Colani op 10 mei 2025 om 14:33

2025-05-10T14:33:12Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Chapelle sixtine2.jpg|thumb|De Sixtijnse Kapel met het [[Het laatste oordeel (Michelangelo)|fresco van het laatste oordeel]]]]
De '''Sixtijnse Kapel''' ([[Italiaans]]: ''Cappella Sistina'') is de bekendste kapel in het [[Apostolisch Paleis]], de residentie van de [[paus]] in [[Vaticaanstad]] en vaak te bezichtigen als onderdeel van de [[Vaticaanse musea]].

Het is een van de bekendste binnenruimten ter wereld, vanwege de beroemde [[fresco (schilderterm)|fresco's]] van [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]] en omdat het de ruimte is waar in [[conclaaf]] de [[Kardinaal (geestelijke)|kardinalen]] bijeenkomen om er een nieuwe paus te kiezen. Dit gebeurt na het overlijden of aftreden van de huidige paus. Voor dit conclaaf wordt op het dak van de kapel door brandweerlieden een speciale schoorsteen geplaatst, waaruit tijdens het conclaaf twee keer per dag rook komt.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://kro-ncrv.nl/schoorsteen-op-sixtijnse-kapel-gezet |titel=Schoorsteen op Sixtijnse Kapel gezet |bezochtdatum=2025-05-02 |werk=KRO-NCRV |taal=nl}}</ref> De schoorsteen wordt hiervoor aangesloten op een kacheltje waarin na elke twee stemrondes de stembriefjes worden verbrand. Dit is afhankelijk van de uitslag van de stemrondes zwarte of witte rook, zodat de mensen op het [[Sint-Pietersplein|Sint Pietersplein]] kunnen zien of er al dan niet een nieuwe paus is gekozen. Ook buiten Rome kan de rook worden gezien. Zodra deze uit de schoorsteen komt, wordt dit proces rechtstreeks op tv vertoond en live gestreamd via diverse katholieke websites en [[YouTube]], zodat ook mensen die niet in Rome zijn, kunnen zien of er al dan niet een nieuwe paus is gekozen.<ref name=":0"/> Deze stream is ook te zien op een groot scherm op het Sint-Pietersplein. Op deze manier kunnen ook mensen die de schoorsteen van de Kapel niet goed kunnen zien, de rook zien. Sinds het conclaaf van 2005 worden bij witte rook ook de klokken van de [[Sint-Pietersbasiliek]] geluid om verwarring over de kleur van de rook te voorkomen. Deze verwarring kan voornamelijk voorkomen als het conclaaf bij daglicht plaatsvindt omdat de kleur van de rook dan vaak moeilijk is te zien.

Tijdens het conclaaf is de Sixtijnse Kapel gesloten voor het publiek. De kapel wordt zodra er een nieuwe paus moet worden gekozen ruim voor het begin van het conclaaf gesloten om dit te goed kunnen voorbereiden. Net als het conclaaf zelf moet deze voorbereiding in het geheim gebeuren. Door deze sluiting wordt voorkomen dat het conclaaf of delen ervan uit kunnen lekken, wat niet de bedoeling is.<ref>{{Citeer web |url=https://kro-ncrv.nl/sixtijnse-kapel-zaterdag-en-vanaf-maandag-dicht-voor-publiek |titel=Sixtijnse Kapel zaterdag en vanaf maandag dicht voor publiek |bezochtdatum=2025-04-27 |werk=KRO-NCRV |taal=nl}}</ref> Bezoekers van de Vaticaanse Musea worden op deze sluiting geattendeerd via de site van dit museum, zodat ze weten dat ze de Sixtijnse Kapel in deze periode tijdelijk niet kunnen bezoeken.

Na het conclaaf draagt de gekozen paus hier ook zijn eerste mis op samen met de kardinalen die hem hebben gekozen. Dit doet hij op de dag na zijn verkiezing.<ref>{{Citeer web |url=https://kro-ncrv.nl/eerste-heilige-mis-van-leo-xiv-in-sixtijnse-kapel |titel=Eerste heilige mis van Leo XIV in Sixtijnse Kapel |bezochtdatum=2025-05-09 |werk=KRO-NCRV |taal=nl}}</ref>

== Geschiedenis ==
[[Bestand:Cappella sistina, ricostruzione dell'interno prima degli interventi di Michelangelo, stampa del XIX secolo.jpg|thumb|De Sixtijnse Kapel voordat de gewelfschilderingen waren aangebracht]]
De Sixtijnse kapel is bekend als de locatie van pauselijke conclaven, maar is in de eerste plaats de fysieke locatie van de pauselijke [[hofkapel]]. Daar vonden de belangrijkste liturgische vieringen plaats ten behoeve van het [[pauselijk hof]], dat ten tijde van [[paus Sixtus IV]] in de late 15de eeuw ongeveer 200 mensen omvatte, onder wie geestelijken en onderscheiden leken. De Sixtijnse kapel staat op de plaats waar voorheen de Cappella Maggiore stond.

Deze Cappella Maggiore (Grote Kapel) ontleende haar naam aan het feit dat er ook nog een andere, kleinere kapel in gebruik was bij de paus en zijn gevolg voor de dagelijkse aanbidding. Ten tijde van paus Sixtus IV was dit de kapel van [[paus Nicolaas V]], die was gedecoreerd door [[Fra Angelico (schilder-frater)|Fra Angelico]]. De Cappella Maggiore werd als zodanig vermeld in 1368. Volgens een mededeling van [[Andreas van Trebizonde]] aan paus Sixtus IV, toen men ze wilde slopen om plaats te maken voor de huidige kapel, was de Cappella Maggiore in een ruïneuze staat met haar scheve wanden.

De afmetingen van de huidige kapel sluiten nauw aan bij die van het origineel. Na de voltooiing werd de kapel versierd met fresco's van een aantal van de beroemdste kunstenaars van de hoog-renaissance, waaronder [[Botticelli]], [[Domenico Ghirlandaio|Ghirlandaio]], [[Perugino]] en [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]].

De kapel werd opgedragen aan de [[Maria Tenhemelopneming|Hemelvaart van de Heilige Maagd]] en de eerste [[mis]] werd er opgedragen op [[15 augustus]] [[1483]].<ref>[http://mv.vatican.va/3_EN/pages/CSN/CSN_Storia.html Vatican.va The Sistine Chapel]</ref>

De Sixtijnse Kapel heeft haar functie als pauselijke hofkapel tot op heden behouden en hier vinden dan ook de belangrijkste liturgische vieringen plaats, tenzij de paus op reis is. Aan de kapel is een vast zangkoor verbonden, het [[Koor van de Sixtijnse kapel]], waarvoor door bekende componisten veel originele muziek is geschreven. Het beroemdste stuk is ''[[Miserere (Allegri)|Miserere]]'' van [[Allegri]].

== Architectuur ==
[[Bestand:Sixtijnse kapel.jpg|thumb|Sixtijnse kapel gezien vanaf de koepel van de Sint-Pietersbasiliek]]
De huidige Sixtijnse Kapel werd ontworpen door [[Baccio Pontelli]] en gebouwd tussen [[1475]] en [[1483]] onder leiding van [[Giovanni de Dolci]], in opdracht van [[paus Sixtus IV]], naar wie de kapel is vernoemd.

De kapel heeft een rechthoekige grondvorm en is 40,23 meter lang, 20,70 meter hoog en 13,41 meter breed, overeenkomend met de [[tempel van Salomo]], die 60 bij 30 bij 20 [[El (lengtemaat)|el]] mat, volgens [[1 Koningen]] 6:2. De vloer heeft een prachtig patroon (''opus alexandrium'').

Het plafond bestaat uit een afgeplat [[tongewelf]]. De kapel wordt in tweeën gedeeld door een [[marmer]]en ''[[transenna]]''. Het geheel is ontworpen door [[Baccio Pontelli]].

== Fresco's ==
[[Bestand:Adam na restauratie.jpg|thumb|Close-up van ''[[De schepping van Adam|De Schepping]]'']]
De [[fresco (schilderterm)|muurschilderingen]] op de zijwanden zijn vervaardigd door [[Sandro Botticelli]], [[Pietro Perugino]], [[Domenico Ghirlandaio]], [[Cosimo Rosselli]] en [[Luca Signorelli]]. Michelangelo maakte een hele reeks fresco's van profeten en [[sibille]]n, waaronder de [[Sibila Délfica]]. Op de schilderingen worden belangrijke gebeurtenissen uit de [[christendom|christelijke]] geschiedenis afgebeeld, ingedeeld in drie perioden: vóórdat [[Mozes]] de [[Wet van Mozes|wet]] ontving, de tijd tussen Mozes en [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Christus]] en het tijdperk dat erop volgde.

Onder de wandfresco's zijn ruimtes voorzien voor de tien wandtapijten van de befaamde reeks ''[[Handelingen van de Apostelen (tapijtreeks)|Handelingen van de Apostelen]]''. Ze is ontworpen door Rafaël en geweven door het atelier van [[Pieter van Edingen|Pieter van Aelst]]. Slechts bij uitzonderlijke gelegenheden worden ze op de bestemde plaatsen gehangen.

=== Gewelfschildering ===
Het plafond was oorspronkelijk [[azuur (kleur)|azuurblauw]] geschilderd en met [[goud]]en [[ster (hemellichaam)|sterren]] gedecoreerd, maar [[paus Julius II]] besloot in [[1508]] dat er een nieuw fresco geschilderd moest worden. Hij contracteerde [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]], hoewel deze zich tot dan toe vooral met [[sculptuur|beeldhouwen]] bezig had gehouden. Michelangelo schilderde de fresco's tussen 1508 en [[1512]] voor een bedrag van 3000 [[dukaat|dukaten]].

Om het [[gewelf]] te kunnen beschilderen, had Michelangelo een steiger nodig. De architect [[Bramante]] stelde voor om er een te bouwen die kon worden opgehangen aan het gewelf, maar Michelangelo dacht dat dit gaten zou achterlaten, en bouwde daarom zijn eigen steiger. Na het wegbeitelen van het oude fresco werd een nieuwe pleisterlaag aangebracht waarop Michelangelo zijn voorstellingen schilderde. De opdracht van de paus was om de twaalf apostelen te schilderen, maar Michelangelo deed dit voorstel zelf af als "armoedig". Hoewel de kunstenaar zelf altijd beweerde dat hij daarna van de paus qua ontwerp de vrije hand kreeg "om te doen wat ik zelf wilde", vermoedt men tegenwoordig dat hij uit de kring rond de paus advies heeft gehad rond de Bijbelse invulling van het fresco.

De eerste [[gips]]laag bleek te nat te zijn, waardoor er zich [[schimmels|schimmel]] op vormde; Michelangelo's assistent [[Jacopo l'Indaco]] bedacht daarop een nieuwe samenstelling voor het gips, [[intonaco]] genaamd. Dit mengsel wordt vandaag de dag nog steeds gebruikt bij het aanbrengen van fresco's. Toen Michelangelo klaar was met het gewelf, had hij meer dan 300 figuren geschilderd.

In het midden bevindt zich het bekendste onderdeel van het fresco: ''[[De schepping van Adam|De Schepping]]'', waarop te zien is hoe [[God (christendom)|God]] [[Adam]] het leven geeft.
De schilderijen zijn gebaseerd op [[Genesis (boek)|Genesis]]. In de middelste rechthoek op het plafond zijn de volgende schilderijen, van de entree tot de achterwand:
#de scheiding van donker en licht, 1:4-5
#de schepping van de zon en de maan, 1:14:18, de schepping van de planten, 1:11-12
#de scheiding van water en land, 1:9-10
#de schepping van Adam, 2:7
#de schepping van Eva, 2:21-22
#de zondeval, 3:6-7, de verdrijving uit het paradijs, 3:22-24
#het offer van [[Noach]], 8:20
#de zondvloed, 7:11-23
#de dronkenschap van Noach, 9:20-23

Op [[31 oktober]] [[1512]] werd de kapel opengesteld voor alle hoogwaardigheidsbekleders van [[Rome (stad)|Rome]].

[[Bestand:CAPPELLA SISTINA.jpg|thumb|center|750px|Het beschilderde gewelf van de Sixtijnse Kapel]]

=== Het Laatste Oordeel ===
{{Zie hoofdartikel|Het laatste oordeel (Michelangelo)}}

In [[1535]] werd Michelangelo opnieuw benaderd voor een schilderopdracht in de kapel. Deze keer moest de muur achter het [[altaar (religie)|altaar]] beschilderd worden met een afbeelding van het [[Dag des oordeels|Laatste Oordeel]]. Dit fresco werd in [[1541]] voltooid.

== Trivia ==
* De roman ''De hemel van de paus'' geschreven door Ross King heeft het beschilderen van het plafond van de Sixtijnse kapel door Michelangelo als hoofdonderwerp.

== Externe links ==
* [http://mv.vatican.va/3_EN/pages/CSN/CSN_Main.html Website van de Vaticaanse Musea over de kapel]
* [https://www.museivaticani.va/content/museivaticani-mobile/en/collezioni/musei/cappella-sistina/tour-virtuale.html Virtueel bezoek]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/560315.stm BBC nieuwsbericht uit 1999 over de restauratie van de schilderingen]
* [https://www.scholieren.com/verslag/schilderijverslag-ckv-de-sixtijnse-kapel Schilderijverslag]
* [http://www.statenvertaling.net/kunst/sixtijnse-kapel.html Beknopte informatie over de geschiedenis en schilderijen van de Sixtijnse Kapel]

{{Appendix}}
{{Navigatie kerken Rome}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Coor title dms|41|54|11.04|N|12|27|15.61|E|type:landmark_scale:1000}}

[[Categorie:Kerkgebouw in Rome]]
[[Categorie:Museum in Vaticaanstad]]
[[Categorie:Bouwwerk in Vaticaanstad]]
[[Categorie:Michelangelo Buonarroti]]
[[Categorie:Fresco]]
[[Categorie:Schilderij in Rome]]
[[Categorie:Pausverkiezing]]

Sixtijnse kapel - Bewerkingsoverzicht

Colani op 10 mei 2025 om 14:33