https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Stadswal 2026-04-20T11:29:37Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.43.6 https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Stadswal&diff=154379&oldid=prev 2024-11-23T19:00:16Z

<p>Tekst vervangen - &quot;18e&quot; door &quot;18&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&quot;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Omwalling Steenwijk.jpg|thumb|Stadsomwalling van [[Steenwijk]] (rijksmonument)]]<br /> [[Bestand:Doorsnede vestingwerken Grol (Groenlo) in 1627 - Intersection of the defensive works of Grol in 1627 (Commelin, 1651).jpg|400px|thumb|Doorsnede van de vestingwerken rond Groenlo in 1627. {{Afkorting|V.l.n.r.|van links naar rechts}}: de contrescarp, bedekte weg, gracht, onderwal, bedekte weg, helemaal rechts de hoofdwal met boven op de borstwering.]]<br /> [[Bestand:Prent, de stad met haar omwalling - Hulst - 20118531 - RCE.jpg|thumb|Gezicht op de [[Hulst (stad)|stad Hulst]] met haar omwalling]]<br /> <br /> Een &#039;&#039;&#039;stadswal&#039;&#039;&#039; of &#039;&#039;&#039;omwalling&#039;&#039;&#039; (ook wel &#039;&#039;hoofdwal&#039;&#039;) is een [[verdedigingswerk]] in de vorm van een [[Dijk (waterkering)|dijk]] om een [[stad]] of [[kasteel]]. De wal bestaat uit een aarden of stenen ophoging en vormt meestal een doorlopende wal, eventueel aangevuld met delen [[stadsmuur]]. Op de wal staat vaak een [[Borstwering (verdedigingswerk)|borstwering]]. De stadswal is in de regel verbonden met [[bastion]]s of met gecombineerde bastions en [[stadspoort]]en.<br /> <br /> == Etymologie ==<br /> De betekenis van het woord &#039;&#039;wal&#039;&#039; gaat terug op het [[Latijn]]se &#039;vallum&#039;, een langgerekte versterking (aarden verdedigingswal of [[palissade]]). &#039;Vallum&#039; zelf gaat terug op &#039;vallus&#039;, wat enkel op een pallisadering doelde. Een wal bestond zodus uit opgeworpen grond en onderscheidde zich daardoor van een gemetselde muur (&#039;murus&#039;). Net als in het Engels werd de betekenis in het Nederlands later verruimd tot [[stadsmuur|&#039;gemetselde&#039; muren]] (&#039;&#039;Engels&#039;&#039;: &#039;wall&#039;): de huidige woorden &#039;&#039;stadswal&#039;&#039; of &#039;&#039;omwalling&#039;&#039;.<br /> <br /> == Evolutie ==<br /> In de late [[Middeleeuwen]] werden aarden stadswallen meer en meer vervangen door stenen stadswallen of een combinatie van beide. Wanneer met de komst van het [[buskruit]] de stadsmuur zijn verdedigende functie verloor, werd de stenen stadsmuur in sommige gevallen vervangen door aarden wallen. Dit betekende een korte herleving voor de aarden wallen. In de [[18&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; eeuw|18&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;]] en [[19e eeuw]] werden in veel steden grote delen van stadsverdedigingen [[Ontmanteling|ontmanteld]], omdat de mensen weinig belangstelling hadden voor oude bouwwerken, die destijds als nutteloos werden beschouwd. Hier werden nieuwe huizen of parken aangelegd. In Nederland zijn na invoering van de [[vestingwet]] uit [[1874]] de meeste stadswallen [[Ontmanteling|ontmanteld]].<br /> <br /> == Voorbeelden ==<br /> * Aarden stadswal<br /> ** [[Steenwijk]]<br /> ** [[Hulst (stad)|Hulst]]<br /> ** [[Vestingwerken van Amsterdam]]: o.a. de Voorburgwal en de Achterburgwal uit de 14e eeuw, vervangen door een nieuwe [[stadsmuur]] aan het einde van de 15e eeuw.<br /> ** [[Maaseik]] beschikte over een zeshoekige aarden stadswal aangelegd in de 13de eeuw. In de 16de eeuw werden deze wallen opnieuw versterkt tot een breedte van 12 meter. Daarbovenop bouwde men nog een hoge [[stadsmuur|verdedigingsmuur]].<br /> ** In [[Geschiedenis van Leuven|Leuven]] werd in 1150 de bestaande aarden omwalling vervangen door een eerste stenen omwalling met een lengte van 2750 meter.<br /> * Stenen omwalling<br /> ** Om het centrum van [[York (Verenigd Koninkrijk)|York]] in Engeland ligt een op de genoemde manier gebouwde stadswal, die nog intact is.<br /> ** De [[stadsomwallingen van Brussel]], stenen stadswallen<br /> ** De [[stadswallen van Binche]], de best bewaarde van België (2100 meter lang)<br /> <br /> == Zie ook ==<br /> * [[Stadsmuur]], de gemetselde variant ter vervanging van een aarden stadswal of als onderdeel ervan (boven op de aarden verhoging)<br /> * [[De Wallen]], een aantal straten in het oudste deel van [[Amsterdam]]<br /> * [[Wall Street]], een straat op [[Manhattan (New York)|Manhattan]]<br /> <br /> {{Navigatie vaktermen vestingbouwkunde}}<br /> {{wikt}}<br /> <br /> [[Categorie:Vestingbouw]]<br /> [[Categorie:Vestingwerk|Stadwal]]</div>

Colani