Colani: /* Externe links */

2025-11-02T12:17:59Z

Externe links

Nieuwe pagina

{{Infobox plaats in Nederland
| naam = Standdaarbuiten
| kaart = {{maplink|type=shape-inverse|zoom=11|frame=yes|plain=yes|stroke-width=1|frame-align=center|stroke-color=#ff0000|fill=#444444|fill-opacity=0.1}}
| bestandsnaam vlag = Standdaarbuiten vlag.svg
| bestandsnaam wapen = Standdaarbuiten wapen.svg
| vlagartikel = Vlag van Standdaarbuiten
| wapenartikel = Wapen van Standdaarbuiten
| provincie = {{NL-vlag|Noord-Brabant}}
| gemeente = {{NL-vlag|Moerdijk}}
| inwoners =
| oppervlakte =
| datum inwoners =
| lat_deg = 51
| lat_min = 36
| lat_sec = 44
| lat_dir = N
| lon_deg = 4
| lon_min = 30
| lon_sec = 52
| lon_dir = E
| postcode = 4758
| detailkaart = 1867_Standdaarbuiten.gif
| detailkaartbijschrift = Standdaarbuiten in 1867
| woonplaatscode = 1324
| WOZ-waarde = 
| datum WOZ-waarde =
}}
'''Standdaarbuiten''' (gemeente [[Moerdijk (gemeente)|Moerdijk]]) is een plaats<ref>''ANWB Topografische Atlas Noord-Brabant (2005)'' - ''kaart 37 94-385 {{ISBN|90-18-02128-8}}.''</ref> in de [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[provincie]] [[Noord-Brabant]]. Standdaarbuiten bestaat sinds [[1526]] en ligt tussen [[Fijnaart]] en [[Oudenbosch]]. Het is een agrarisch kerkdorp, waar [[vlas (gewas)|vlas]] een belangrijke bestaansbron was.

==Etymologie==
Er zijn twee verklaringen voor de herkomst van de naam Standdaarbuiten. De eerste zoekt het bij de [[Sint-Elisabethsvloed (1421)|Sint-Elisabethsvloed]] in 1421, toen zich ten noorden van het land van Gastel en Barlebosch buitendijks nieuw land in het water begon af te tekenen. Dit nieuwe land, een grote [[zandbank]], werd aangeduid als "'t sant er buyten" of "'t sant daer buyten". Op oude kaarten uit de tweede helft van de 15e eeuw werd deze zandbank reeds beschreven als het Stantderbuyten.

De tweede verklaring is dat een baken voor de scheepvaart een 'standaert' werd genoemd. Op de zandbank zou een paal hebben gestaan, die werd aangeduid als een Standaert-buyten. Deze verklaring gaat echter niet op, omdat de twee letters d in Standdaarbuiten naast elkaar geschreven dienen te worden. De naam Standaert-buyten zou verbasterd leiden tot Standaardbuiten, wat de veel voorkomende verkeerd geschreven naam oplevert.

==Geschiedenis==
Na de Sint-Elisabethsvloed was de situatie zodanig dat het gebied ten noorden van de [[Mark (Dintel)|Mark]] in een [[kwelder]]gebied veranderde. In [[1525|1525 en 1526]] werden de kwelders ten noorden van de Mark ingepolderd door [[Jan III van Glymes]], die markies was van [[Markiezaat Bergen op Zoom|Bergen op Zoom]]. Aldus ontstond ''Polder het Oudland van Standdaarbuiten''. Ten zuiden van de polder, ter plaatse van het huidige Standdaarbuiten, stroomde de Mark een krekengebied in om achtereenvolgens via de ''Wijtslach'' en de ''Barlaecke'', bij de buurtschap [[Barlaque]], zich met de [[Mooie Keene]] samen te voegen tot de [[Dintel]].

In [[1526]] werd in deze polder het dorp Standdaarbuiten gesticht. Het werd ontworpen als een [[voorstraatdorp]]. De polder groeide in de loop der jaren aan van 880 tot 1350 ha. Standdaarbuiten beschikte over een haven, die echter in de jaren 60 van de 20e eeuw werd gedempt. Ook kwam er een veerverbinding over de Mark tussen Standdaarbuiten en [[Oudenbosch]]. Deze meerde aan nabij de buurtschap [[Schans (Oud Gastel)|Schans]]. Het veer werd echter in [[1839]] opgeheven. Toen kwam er namelijk een brug, welke later ook is verdwenen. In [[1548]] werd een kerk ingewijd.

Daar de polder in het grensgebied van het [[graafschap Holland]] en het [[markiezaat Bergen op Zoom]] lag, kwam het nog weleens tot schermutselingen over en weer. Vooral tijdens de [[Tachtigjarige Oorlog]] had ze veel te lijden van nu eens Spaanse, dan weer Staatse troepen. Zo werd Standdaarbuiten en omgeving in [[1572]] door de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|Geuzen]] geplunderd en gebrandschat, terwijl in [[1760]] een brand het dorp in de as legde.

In [[1867]] kwam er een [[suikerfabriek]] met een 54 meter hoge schoorsteen. Deze fabriek werd omstreeks 1930 afgebroken. Ook de [[vlasteelt]] was belangrijk, tot ongeveer 1950. Daarna ging men over op [[champignon]]teelt. Voor beide teelten was Standdaarbuiten het centrum in West-Brabant.

Toen, tegen het einde van de [[Tweede Wereldoorlog]], de geallieerden naar het noorden oprukten, trachtten de Duitsers hun opmars bij de Mark te vertragen, zodat ze zich konden terugtrekken ten noorden van het [[Hollandsch Diep]]. Op [[30 oktober]] [[1944]] bliezen ze de brug over de Mark op. Daarna volgden beschietingen, waarbij het dorp vrijwel geheel werd verwoest. Op [[4 november]] [[1944]] werd Standdaarbuiten bevrijd.

De [[Franciscanessen van Etten]] bewoonden in Standdaarbuiten het ''Sint-Antoniusklooster'' van [[1838]]-[[1978]]. Het bevond zich aan het Pastoor Coolenplein 3. Tot 1 januari 1997 was Standdaarbuiten een zelfstandige gemeente, daarna was er een fusie met vier andere gemeente tot de gemeente Zevenbergen, die in april 1998 hernoemd werd tot de gemeente Moerdijk.

==Bezienswaardigheden==
* De [[Johannes de Doperkerk (Standdaarbuiten)|Johannes de Doperkerk]] is een laat-neogotische bakstenen [[kruiskerk]] met toren uit [[1924]], die echter in november [[1944]] door oorlogsschade zijn spits kwijtraakte en sindsdien afgeknot is. Architect was [[J. Oomen]] en de kerk bevindt zich aan Markt 25. De kerk heeft een asymmetrische voorgevel en een breed schip. Het interieur is uitgevoerd in schoon metselwerk en wordt gedomineerd door fraaie gewelven. Op deze plaats stond de uit [[1548]] daterende dorpskerk. Na de reformatie betrokken de katholieken in [[1763]] een [[schuurkerk]]. In [[1863]] werd deze gesloopt en vervangen door een nieuwe kerk, die op haar beurt gesloopt is en door de huidige kerk vervangen.
* De [[Hervormde kerk (Standdaarbuiten)|Hervormde kerk]] is een eenvoudige [[zaalkerk]] aan Havenstraat 7, die ingewijd werd in [[1810]]. Het is een [[Napoleonskerk]]. In [[2010]] werd er de laatste dienst gehouden, daar het aantal protestanten sterk terugliep.
* Het voormalig ''Gemeentehuis'' bevindt zich aan de markt. Het gebouw heeft een [[tentdak]] met dakruiter en een bordes.
* De voormalige [[Molen van Standdaarbuiten]], aan Molenstraat 10, uit [[1786]] bestaat sinds 1921 uit een molenromp.
* Voormalig stoomwatergemaal De Eersteling, aan de Molendijk 24 uit 1880 Huidige maatschappelijke functie: Educatie, workshops, lezingen en tentoonstelling met betrekking tot water en natuur.
* De Keenesluis. Deze sluis is zeldzaam Nederlands erfgoed. In de sluis heeft een scheprad gestaan, dat maakt de sluis uniek. Het scheprad hoorde bij het schepradstoomgemaal dat naast de Keenesluis heeft gestaan. De Keenesluis is gemeentelijk monument. In 2018 is de Keenesluis 250 jaar oud.
===Zie ook===
* [[Lijst van rijksmonumenten in Standdaarbuiten]]
* [[Lijst van gemeentelijke monumenten in Standdaarbuiten]]

==Natuur en landschap==
Standdaarbuiten ligt aan de [[Mark (Dintel)|Mark]]. Het landschap bestaat voornamelijk uit [[zeeklei]]polders, die worden omgeven door dijken. Vooral de Kreekdijk kan worden genoemd, die vroeger bescherming bood tegen het water van de [[Mooie Keene]]. Hiervan is de Keenehaven nog overgebleven, een veel smallere waterloop die tevens de grens vormde met [[Fijnaart]].

==Evenementen==
===Carnaval===
Een jaarlijks terugkerend evenement in Standdaarbuiten is de [[carnaval]]soptocht, waarvan een verlichte stoet van kleine en grote praalwagens het middelpunt vormt. Deze optocht wordt rechtstreeks uitgezonden op [[Omroep Brabant (Nederland)|Omroep Brabant]].

'''Zwammegat''', de carnavalsnaam van Standdaarbuiten, vindt zijn oorsprong in de champignonteelt die na de verdwijning van de vlasteelt ontstond in de oude vlasserijwerkplaatsen.

==Verenigingen==
* Heemkundekring 't Sandt daer buyten
* Karnavalsstichting De Deurzetters
* Voetbalvereniging SVC Standdaarbuiten
* Tennisvereniging TC Rally Standdaarbuiten
* Harmonie Oefening Standdaarbuiten
* Majorettevereniging The Stardreams
* Atletiekvereniging AVS 90
* Volleybalvereniging SRV
* EHBO vereniging Cosmas en Damianus

==Verkeer en vervoer==
Standdaarbuiten is bereikbaar vanaf de [[Rijksweg 17|A17]]. Openbaar vervoer naar Standdaarbuiten wordt verzorgd door Arriva met lijn 210 van Klundert naar Oudenbosch.

==Foto's==
<gallery>
Bestand:Standdaarbuiten - Molenromp.jpg|Molenstraat met [[Molen van Standdaarbuiten|voormalige molen]]
</gallery>

==Nabijgelegen kernen==
[[Fijnaart]], [[Noordhoek (Moerdijk)|Noordhoek]], [[Oudenbosch]], [[Oud Gastel]], [[Stampersgat]]

== Geboren in Standdaarbuiten ==
* [[Petrus Hopmans]] (22 augustus 1865 - 18 februari 1951), rooms-katholiek [[bisschop]] van het [[Bisdom Breda]] (1914-1951)
*[[Marinus Johannes Adrianus Mol|M.J.A. Mol]] (4 juni 1908 - 21 mei 1991), aquarellist, kunstdocent en archivaris
* [[Jan de Baat]] (1921-2010), beeldhouwer en edelsmid
*[[Cornelis Johannes Rijnvos]] (20 februari 1931- 12 april 2018), econoom, professor, politicus en rector van de [[Erasmus Universiteit Rotterdam]]

==Zie ook==
* [[Lijst van burgemeesters van Standdaarbuiten]]

==Externe links==
* [https://web.archive.org/web/20131107015030/http://www.matty-machielse.eu/standdaarbuiten/ Informatie over Standdaarbuiten]
* [https://web.archive.org/web/20111118034547/http://breda-en-alles-daaromheen.nl/standdaarbuiten%20in%20beeld.htm Standdaarbuiten in beeld]
* [http://reliwiki.nl/index.php?title=Standdaarbuiten%2C_Markt_25_-_Johannes_de_Doper Johannes de Doperkerk]
* [http://reliwiki.nl/index.php?title=Standdaarbuiten%2C_Havenstraat_7_-_Ned._Herv._Kerk Hervormde kerk]

{{Appendix|Referenties}}
{{Navigatie gemeente Moerdijk}}

[[Categorie:Plaats in Noord-Brabant]][[Categorie:Geografie van Moerdijk|*]][[Categorie:Voormalige gemeente in Noord-Brabant]]

Standdaarbuiten - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Externe links */