https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=SpiekerSpieker - Bewerkingsoverzicht2026-04-19T04:03:07ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Spieker&diff=150619&oldid=prevColani: /* Literatuur */2024-11-21T00:58:27Z<p><span class="autocomment">Literatuur</span></p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Meester Kok spieker.jpg|thumb|Spieker bij de boerderij [[Meester Kok (Ratum)|Meester Kok]]]]<br />
Een '''spieker''', speicher of '''spijker''' is een plek waar graan wordt opgeslagen. Om te zorgen dat het graan voldoende droog en vrij van ongedierte was, werd het veelvuldig omgeschept. Daarvoor werden ook wel graanzolders gebruikt. Het gedroogde graan werd veelal bewaard en vervoerd in linnen [[zak (omhulsel)|zakken]]. Tegenwoordig wordt voor de opslag een [[silo (opslagplaats)|silo]] gebruikt, waarin het graan als [[bulkgoed]] gestort wordt.<br />
<br />
== Etymologie ==<br />
Spieker is afgeleid van het woord spicarium; ''spicae'' is [[Latijn]] voor korenaren. Dit woord voor graanopslagplaats wordt in het hele Nederlandse taalgebied gebruikt, maar vooral in het noorden, het oosten van Nederland en in de [[Kempen (streek)|Kempen]].<br />
<br />
Graanspiekers komen overal op de wereld onder veel verschillende namen voor. Het latijnse woord is ''granarium'' ('opslagplaats voor graan'), waarvan onder andere het Franse ''grange'' ('graanschuur'), het Spaanse ''granja'', en het Engelse ''granary'' ('graanpakhuis') zijn afgeleid. Een spieker is iets anders dan een [[schuur|graanschuur]], waar de [[schoof (graan)|korenschoven]] na de [[oogst]] werden opgeslagen, voordat ze [[dorsen|gedorst]] werden.<br />
<br />
== Van schuur tot herenhuis ==<br />
Van [[prehistorie]] tot [[vroege middeleeuwen]] was een spieker een graansilo gebouwd op palen om de geoogste [[Aar (bloeiwijze)|korenaren]] die van het land kwamen droog en veilig voor ongedierte te kunnen opslaan. Later werden ze vooral gebruikt als een soort [[pakhuis|graanpakhuis]] of [[Silo (opslagplaats)|graansilo]], onder andere door grootgrondbezitters en kloosters, die hier het graan opsloegen dat ze ontvingen als [[in natura]] betaalde [[pacht]] en [[tiende]]n. Vanwege de veiligheid waren ze in de latere middeleeuwen meestal van steen en voorzien van een gracht. Het waren toen torenachtige bouwsels van meerdere verdiepingen. Vanaf de zeventiende eeuw werden veel van deze spiekers omgevormd tot [[buitenplaats]]. Stedelijke [[regenten]] bezaten veel gronden op het platteland en trokken 's zomers met hun familie naar de spieker om de benauwde stad te ontvluchten. Een landeigenaar was zo meteen in de gelegenheid om in de oogsttijd toezicht te houden op zijn pachters. In herfst en winter was zo'n [[Herenhuis (Nederland)|herenhuis]] een uitgangspunt voor de [[Jacht (activiteit)|jacht]]. <ref>Hogenstijn C.M. (2010), ''Deventer grootburgers buiten'', uitgave gemeente Deventer, ISBN 978-90-78994-07-7</ref> <br />
<br />
De [[Arnhem]]se wijk [[Spijkerkwartier]] heet zo, omdat er tot in de negentiende eeuw drie spiekers stonden. Op de plek van het huis [[Spijkerbosch]] bij [[Boskamp (Olst-Wijhe)]] stond eerst een spieker. In [[Hoogstraten]] is een school [[Instituut Spijker|Spijker]] genoemd, omdat ze aanvankelijk ondergebracht werd in een voormalige spieker.<br />
<br />
In Zuid-Duitsland wordt een grote spieker of tiendschuur vaak ''Kasten'' of ''Fruchtkasten'' genoemd. Monumentale voorbeelden van zulke gebouwen zijn het [[Haus der Musik (Stuttgart)]] en het koetsenmuseum ''Fruchtkasten'' in het kasteel van [[Heidenheim an der Brenz]].<br />
<br />
== Andere werelddelen ==<br />
Bij de [[Dogon (volk)|Dogon]] (Afrika) heeft een gezin vier verschillende bewaarplaatsen voor graan: twee voor de man en twee voor de vrouw.<br />
<br />
== Afbeeldingen ==<br />
<gallery widths="160" heights="180"><br />
Wekeromse zand ijzertijd spieker.jpg|Reconstructie van een spieker uit de [[ijzertijd]] bij het [[Wekeromse zand]]<br />
Winsenmuseum Speicher.jpg|Trapspieker (''Treppenspeicher'') in [[Winsen (Aller)]], [[Lüneburger Heide]]<br />
TreppenspchOldf ren.jpg|Trapspieker in Oldendorf, Lüneburger Heide<br />
Spijker Watervliedt.jpg|[[Spijker Watervliet]] bij [[Hattem]]<br />
Bestand:Ksar Ouled Soltane 01.jpg|De ''[[Ksar Ouled Soltane]]'', een graanopslagplaats in Tunesië<br />
</gallery><br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Ksar Ouled Soltane]]<br />
<br />
== Literatuur ==<br />
*{{pdf}} {{Aut|Zimmermann, W. Haio}} (1991) [http://www.academia.edu/attachments/41416376/download_file?st=MTQ3NDM1NjQ3OSw4Mi45NS4yMjAuMTA1LDM2MDE3MzQ%3D&s=profile 'Erntebergung in Rutenberg und Diemen aus archäologischer und volkskundlicher Sicht'], in: ''Néprajzi Értesitö a Néprajzi Muzeum Évkönyve'' 71-73 (1989-91, Budapest 1991), p.&nbsp;71-104.<br />
{{Appendix}}<br />
[[Categorie:Opslagplaats]][[Categorie:Landbouwbouwwerk]]</div>Colani