sappho Companion|auteur=Reynolds, M.|uitgever=Vintage|plaats=Londen|datum=2001|pagina's=pp. 80-81}}</ref> Dit wordt onder andere verklaard doordat de [[christendom|Kerk]], in de [[Middeleeuwen]] de belangrijkste bron van [[wetenschap]]pelijke en [[cultuur|culturele]] continuïteit, niet veel ophad met de [[homoseksualiteit|lesbische]] reputatie van Sappho, en dat haar werk daarom niet meer werd overgeschreven.

Vooral in de renaissance werd deze legende op de spits gedreven door verschillende humanisten zoals [[Josephus Justus Scaliger|Joseph Scaliger]] (16e eeuw). Hij beweerde dat alle lyrische poëzie uit de oudheid in 1073 verbrand werd door Paus [[Paus Gregorius VII|Gregorius VII]].<ref name=":1" />

Dat de Kerk als grote schuldige kan aangeduid worden is niet correct, maar helemaal onjuist is het ook niet. In de middeleeuwen was er namelijk weinig interesse om Griekse teksten, inclusief Sappho, te kopiëren. De kloosters hadden toen het monopolie op tekstoverlevering en schreven voornamelijk Latijnse teksten over, waardoor Grieks werk dus niet of onvoldoende overgeleverd werd. Daarnaast werden heidense auteurs veel minder gelezen dan christelijke.<ref name=":2">{{Citeer boek|titel=Sappho's Immortal Daughters|auteur=Williamson, M.|uitgever=Harvard University Press|plaats=Cambridge (Mass.)|datum=1995|pagina's=pp.42}}</ref>

Classica Margaret Williamson noemt nog twee andere oorzaken die de overlevering van Sappho's werk mee de das om hebben gedaan.<ref>{{Citeer boek|titel=Sappho's Immortal Daughters|auteur=Williamson, M.|uitgever=Harvard University Press|plaats=Cambridge (Mass.)|datum=1995|pagina's=pp.40-42}}</ref> Enerzijds was het in de Byzantijnse periode de mode enkel in het Attisch te schrijven en alle andere Griekse dialecten, waaronder ook het Aeolisch van Sappho, werden verbannen uit de schrijfcultuur. Het Aeolisch werd bovendien als zeer moeilijk ervaren, waardoor het nog minder aantrekkelijk werd om Sappho te lezen en te kopiëren. Sappho werd soms wel in bepaalde werken opgenomen om bepaalde uitzonderlijke grammaticale constructies of woorden uit te leggen.<ref>{{Citeer boek|titel=Sappho's Immortal Daughters|auteur=Williamson, M.|uitgever=Harvard University Press|plaats=Cambridge (Mass.)|datum=1995|pagina's=pp.41}}</ref> Dankzij die auteurs is Sappho op indirecte wijze toch deels overgeleverd.

Anderzijds was de retoriek in dezelfde periode aan een opmars bezig, waardoor poëzie steeds meer naar de achtergrond werd verdrongen. Poëzie werd enkel nog gereciteerd als retorische oefening.<ref name=":2" />

De twintigste eeuw heeft echter een belangrijke uitbreiding van haar werk opgeleverd in de vorm van [[Papyrus (schrift)|papyrusvondsten]] in [[Egypte (land)|Egypte]]. Zo is fragment 2 uitgebreid van twee door Hermogenes geciteerde losse regels naar drie complete coupletten (en naar het zich laat aanzien nu op een paar woorden na volledig).

Momenteel is er slechts één compleet gedicht, dat het openingsgedicht van haar verzamelde werken was en als zodanig in zijn geheel door een Hellenistische literatuurwetenschapper werd aangehaald, en zijn er een stuk of tien nagenoeg complete gedichten. De rest van de fragmenten, 200 in getal, wordt gevormd door papyrusfragmenten of citaten door andere auteurs (variërend van een regel of drie tot soms niet meer dan een los woord). In totaal zijn er niet meer dan circa zestig fragmenten van twee of meer regels bewaard gebleven.

In de 18e eeuw bedoelde men met een "sappho", een vrouw die [[Fellatio|orale seks]] (met een man) bedreef. Zo vinden we uitdrukking "Une vraie Sappho" ("een echte Sappho") in de memoires van [[Giacomo Casanova|Casanova]].<ref>Giacomo Casanova: Een voyeurscene in Ancona{{Bron?|Waar komt dit citaat vandaan?|2020|01|09}}</ref>

===Moderne uitgaven===
[[Bestand:Sappho - Volmolengracht-Oude Singel, Leiden.jpg|thumb|Gedicht van Sappho, [[Lijst van muurgedichten in Leiden|geschilderd op een muur van een gebouw]] op de hoek tussen de [[Oude Singel]] en de Volmolengracht in [[Leiden]]. Vertaalpoging: ''Maar je zult altijd dood liggen, en er zal geen herinnering aan jou /
Zijn dan en later. Want je hebt geen deel aan de / Rozen van Pieria. Maar als onbekende zelfs in het huis van Hades / Zul je zwerven fladderend tussen de schimmige doden''.]]
Pas in de negentiende eeuw wordt Sappho's werk herontdekt onder invloed van de [[Romantiek (stroming)|Romantiek]] en door beroemde [[Duitsland|Duitse]] [[classicus|classici]] als [[Ulrich von Wilamowitz-Moellendorf|Von Wilamowitz]]. De voornaamste wetenschappelijke standaarduitgave is die van Edgar Lobel en Denys Page. In de jaren 80 van de [[twintigste eeuw]] werd deze opgevolgd door die van [[D.A. Campbell]] (Loeb-uitgave ''Greek lyric, vol. 1: Sappho and Alcaeus''. Griekse brontekst en Engelse prozavertaling). Hierin zijn de omvangrijke papyrusvondsten verwerkt.

Een goede in het Nederlands verschenen introductie tot Sappho is het boek van de Duitse Marion Giebel, ''Sappho'' (oorspronkelijke uitgave [[1980]], vertaald door [[Jaap van Rossum du Chattel|Jaap]] en Keeske van Rossum du Chattel, uitgeverij Kwadraat, 166 p.). Het boek heeft een uitgebreide bibliografie en een vrij groot aantal gedichten, in het Nederlands vertaald door verschillende vertalers.
[[P.C. Boutens]]' vertaling van de ''Bede aan Aphrodite'' staat er integraal in afgedrukt.

===Vertalingen in het Nederlands===
Lied 31 (Lobel-Page) luidt (eerste strofe tevens in het Grieks met uitspraak bij benadering):

:φαίνεταί μοι κῆνος ἴσος θέοισιν (Fainetai moi kènos isos teoisin)
:ἔμμεν' ὤνηρ, ὄττις ἐνάντιός τοι (Emmen onèr, ottis enantios toi)
:ἰσδάνει καὶ πλάσιον ἆδυ φονεύ- (Isdanei kai plasion adu foneu-)
:σας ὐπακούει<ref>[http://inamidst.com/stuff/sappho/ inamidst.com Sappho’s Poems Lobel-Page 31, Voigt 31, Diehl 2]. Griekse tekst met Engelse vertaling.</ref> (Sas upakouei)

:Gelukkig als de goden lijkt
:mij de man die vlak
:tegenover jou zit en luistert
:naar je mooie stem

:en lieve lach zodat plots
:mijn hart in mijn borst bonst
:zodra ik naar je kijk
:stokt mijn stem

:mijn tong is gebroken,
:een licht vuur loopt door
:mijn huid, ik zie niets meer
:mijn oren suizen

:zweet stroomt van mij af
:een beven bevangt me
:ik ben groener dan gras
:het lijkt of ik dood ga

:maar alles is te dragen als...

Dit gedicht is geschreven in een [[Saffische strofe|saffisch metrum]]. De Romeinse dichter [[Gaius Valerius Catullus|Catullus]] baseerde zijn Carmen 51 op dit gedicht, ook hij schreef het in het saffisch metrum.

Sappho is uitgebreid vertaald in het Nederlands. De belangrijkste vier uitgaven van de [[20e eeuw]] zijn:
* ''Oden en fragmenten van Sapfo'', vertaald door [[P.C. Boutens]] ([[1928]]).
* ''Liederen van Lesbos'', vertaald door [[Paul Claes]] ([[1985]] en [[2006]]).
* Aart Wildeboer en Pierre J. Suasso de Lima de Prado: ''Sappho van Lesbos – Eros ontwortelt mijn hart'', Ambo Anthos, 2014.
* ''Gedichten'', vertaald door Mieke de Vos ([[1999]]).
Boutens was een [[classicus]], en dat blijkt uit de fraai in hetzelfde metrum vormgegeven verzen — die daarom en door het archaïsche taalgebruik weleens wat moeilijk lezen. Zijn vertaling ontbeert nog vele van de latere [[Papyrus (schrift)|papyrusvondsten]]. De vertalingen van Claes en van De Vos ontlopen elkaar niet veel: helder en goed bij de tekst gebleven, maar met oog voor de dichterlijke grondtekst. Het werk van Wildeboer en Suasso de Lima de Prado laat zich naar de mening van sommigen eerder kenschetsen als een interpretatie/herdichting dan als een vertaling (inclusief enkele toevoegingen overgenomen uit J.M. Edmonds' klassieke ''Lyra Graeca'', maar is voor de niet-academische, geïnteresseerde lezer het toegankelijkst. De vertaling werd tot twee keer toe bewerkt voor het toneel en is vier keer herdrukt onder de titel ''Eros ontwortelt mijn hart''. De vijfde druk uit 2014 is een volledig herziene uitgave.

===Hedendaagse composities===
De Nederlandse componist [[Lowell Dijkstra]] heeft in 2007 een viertal teksten van Sappho (vertaling Wildeboer en Suasso de Lima de Prado) gebruikt voor zijn compositie 'between, and I' voor mezzo sopraan en twee harpen. (uitgeverij Donemus, Amsterdam). Ook [[Annelies Van Parys]] zette reeds een aantal gedichten van Sappho op muziek.

===Controversiële herkomst van nieuw ontdekte gedichten===
[[Bestand:P.Sapph.Obbink.jpg|thumb|Stuk papyrus (17,6 × 11,1 cm) met delen van twee gedichten van Sappho. De bovenste twintig regels zijn de laatste vijf [[strofe]]n van het gedicht over haar broers Charaxos and Larichos. De onderste negen regels vormen het begin van het Kypris gedicht. Eerste tot derde eeuw n.Chr. Ontdekt door Dirk Obbink in 2014.]]
Eind januari 2014 werden door Dirk Obbink, een papyroloog aan de Britse [[universiteit van Oxford]], twee onbekende gedichten van Sappho uitgegeven.<ref>{{aut|Dirk Obbink}}, [http://www.papyrology.ox.ac.uk/Fragments/SCS.Sappho.2015.Obbink.paper.pdf Provenance, Authenticity, and Text of the New Sappho Papyri],{{pdf}}, Paper read at the ‘Society for Classical Studies’ Panel: ‘New Fragments of Sappho’, New Orleans, 9 januari 2015</ref> De teksten zijn geschreven op papyrus uit de derde eeuw na Christus, vermoedelijk afkomstig uit de Egyptische stad [[Oxyrhynchus]]. De papyri zouden in het bezit geweest zijn van een verzamelaar uit Londen en zouden aan Obbink voorgelegd zijn. De herkomst van de papyri is zeer onduidelijk. Obbink beweerde in eerste instantie dat ze afkomstig waren van een mummiemasker vervaardigd uit gerecycleerde papyri. Dit werd echter sterk betwijfeld omdat de papyri werden gekopieerd lang na het gebruik van gerecycleerde papyri voor mummiemaskers. Obbink ondernam later nog enkele pogingen om de herkomst te verklaren, maar geen daarvan waren voldoende overtuigend.

In 2015 verkocht veilinghuis [[Christie's]] de Sappho-papyri in privésfeer. Classicus C. Michael Sampson heeft de brochure waarin de papyri werden voorgesteld, onderzocht en maakte enkele bedenkingen. Hij beweert dat de foto's in de brochure niet de 'echte' Sappho-papyri waren en dat deze vervalste foto's dienden om het verhaal van het mummiemasker met de gerecycleerde papyri te bevestigen. In de brochure stond ook een artikel van Obbink, dat pas vier maanden na de uitgave van de brochure werd gepubliceerd. Sampson meent dat de eigenaar toegang had tot dit ongepubliceerd materiaal en hiervan geprofiteerd heeft om de papyri te kunnen verkopen.<ref>{{Citeer web|url=https://theconversation.com/lovers-of-sappho-thrilled-by-new-poetry-find-but-its-backstory-may-have-been-fabricated-151176|titel=Lovers of Sappho thrilled by 'new' poetry find, but its backstory may have been fabricated|auteur=Sampson, C.M.|datum=11 februari 2021|uitgever=The Conversation}}</ref>

Of deze papyri authentiek zijn of niet, weet men tot op heden niet. Zolang de authenticiteit niet kan bewezen worden, blijft deze controverse bestaan.

== Nederlandse vertalingen ==
* ''Oden en fragmenten van Sapfo'', vert. [[P.C. Boutens]], Stols, 1943.
* ''Verzamelde gedichten en fragmenten'', vert. Aart Wildeboer en Pierre Suasso de Lima de Prado, Anthos, 1985. Herdruk in 1991, 1996, 2000 en herzien in 2014 onder de titel ''Eros ontwortelt mijn hart. Gedichten en fragmenten''
* ''Liederen van Lesbos'', vert. [[Paul Claes]], Kritak, 1985. Herdruk in 2006.
* ''Sapfo: Gedichten'', vert. [[Mieke de Vos]], Athenaeum-Polak & Van Gennep, 1999. Herdruk in 2004, 2011.
* ''Sappho'', P Uitgeverij, 2002; bloemlezing door [[Anton van Wilderode]] en [[Patrick Lateur]].

==Verder lezen==
* Bliss, Carman: ''Sappho: 100 Lyrics'', [[1907]]. Tekst in het publieke domein van het [[Project Gutenberg]].<ref>http://www.gutenberg.org/etext/12389</ref>
* Campbell, D.A. (ed.): ''Greek Lyric 1: Sappho and Alcaeus'', Harvard University Press, Cambridge, Mass., 1982, {{ISBN|0-674-99157-5}} (Volledige Griekse tekst met Engelse vertaling en verwijzingen naar Sappho bij antieke schrijvers).
* Carson, Anne: ''If Not, Winter: Fragments of Sappho'', Knopf, [[2002]], {{ISBN|0-375-41067-8}} (Engelse vertaling met Griekse originele tekst); ook UK, Virago Press Ltd, {{ISBN|1-84408-081-1}} (Boekbespreking met poëziefragmenten: [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E05E6DC103CF935A1575BC0A9649C8B63 N.Y. ''Times'' review]).
* DuBois, Page: ''Sappho Is Burning'', University of Chicago Press, 1995, {{ISBN|0-226-16755-0}}.
* [[Joachim Fernau|Fernau, J.]]: ''Ein Griechischer Sommernachtstraum,'' Herbig, 1986; vertaling: ''Sappho: Een Griekse zomernachtdroom''.
* Filia, Patrizia: ''Sapfo. Een dichteres van Lesbos'', Liverse, 2015, {{ISBN|9789491034466}}. Vertaling uit het Frans, toneelstuk.
* Bremmer, J: ''Van Sappho tot de [[Markies de Sade|Sade]]. Momenten in de geschiedenis van de seksualiteit'', Wereldbibliotheek, 1988, {{ISBN|9789028415256}}.
* [[Leo Geerts|Geerts, L.]]: ''Sapfo's lief'', Bezige Bij, 1991, {{ISBN|9789023432074}}.
* Giebel, Marion: ''Sappho'', Kwadraat Monografie, 1993, {{ISBN|90 6481 168 7}} (een uit het Duits vertaalde biografie).
* Godderis, Jan: ''Weer siddert in mij de liefde die het lichaam sloopt. Sapphô van Lésbos blijft brandend'', Garant, 2006, {{ISBN|9789044120004}}.
* [[Erica Jong|Jong, Erica]]: ''Sappho's Leap,'' W.W. Norton, 2003; vertaling: ''Sappho's sprong.''
* Lobel, E. en Page, D.L. (eds.): ''Poetarum Lesbiorum fragmenta'', Oxford, Clarendon Press, 1955.
* Vos, Mieke de (red./vertaling): ''Ik verlang en sta in brand. Van Sapfo tot Sulpicia'', Athenaeum, 2020, {{ISBN|9789025312282}}.

==Externe links==
* {{en}}{{el}} [http://inamidst.com/stuff/sappho/ inamidst.com Sean B. Palmer: ''Sappho’s Poems'']. Griekse tekst met Engelse vertaling
* [http://www.stoa.org/unicode/texts/sappho31.html stoa.org sappho31]. Griekse tekst φαίνεταί μοι Lied 31.

{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Wikisource auteur|Sappho}}
{{Commonscat|Sappho}}

[[Categorie:Oud-Grieks dichter]]
[[Categorie:Schrijver in de 6e eeuw v.Chr.]]
[[Categorie:Schrijver in de 7e eeuw v.Chr.]]
[[Categorie:Oud-Grieks musicus]]
[[Categorie:Griekse adel]]
[[Categorie:Lesbianisme]]
[[Categorie:Eponiem]]
[[Categorie:Historische lhbti'er]]

Sappho - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"