Colani op 26 nov 2024 om 23:20

2024-11-26T23:20:49Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Nidarosdomen vault workers.jpg|thumb|Twee steenhouwers bewerken het aanzetstuk van een [[spitsboog]]]]
[[Bestand:St georges cathederal gnangarra 010.jpg|thumb|Steenhouwer demonstreert haktechniek]]'''Steenhouwen''' is een activiteit waarbij met [[Hamer (gereedschap)|hamer]] en [[Steenbeitel|beitel]] blokken uit [[natuursteen]] gehouwen en bewerkt worden, zodat ze toegepast kunnen worden in stenen constructies en monumentaal metselwerk, zowel bij nieuwbouw als bij [[Restauratie (kunst)|restauraties]].

De [[Ambacht (handwerk)|handwerksman]] die natuursteen met hamer en beitel bewerkt in een '''steenhouwerij''' of tijdens restauratiewerkzaamheden, noemt men een '''steenhouwer'''. De benaming steenhouwer wordt abusievelijk ook wel voor [[Steenbeeldhouwer|beeldhouwers]] gebruikt. Beeldhouwen behoort echter tot de [[beeldende kunst]]en, steenhouwen tot de ambachten. <ref>Haslinghuis, E.J. en Janse, H. (2005) Bouwkundige termen. Leiden: Primavera Pers. {{ISBN|90 5997 033 0}}.</ref>

== Geschiedenis ==
[[Bestand:Stone Mason marks as seen in the Chapter House of Fountains Abbey.jpg|thumb|Steenhouwersmerken zichtbaar op een muur van [[Fountains Abbey]] in Noord-Yorkshire]]
De kunst van het houwen in [[natuursteen]] bestaat al duizenden jaren. Sinds het begin van de beschaving wordt steen bewerkt voor het bouwen van huizen en andere bouwwerken, monumenten en beeldhouwwerken, in vele verschillende culturen.

In de tijd van de [[neolithische revolutie]] leerde de mens het [[vuur]] gebruiken om [[Calciumoxide|ongebluste kalk]], [[gips]] en [[Mortel (betontype)|mortels]] te maken uit [[kalksteen]]. Deze werden onder andere gebruikt in de huizenbouw, om steen met elkaar te verbinden tot muren en bouwwerken.

Ook leerde de mens steen te bewerken met [[stenen werktuigen]], die later verdrongen werden door werktuigen van gehard [[Koper (element)|koper]], [[brons]], [[IJzer (element)|ijzer]], [[Staal (legering)|staal]] en recentelijk de moderne [[Wolfraamcarbide|hardmetalen]] [[legering]]en.

In oude beschavingen is van oudsher veelvuldig een beroep gedaan op het vakmanschap van de steenhouwer om grootse gebouwen en monumenten te realiseren. Zo ontstonden met hun hulp in het [[Oude Egypte]] de Egyptische piramiden, in Midden-Amerika [[El Castillo (Chichén Itzá)|trappenpiramiden]], de paleizen van de [[Achaemeniden|Perzen]], de [[Oude Griekenland|Griekse]] tempels en de [[Romeinse architectuur|Romeinse bouwwerken]].

Toen het [[West-Romeinse Rijk]] viel, nam ook de toepassing van gehouwen steen in het grootste deel van [[West-Europa]] af en kwam er dientengevolge een toename in [[houtbouw]]. In de 9e en [[10e eeuw]] maakte de toepassing van gehouwen steen weer een opbloei door in Europa. Vanaf het eind van de 11e eeuw uitte de religieuze bezieling zich in de bouw van duizenden indrukwekkende kerken en kathedralen in heel West-Europa.

Meestal werden steenhouwers die voor een groot project werkten per werkstuk betaald. Om deze werkstukken te identificeren merkte iedere steenhouwer zijn stuk met zijn eigen teken. Aan deze [[steenhouwersmerk]]en is de historie van een gebouw vaak goed af te lezen, daar er over veel steenhouwersmerken documentatie bestaat. De merken waren ook een middel om de kwaliteitscontrole te vergemakkelijken. <ref>Haslinghuis-Janse Bouwkundige termen, p438</ref>

In de [[middeleeuwen]] was er veel vraag naar goede steenhouwers en ontstonden binnen het [[Gilde (beroepsgroep)|steenhouwersgilde]] drie rangen: de [[leerling]], de [[gezel]] en de [[Meester (gilde)|meester]]. De leerling werkte voor de meester als betaling voor zijn opleiding, de gezel werd betaald en had gevorderde vaardigheden. De meester-steenhouwers ten slotte waren de mensen die het vak volledig machtig waren. Niet alleen konden zij alle werken uitvoeren, maar zij beheersten ook diverse aspecten van vormgeving en ontwerpen.

Tijdens de [[renaissance]] liet het steenhouwersgilde ook leden toe die geen steenhouwer waren, waardoor het uiteindelijk evolueerde tot het genootschap van de [[Vrijmetselarij|Vrijmetselaars]].

In de renaissance, die ontstond in Italië, nam de kwaliteit en het aanzien van het steenhouwerswerk toe, naar het voorbeeld van de [[klassieke oudheid]]. De opkomst van de [[Renaissance-humanisme|humanistische filosofie]] leidde tot een grote ambitie om schitterende kunstwerken te maken. Zo werden in [[Florence (stad)|Florence]] bijvoorbeeld grote bouwwerken neergezet zoals de [[Santa Maria del Fiore|Duomo]], de [[Neptunusfontein (Florence)|Neptunusfontein]] en de [[Biblioteca Medicea Laurenziana]], die werd ontworpen door de beroemde beeldhouwer, [[architect]], [[Kunstschilder|schilder]] en steenhouwer [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]].

Voor de [[20e eeuw]] werd bijna al het werk in natuursteen uitgevoerd met behulp van hefbomen, handtakel, spierkracht en paarden. Met de komst van eerst de stoommachine en later de verbrandingsmotor werd het werk van de steenhouwer in de 19e en 20e eeuw vereenvoudigd. [[Portaalkraan|Kranen]] en [[vorkheftruck]]s maakten het vervoer van de grote blokken steen veel eenvoudiger en met de komst van elektrisch en pneumatisch gereedschap werd ook het werk van hakken en zagen veel lichter.

Door de opkomst van de industriële [[diamant]]gereedschappen zijn vooral de kosten van het zagen, schuren en polijsten van steen enorm verlaagd, vanwege de sterk afgenomen arbeidskosten. Daarbij zijn in dezelfde periode de gesmede [[Steenbeitel|beitels]] van [[Staal (legering)|werktuigstaal]] vervangen door beitels met een ingesoldeerd snijvlak van Widia ([[wolfraamcarbide]]).

== Beroemde bouwwerken ==
Beroemde voorbeelden van gebouwen en monumenten in natuursteen zijn onder andere de [[Taj Mahal]], de [[Moai]]-beelden op [[Paaseiland]], de [[Egyptische piramide]]n, [[Angkor Wat (tempel)|Angkor Wat]] in [[Cambodja]], de [[Borobudur]] op [[Java (eiland)|Java]], [[Tiwanaku]], het [[Iran|Iraanse]] [[Persepolis]], het [[Parthenon]] bij [[Athene (stad)|Athene]], [[Stonehenge]], [[Station Antwerpen-Centraal]] en de [[kathedraal van Chartres]].

== Steengroeve ==
[[Bestand:F-blokksag.gif|thumb|Het zagen van graniet]]
Het bewerken van natuursteen begint in de [[Groeve|steengroeve]]. Hier wordt de steen uit de wand [[Kloven (steen)|gekloofd]], [[Steenzaag|gezaagd]] of gebroken, met behulp van onder andere steenzagen als de [[draadzaag]], de [[Kettingzaag#Steenkettingzaag|steenkettingzaag]], [[Steencirkelzaag|diamantzaag]], boren, kloofbeitels, en een heel enkele keer met [[dynamiet]], dat echter vaak haarscheuren in de steen achterlaat door de enorme explosieve kracht, waardoor deze methode niet te verkiezen is. Voorbeelden van steensoorten die veel in de [[Nederlanden]] zijn toegepast zijn [[blauwe hardsteen]], [[tufsteen]], [[Bentheimer zandsteen]], [[Balegemse steen]] (Ledesteen), [[Gobertange]], diverse soorten Franse [[kalksteen]], [[marmer]] en [[graniet]]. In België worden vele soorten natuursteen gewonnen, maar in Nederland wordt alleen [[Limburgse mergel|mergel]] gedolven, die in het verleden vooral als bouwsteen gebruikt is. <ref>Natuursteen in Monumenten, ''A. Slinger/H. Janse/G. Berends'', Zeist 1982</ref>

Een befaamde marmergroeve is die van [[Carrara]] in [[Italië]].

== Zagerij ==
{{Zie ook|Zie [[Steenzaag]] voor het hoofdartikel over dit onderwerp.}}
[[Bestand:Gattersäge.jpg|thumb|Een [[schudzaag]] bewerkt een groot blok marmer]]
Als het blok steen van de groeve naar de zagerij is getransporteerd, wordt het met steenzagen bewerkt tot blokken of platen van het juiste formaat. De meest gebruikte typen hiervoor zijn de [[schudzaag]] of [[raamzaag]] en de [[Cirkelzaag#Steen cirkelzaag|cirkelzaag]] met diamantsegmenten. Beide zagen gebruiken water voor de koeling en de afvoer van zaagslib.

De zager sorteert de blokken of platen steen, zoekt het juiste materiaal voor het werkstuk, controleert het op materiaalfouten en [[Groefleger|afzettingsrichting]], en zaagt het blok of de plaat natuursteen nauwkeurig [[Rechte hoek|haaks]] en op maat. Bij ingewikkelde werkstukken tekent hij ook de juiste buitenmaten op het blok en merkt het met richting en nummers. Hij zorgt ervoor dat er zo economisch mogelijk met materiaal wordt omgegaan. Meestal verricht de zager ook andere natte werkzaamheden in de zagerij, zoals schuren, zoeten en polijsten.

== Steenhouwerij ==
Ook de steenhouwerij beschikt in het algemeen over zaagmachines. Deze worden vooral ingezet om de werkstukken op de juiste buitenmaten te brengen; een werk dat vroeger met kloven en hakken bereikt moest worden. In de steenhouwerij zelf wordt de natuursteen verder bewerkt.

Er is een verschil tussen het [[natuursteenbedrijf]] en de steenhouwerij: in de laatste beheerst men ook de verschillende vaardigheden om in steen te ''hakken'' (houwen).

Onder de vaardigheden van een ambachtelijk steenhouwer vallen onder andere:
* hakken in steen ([[frijnen]], [[scharreren]], [[tandijzer]]en, [[Puntbeitel|spitsen]], [[letterhakken]], [[Steenbeitel|joppen]], [[bouchard]]eren)
* tekeningen en profielmallen maken, lezen en uitvoeren in steen
* stellen van natuursteen
* kennis van de verschillende soorten en kwaliteiten natuursteen en de bewerkingen en toepassingen ervan.
De steenhouwer levert vooral natuursteen voor toepassing in de bouw en grafstenen, en nog enkele andere toepassingen.

Verder omvat het werk van een steenhouwer veel werkzaamheden die ook in andere takken van de [[natuursteenindustrie]] voorkomen, zoals zagen, schuren, polijsten.

=== Bewerkingen ===
[[Bestand:Sclype voor.jpg|thumb|100px|Sclypé]]
[[Bestand:Gezoete blauwsteen.jpg|thumb|100px|Verzoet]]
[[Bestand:Ijsbloemen steen.jpg|thumb|100px|Ijsbloemen]]
[[Bestand:Gegradineerde blauwsteen voor.jpg|thumb|100px|Gegradineerd]]
[[Bestand:Gebikt blauwsteen.jpg|thumb|100px|Gebikt]]
[[Bestand:Oude frijnslag op blauwsteen.jpg|thumb|100px|Oude frijnslag]]
[[Bestand:Blauw gevlamd blauwsteen.jpg|thumb|100px|Gevlamd]]
Bewerkingen van natuursteen van grof naar zeer fijn:
* bruut of rustiek werk, waarbij de gekloofde steen ten ruwste wordt bijgewerkt en zonder verdere bewerking wordt toegepast;
* [[bossage]]-afwerking, waarbij het brute werk van een vlak bewerkte rand wordt voorzien;
* spitsen, het bewerken met een [[spitshamer]] of met hamer en [[steenbeitel|spitsijzer]] om een gelijkmatig oppervlak te krijgen;
* [[grendel (steenhouwen)|grendelen]], het nog vlakker maken van het gespitste vlak. In Nederland wordt deze bewerking niet meer toegepast sinds deze verboden is in de steenhouwerswet van 1921, in verband met de overmatige stofontwikkeling en kans op [[silicose]] bij deze bewerking;
* [[Sclype]] (Sclypé), waarbij lijnen worden geslepen op enige afstand van elkaar en de tussen liggen stukken worden uitgebroken;
* [[bouchard]]eren, waarbij met een bouchardhamer een min of meer ruw maar gelijkmatig gekorreld oppervlak wordt verkregen;
* [[gevlamd]], door de temperatuurschok na het branden ontstaat een vlak en ruw lijkend breukvlak, gebruikt als antislip-afwerking;
* [[scharreren]], het verwijderen van de gegrendelde of gebouchardeerde laag met [[ceseel|scharreerbeitels]], soms met de bedoeling om het vlak te schuren of te frijnen;
** [[frijnen]], waarbij men het gescharreerde oppervlak met [[klopper (houten hamer)|klopper]] en ceseel voorziet van evenwijdige groeven, die grof of fijn kunnen zijn;
*** kathedraalslag, waarbij het frijnen zo wordt uitgevoerd dat vierkantige mazen gevormd worden met loodrecht op elkaar staande frijnslagen;
*** schuine kathedraalslag, waarbij kleine gefrijnde vlakjes een willekeurige stand ten opzichte van elkaar innemen;
*** visgraatslag, waarbij de frijnslagen in visgraatvorm verlopen;
* schuren voor het verkrijgen van een zeer vlak aanzien. Hierbij schuurt men de steen met een hardere, abrasieve steensoort over het gescharreerde oppervlak. Soms gebruikt men [[carborundum]];
* zoeten voor het verkrijgen van een nog gladder oppervlak. Traditioneel werd de steen nageschuurd met een mengsel van half rauwe, half gekookte [[lijnolie]]. De kleur van de steen wordt hierdoor donkerder. Tegenwoordig betekent gezoet dat een oppervlak fijn geschuurd is;
[[Bestand:Steinmetz-brunnen.jpg|thumb|Een steenhouwer met pneumatisch gereedschap]]
[[Bestand:Steinmetz.jpg|thumb|Een steenhouwer hakt een blok met visblaasmotief en [[driepas]]]]
* [[polijsten (bewerking)|polijsten]] voor een zodanige bewerking van een gezoet oppervlak, dat een glad glanzend oppervlak wordt verkregen. Traditioneel werden diverse polijstmiddelen gebruikt, achtereenvolgens: [[amaril]]poeder, tinas en loodschraapsel. De te polijsten steensoorten moeten wel een dichte en harde structuur hebben. Sinds de komst van de industriële [[diamant]] worden schuren, zoeten en polijsten voornamelijk uitgevoerd met materialen op basis van diamant. Deze drie bewerkingen zijn vaak ook verregaand gemechaniseerd.
Veel van bovenstaande bewerkingen worden nog maar weinig toegepast, vanwege het arbeidsintensieve karakter ervan. Scharreren, frijnen en boucharderen worden echter nog wel veel toegepast, met name bij restauratiewerk. Het meest voorkomend zijn het zagen, schuren, zoeten en polijsten.{{Bron?||2019|12|22}}

=== Restauratiesteenhouwer ===
[[Bestand:Baldekijn trachiet - Unknown - 20365122 - RCE.jpg|thumb|Een [[baldakijn]] in [[trachiet]], werk van een restauratiesteenhouwer voor de [[Sint-Janskathedraal ('s-Hertogenbosch)|Sint-Janskathedraal]] in 's-Hertogenbosch]]
Een [[restauratiesteenhouwer]] maakt werk dat bedoeld is voor de restauratie van gebouwen en andere monumenten. Dat kan zowel het repareren en herstellen ervan zijn, bijvoorbeeld met [[mortel (betontype)|reparatiemortel]], als het vervangen van beschadigde natuursteen door nieuwe steen. Omdat veel natuursteen in het verleden zeer rijk bewerkt is geweest, heeft een restauratiesteenhouwer een brede vakkennis en grote vaardigheid in het hakken. Het werk kan uiteenlopen van eenvoudige bewerkte blokken (''[[parement]]werk'') tot gecompliceerd werk als [[baldakijn]]en, [[tracering|raamtraceringen]], [[wimberg]]blokken en [[pinakel]]s.
Waar er ornamentwerk aan deze stukken moet worden verricht, behoort dit tot het terrein van de [[restauratiebeeldhouwer]], hoewel er ook wel vakmensen zijn die beide terreinen beheersen.

== Steller ==
De steen moet uiteindelijk ook toegepast worden. Omdat het plaatsen van natuursteen toch andere kennis vraagt dan het [[metselen]] van [[baksteen]], wordt dit traditioneel ook door de steenhouwer uitgevoerd. De steenhouwer werd hierom in het verleden ook wel als ''[[metselaar]]'' betiteld, wat wel aanleiding tot verwarring heeft gegeven. <ref>Haslinghuis/Janse</ref> De steller plaatst de blokken steen, zet ze vast met specie of [[mortel (betontype)|mortel]], verbindt blokken met [[kram]]men en [[dook|doken]] en is meestal ook degene die ter plaatse herstelreparaties verricht met mortel.

== Opleiding ==
Met de intrede van de moderne apparatuur is er veel veranderd in de steenhouwerij, maar net als vroeger worden de meeste steenhouwers nog opgeleid in de werkplaats zelf. In Nederland en België zijn echter ook een paar plaatsen waar steenhouwers worden opgeleid en waar ze aanvullende kennis krijgen over steensoorten en toepassingen. De praktijkervaring blijft intussen nog altijd de beste leerschool.

== Steensoorten ==
Allerlei soorten steen worden door steenhouwers gebruikt, zowel [[stollingsgesteente]]n en [[afzettingsgesteente]]n als [[metamorf gesteente|metamorfe gesteenten]].

=== Stollingsgesteenten ===
[[Bestand:F-raasatt-kant.gif|thumb|Een steenhouwer bewerkt een [[graniet]]en [[grafsteen]] met een [[steenbeitel|puntbeitel]]]]
[[Graniet]] is een van de hardste steensoorten, die met veel geduld bewerkt kan worden. Het is in het verleden veel gebruikt voor onder andere stoepranden en sluizen. Onbewerkt is het veel in dijken toegepast. Makkelijker te bewerken zijn de [[trachiet]]en en [[basaltlava]]'s. Vooral de [[Niedermendiger basaltlava]] is in Nederland wel toegepast voor o.a [[Molensteen|molenstenen]].

=== Afzettingsgesteenten ===
De gebruikte [[afzettingsgesteente]]n in Nederland zijn ruwweg te verdelen in de [[tufsteen|tuffen]], zoals de [[Römer tufsteen]] en de [[Ettringer tufsteen]], de kalkstenen en de zandstenen. Van de zandstenen zijn vooral de [[Bentheimer zandsteen]] en de [[Obernkirchener zandsteen]] toegepast, maar de kalkstenen zijn het meest gebruikt. Uit België kwamen zo de donkere kalkstenen blauwe hardsteen, [[Namense steen]] of ''Pierre de Vinalmont'', de [[Doornikse steen]], en de lichtere Gobertange en Ledesteen. Uit Frankrijk kwamen vele soorten kalksteen, bijvoorbeeld [[Euville (kalksteen)|Euville]], [[Vaurion]] en [[Anstrude]], uit Duitsland onder andere de [[Baumberger kalksteen]] en uit Zuid-Engeland [[Portlandsteen]]. Vooral hardsteen werd en wordt veel toegepast voor grafstenen en voor [[dorpel]]s en [[neut (bouwkundig)|neuten]]. Omdat elke hakfout in dergelijke steen zich onmiddellijk verraadt, noemen steenhouwers dit soort steen ook wel een 'schuldige steen'.

=== Metamorfe gesteenten ===
Van de [[metamorf gesteente|metamorfe gesteenten]] zijn vooral de verschillende soorten marmer bekend, zoals Carrara, [[Arabescato]] en het Belgisch zwart marmer en rood marmer. Ook [[kwartsiet]], [[gneis]] en [[leisteen]] zijn metamorfe gesteenten, al wordt de laatste vooral als [[dakbedekking]] gebruikt. Ten slotte is een enkele keer [[albast]] gebruikt voor binnentoepassingen en wordt het Italiaanse [[serpentino]] (niet te verwarren met [[serpentiniet|serpentijnsteen]] uit [[Zimbabwe]]) vaak gebruikt om zijn (voor natuursteen) grote [[treksterkte (materiaal)|treksterkte]], bijvoorbeeld om aanrechtbladen te versterken of voor vrijdragende traptreden. <ref>Natuursteen in Monumenten- Slinger/Janse</ref>

== Gereedschap ==
[[Bestand:Ceseel.jpg|thumb|Een ceseel met Widia-snijvlak en klopperkop]]
Veel van de [[gereedschap]]pen die vroeger door steenhouwers gebruikt werden, zoals de steenhouwersbijl, de [[vlecht (steenhouwen)|vlecht]], de [[grendel (steenhouwen)|grendel]] en de [[dissel (steenhouwen)|dissel]] worden tegenwoordig niet meer gebruikt omdat deze verdrongen zijn door machinaal gereedschap, met name de diamantzaag. Veel van de oude typen [[steenbeitel]]s bestaan echter nog wel en worden nog veel gebruikt. Specifiek gereedschap voor de bewerking van mergel, zoals de ''mergelkam'', wordt weinig gebruikt, evenmin als de typisch Franse [[Steenbeitel#Zachte kalksteensoorten|beitels voor zachte kalksteen]] met een houten [[handvat|hecht]].

Hoewel de moderne techniek haar intrede heeft gedaan, blijft in de traditionele steenhouwerij een zeer groot deel van het werk handwerk, al dan niet met [[elektriciteit|elektrische]] of [[pneumatiek|pneumatische]] hulpmiddelen.

=== Handgereedschap ===
{{Zie ook|Zie ook de [[Lijst van steenhouwgereedschap]]}}
Sommige werkzaamheden zoals frijnen en scharreren zullen handwerk blijven, vandaar dat het [[ceseel]], de [[klopper (houten hamer)|klopper]], de [[fleshamer]] en het [[bordijzer]] waarschijnlijk voorlopig niet uit de steenhouwerij zullen verdwijnen. Gereedschappen zoals de [[letterhamer]], letterbeitel, de bouchardbeitel of -hamer worden geleidelijk steeds meer verdrongen door pneumatisch aangedreven versies. [[Passer (gereedschap)|Passer]], [[kraspen]], [[Schrijfhaak|winkelhaak]], [[zweihaak]] en [[Rei (gereedschap)|rei]] blijven evenwel in gebruik.

=== Pneumatisch gereedschap ===
[[Bestand:Bouchard.jpg|thumb|Een bouchardbeitel voor een pneumatische hamer, met tanden van Widia]]
Waar vroeger de beitel uitsluitend met een in de hand gehouden hamer werd aangedreven, is dat nu grotendeels overgenomen door de [[pneumatiek|pneumatische]] hamer. Deze zijn er in verschillende uitvoeringen, van licht tot zwaar, en zijn onder te verdelen in hamers met ingebouwd regelventiel, vaak met pistoolgreep, en hamers zonder ingebouwd ventiel, de zogenaamde stifthamers; respectievelijk het 'Duitse type' en het 'Italiaanse type' genoemd. Niet alleen hamers maar ook allerlei soorten slijpgereedschap kunnen pneumatisch worden aangedreven. De oude handbeitels hebben vrijwel allemaal een pneumatisch aangedreven variant gekregen, en zijn daarbij meestal voorzien van een snijvlak van [[wolfraamcarbide|Widia]].

=== Elektrisch gereedschap ===
Net als in de [[houtbewerking]] heeft ook in de steenhouwerij het elektrisch gereedschap zijn plaats veroverd. Het meest gebruikt hiervan is wel de haakse slijper met diamantzaagblad. Verder zijn er vele elektrisch aangedreven schuur- en slijpmachines die door steenhouwers en natuursteenbedrijven worden gebruikt. Ook het transport van steen is door elektrische takels en andere hijsgereedschappen vergemakkelijkt.<br>
Het belangrijkste hulpmiddel is wel de elektrische [[steenzaag|zaagmachine]], die de steenhouwer veel werk bespaart door de ruwe steen haaks en zuiver voor te zagen.

=== Overig gereedschap ===
Eveneens vanwege de intrede van de zaagmachine zijn oude gereedschappen als de [[kloven (steen)|kloofbeitel]] en stalen [[wig (gereedschap)|wiggen]] in onbruik geraakt. Door de komst van modern hijsgereedschap worden ook de [[wolf (hijswerktuig)|wolf]] en de steenschaar nauwelijks meer gebruikt. Voor het stellen van natuursteen wordt nog steeds gebruikgemaakt van dezelfde [[troffel]]s, wiggen en [[voegspijker]]s als voorheen, die ook door metselaars gebruikt worden.

== Voormalige steenhouwers ==
Enkele bekende [[steenbeeldhouwer]]s die hun loopbaan hebben aangevangen als steenhouwer zijn:
* [[Herbert Baumann (beeldhouwer)|Herbert Baumann]]
* [[Emil Cimiotti]]
* [[Patrick Crombé]]
* [[Alfons De Cuyper (beeldhouwer)|Alfons De Cuyper]]
* [[Eugène Dodeigne]]
* [[Emilio Greco]]
* [[Waldemar Grzimek]]
* [[Karl Hartung]]
* [[Werner Heyndrickx]]
* [[Clement Jonckheer]]
* [[Joseph Mendes da Costa]]
* [[Erich Reischke]]
* [[Erich Fritz Reuter]]
* [[Peter Rübsam]]
* [[Ulrich Rückriem]]
* [[Ernest Salu]]
* [[Robert Van de Velde (1895-1978)|Robert Van de Velde]]

== Fotogalerij ==
<gallery widths="175" heights="175">
Bestand:Pierre de taille calcaire face brut de sciage de carrière.jpg|Ruw voorgezaagde blokken kalksteen
Bestand:Steinmetz graviert Schrift1.jpg|Letterhakken
Bestand:Jop.jpg|Een jop om grote schollen steen mee te verwijderen
Bestand:Taile de pierre.jpg|Een steenhouwersbok met werkstuk
Bestand:Rondeel.jpg|Een rondeel met klopperkop
Bestand:Spitsijzer.jpg|Een spitsijzer of puntbeitel
Bestand:Tandijzer.jpg|Een tandijzer met tanden van Widia
Bestand:Knüpfel retouched.jpg|Een kunststof klopper; een van beukenhout en een letterhamer
Bestand:mallet2.jpg|Twee fleshamers; een van beukenhout en een met kunststof kop en houten steel
Bestand:Kronel.jpg|Een grendel
Bestand:Limestone saw Belgium.jpg|Een cirkelzaag met diamant zaagt Belgisch hardsteen
Bestand:F-sliping.gif|Polijsten met een zgn ''[[wandarm]]''
Bestand:F-blokk.gif|Een gekloofd stuk graniet
Bestand:Flamming.jpg|'Vlammen': bewerken van natuursteen met acetyleenbrander
Bestand:Stockhammer.jpg|Een [[bouchard]]hamer
Bestand:Air_hammer_FK702a.jpg|Een zware pneumatische hamer met beitel
Bestand:Air hammer FK724a open.jpg|Een pneumatische hamer van het pistooltype
Bestand:Air_hammer_Cuturi_E-type.jpg|Een kleine stifthamer, Italiaans model
Bestand:Tailleur de pierre.jpg|Steenhouwer en gereedschap
Bestand:Fotothek df roe-neg 0000431 004 Steinmetz auf dem Seitenschiffdach der Hofkirche.jpg|Een linkshandige steenhouwer frijnt een onderdeel van een spitsboog
</gallery>

== Externe links ==
* [http://www.cultureelerfgoed.nl/sites/default/files/u6/Natuursteenbestek_Bewerkingen.doc Richtlijnen en modelbestekken: Bewerkingen van natuursteen], cultureelerfgoed.nl (website van Monumentenzorg)
{{Appendix}}
[[Categorie:Steenhouwen| ]][[Categorie:Beroep]]

Steenhouwer - Bewerkingsoverzicht

Colani op 26 nov 2024 om 23:20