Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-03-06T07:25:13Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

[[File:Westfriesland stoter 1595.jpg|thumb|right|300px|Westfriesland, 1/20 leicesterreaal of stoter, zilver, 1595, geslagen te Hoorn.]]
De '''stoter''' was een oudhollandse zilveren munt met een waarde van 2½ [[stuiver]] of 12½ [[Cent (munteenheid)|cent]]. Dit muntstuk was in omloop in de [[15e eeuw|15e]] en [[16e eeuw]]. Later werd het een [[rekenmunt]].
==Etymologie==
De stoter als munt wordt voor het eerst genoemd in [[1360]]. De naam is gebaseerd op het werkwoord ''stoten''. Men legt het verband met het [[muntproductieproces|slaan van munten]]. Een muntstempel werd ook wel stoter genoemd.<ref>P.A.F. van Veen en N. van der Sĳs, Van Dale Etymologisch woordenboek, 1997.</ref>
Ook wordt verband gelegd met het woord ''stuit'' “stomp afgeknot stuk”, vgl. ook [[stuiver]] en [[duit]].<ref>M. Philippa e.a., Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 2003-2009.</ref>
==Historie==
De stoter duikt in de [[15e eeuw]] op als Nederlandse benaming voor de Engelse [[groot (munt)|groat]], een zilveren munt die onder meer in het toen nog Engelse [[Calais]] werd geslagen en ook in de [[Nederlanden]] in omloop was. De waarde kwam grofweg overeen met de Bourgondische dubbele stuiver. Rond [[1500]] was door de verlaging van het zilvergehalte van de [[Bourgondische Nederlanden|Bourgondische]] zilverstukken de koers van de stoter gestegen tot 2½ stuiver. De Engelse groat verdween, maar andere laat [[16e eeuw|16e-eeuwse]] zilverstukken van 2½ stuiver, zoals de 1/20 [[daalder|philipsdaalder]] en de 1/20 [[Reaal (muntsoort)|leicesterreaal]] werden ook ''stoter'' genoemd.<ref name="muntenenpapiergeld.nl">Encyclopedie van munten en papiergeld, Stichting Nederlandse Penningkabinetten (SNP), www.muntenenpapiergeld.nl.</ref>
Die laatste werden aangemunt in de jaren van de [[Nederlandse Opstand|opstand tegen het Spaanse gezag]], toen Engeland de Nederlanden te hulp kwam en [[Robert Dudley]], ''Graaf van Leicester'' als landvoogd werd aangesteld. Deze flamboyante graaf kwam al snel in aanvaring met de [[Staten van Holland en West-Friesland|Staten van Holland]]. Toen de graaf in 1587 onverrichter zake vertrok, werd er geen poging meer gedaan een nieuwe vorst te vinden. De [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|republiek]] was een feit.<ref>Munthandel G. Henzen, De Republiek der Zeven verenigde Provinciën, Prijslijst 290, 2016.</ref>
De zilveren ''leicesterreaal'', met de afgeleiden 1/5 leicesterreaal en 1/20 leicesterreaal of ''stoter'', werden tijdens het bewind van Leicester ingevoerd volgens het “Muntplakkaat van Leicester” van 4 augustus 1586, en zijn in feite de eerste generaliteitsmunten. De munten uit de serie droegen de beeldenaar van Leicester en zijn nog tot 1597 aangemunt door meerdere gewestelijke munthuizen.<ref>Officiële catalogus der zilveren munten geslagen door de Zeven Provinciën der Verenigde Nederlanden vanaf de pacificatie van Gent tot aan de oprichting van de Bataafse Republiek in 1795, dl. 1 en 2, 5e ed., Amsterdam: De Zonnebloem 1981.</ref>
In de [[17e eeuw]] verdween het muntstuk uit omloop, maar het begrip ''stoter'' bleef nog tot ver in de [[19e eeuw]] in gebruik als rekeneenheid van 2½ stuiver en later 12½ cent.<ref name="muntenenpapiergeld.nl"/>
==In het taalgebruik==
In de 18e en 19e eeuw dook het begrip stoter nog op in de volksmond:
* ''Stappen als een haan van een stoter'': trots voortstappen; zo trots als een haan van koek of een stuk kinderspeelgoed, dat een stoter (12½ cent) kost.<ref>F.A. Stoett, Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, 1923-1925</ref>
* ''Dat kost een stoter'': dat kost wat, dat kost een smak geld.<ref>Van Dale, Groot woordenboek der Nederlandse taal (12e dr.)</ref>

==Zie ook==
*[[Lijst van oude muntsoorten in de Lage Landen]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Nederlandse munt]]
[[Categorie:Zilveren munt]]

Stoter - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd