Colani op 1 aug 2024 om 11:50

2024-08-01T11:50:57Z

Nieuwe pagina

{{Infobox heilige
| naam = Tomas
| geboortedatum = Onbekend
| geboorteplaats =
| sterfdatum = [[21 december]] [[72]]<ref name=thal>{{cite web|author=Fr. G. Thalian |url=http://cs.nyu.edu/kandathi/thomas.html |title=Thomas the Apostle |work=The Great Archbishop Mar Augustine Kandathil, D. D.: the Outline of a Vocation |publisher=D. C. Kandathil |date= |accessdate=2010-04-26 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120606161624/http://cs.nyu.edu/kandathi/thomas.html |archivedate=6 June 2012}}</ref>
| sterfplaats = [[Chennai]], [[India]] (traditioneel)
| feestdag = 3 juli, 6 oktober, 21 december, zondag na Pasen
| vereerd_bij =
| afbeelding = The Incredulity of Saint Thomas by Caravaggio.jpg
| onderschrift = De ongelovige Thomas, geschilderd door [[Caravaggio (schilder)|Caravaggio]]
| titels =
| zaligverklaring_datum =
| zaligverklaring_plaats =
| zaligverklaring_door =
| heiligverklaring_datum =
| heiligverklaring_plaats =
| heiligverklaring_door =
| attributen =
| beschermheilige_voor = [[Sri Lanka]], [[Indië (regio)|Oost-Indië]], [[India]], [[Pakistan]], [[Portugal]], [[Goa (India)|Goa]], [[Urbino]], [[Parma (stad)|Parma]], [[Riga]], [[Vaticaanstad]]<br>Architecten, landmeters, steenhouwers, timmerlieden (en alle bouwvakkers), theologen, blinden
| schrijn = Sint-Thomaskathedraal, [[Ortona (Italië)|Ortona]]
| oppressie_datum =
| oppressie_door =
| controverse =
}}
De [[apostel (hoofdbetekenis)|apostel]] '''Tomas''' ([[Hebreeuws]]: תוֹמָאס; [[Oudgrieks]]: Θωμᾶς; [[Koptisch (taal)|Koptisch]]: ⲑⲱⲙⲁⲥ; [[Syrisch]]: ܬܐܘܡܐ ܫܠܝܚܐ , ''Tʾōmā šliḥā''; [[Hindi]]: सेंट थॉमस; [[Tamil (taal)|Tamil]]: புனித தோமையர்; [[Malayalam]]: മാര്‍ തോമാ ശ്ലീഹ , ''mar thoma sliha'') of '''Thomas'''<ref>De naam van deze apostel wordt traditioneel gespeld als ''Thomas'', gebaseerd op de [[Oudgrieks|Griekse]] grondtekst van de Bijbel, waar een Θ (''thèta'', TH) en geen Τ (''tau'', T) wordt gebruikt. In sommige Bijbelvertalingen zoals de [[NBG 1951]] (latere drukken), de [[Willibrordvertaling]] uit 1995 en de [[Nieuwe Bijbelvertaling]] uit 2004 wordt de spelling ''Tomas'' gebruikt, overeenkomstig het besluit uit 1968 van de [[Katholieke Bijbelstichting]] (KBS) en het [[Nederlands Bijbelgenootschap]] (NBG) over de spelling van Bijbelse namen. De [[Rooms-Katholieke Kerk]] kent evenwel in de officiële [[liturgie]] geen rol toe aan deze recente vertalingen. Daardoor wordt in de praktijk afgeweken van het advies van KBS en NBG.</ref> ("tweeling" - [[Evangelie volgens Johannes|Johannes]] 11:16; 20:24), ook wel '''Judas Thomas Didymus''' genoemd († [[Chennai]], [[India]], [[21 december]] [[72]] – [[Traditie (christendom)|traditioneel]]), is een van de twaalf [[apostel]]en van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus]] uit het [[Nieuwe Testament]]. Volgens de overlevering zou Tomas het [[christendom]] naar [[India]] hebben gebracht, waar hij ook zou zijn overleden. Aan Tomas worden diverse [[apocrief]]e werken toegeschreven.

De uitdrukking "ongelovige thomas"<ref>Spelling conform het ''[[Groene Boekje (hoofdbetekenis)|Groene Boekje]]''</ref> komt van de gebeurtenis die wordt beschreven in Johannes 20:24-29, waarbij Tomas zei niet te geloven dat Jezus uit de dood was opgestaan totdat hij zijn vinger in Jezus' wonden zou leggen.

== Nieuwe Testament ==
Het [[Nieuwe Testament]] verschaft weinig biografische informatie over Tomas. Hij wordt enkele malen genoemd in de [[Evangelie|evangeliën]]. De eerste vermelding is direct na het overlijden van [[Lazarus (persoon)|Lazarus]]. Jezus wilde terugkeren naar [[Judea]] waar de [[Joden]] hem kort daarvoor wilden stenigen. Tomas zei daarop: "Laten ook wij maar gaan, om met hem te sterven" (Johannes 11:16). Tomas komt ook voor in het verslag van het [[Het Laatste Avondmaal (Jezus)|Laatste Avondmaal]]. Jezus zei bij die gelegenheid dat hij een plaats voor zijn discipelen zou bereiden en dan zou terugkomen. Hij voegde daaraan toe: "Jullie kennen de weg naar waar ik heen ga." Tomas reageerde daarop met: "Wij weten niet eens waar u naartoe gaat, Heer, hoe zouden we dan de weg daarheen kunnen weten?" Jezus antwoordde: "Ik ben de weg, de waarheid en het leven. Niemand kan bij de Vader komen dan door mij" (Johannes 14:1-6).

[[Bestand:The confession of Saint Thomas (icon).jpg|thumb|140px|Russische icoon van Sint-Tomas (15e eeuw)]]
Spreekwoordelijk is de passage waarin de 'ongelovige thomas' de discipelen de opgestane Jezus hadden gezien niet kon geloven. Tomas zei toen: "Alleen als ik de wonden van de spijkers in zijn handen zie en met mijn vingers kan voelen, en als ik mijn hand in zijn zij kan leggen, zal ik het geloven." Een week later verscheen Jezus weer en ditmaal was Tomas er wel bij. Jezus zei tegen hem: "Leg je vingers hier en kijk naar mijn handen, en leg je hand in mijn zij. Wees niet langer ongelovig, maar geloof." Tomas antwoordde: "Mijn Heer, mijn God!" Jezus zei tegen hem: "Omdat je me gezien hebt, geloof je. Gelukkig zijn zij die niet zien en toch geloven" (Johannes 20:24-29).

=== Aanduiding als Didymus en Judas ===
In het Johannes-evangelie staat enkele malen de uitdrukking “Tomas, die Didymus wordt genoemd”. Het [[Koinè]] woord ''didymos'' betekent "tweeling" en is de vertaling van het woord ''thomas'' in de [[Semitische talen]]. Een van de leerlingen van Jezus werd kennelijk aangeduid als "(de) tweeling". In Johannes 14:21 wordt een "Judas – niet Iskariot" genoemd. In oude Syrische vertalingen staat hier 'Tomas' of 'Judas Tomas'. Het laatste heeft dan de betekenis van Judas de tweeling. In Syrië werd Judas dan ook als de echte naam van Tomas beschouwd en vaak ook als de broer van Jezus. In [[Evangelie volgens Marcus|Marcus]] 6:3 wordt gezegd dat een broer van Jezus Judas heette.

In de [[Handelingen van Tomas]], in Syrië geschreven, wordt hij soms Tomas, soms Judas en ook Judas Tomas genoemd. In die Handelingen verschijnt Jezus aan een bruidspaar dat de apostel had gezien en zei tegen hen: "Ik ben niet Judas die ook Tomas genoemd wordt, maar ik ben zijn broer". In het [[Boek van Thomas de Strijder]] richt Jezus zich tot Judas Tomas en wordt deze door hem als zijn tweelingbroer aangesproken.

== Apocriefe bronnen ==
[[Bestand:Christianity Comes to Kerala (14323376171) (cropped).jpg|thumb|Tomas doopt [[Thomaschristenen]] (beeldengroep in Puliyoor, [[Kerala]])]]
[[Bestand:Ortona 2005 -San Tommaso di Ortona- by-RaBoe 01.jpg|thumb|Sint-Thomaskathedraal in [[Ortona (Italië)|Ortona]]]]
[[Bestand:Tomba dell'apostolo Tommaso.jpg|thumb|Reliekschrijn in Ortona (1612)]]
[[Jacobus de Voragine]]'s ''[[Legenda aurea]]'' uit de dertiende eeuw bevestigt het beeld van Tomas als de ongelovige apostel. Toen [[Maria (moeder van Jezus)]] gestorven was, legden de leerlingen haar in het graf om vervolgens getuige te zijn van haar [[Maria-Tenhemelopneming|tenhemelopneming]]. Volgens De Voragine was Tomas ook dit keer afwezig en geloofde hij later niets van het verhaal dat de anderen hem vertelden. Pas toen uit de hemel Maria's gordel plotseling in zijn handen viel, realiseerde hij zich dat zij daar met lichaam en ziel was opgenomen.

=== Prediking ===
In de [[Handelingen van Tomas]], een [[apocrief]] geschrift uit het begin van de derde eeuw wordt beschreven dat Tomas in twee gebieden in India missie bedreef. Het eerste gebied wordt in verband gebracht met het noordwesten van India, dat in de eerste eeuw deel uitmaakte van een [[Indo-Parthen|Indo-Parthisch rijk]]. De overheersende opvatting op het vakgebied is dat het zeer onwaarschijnlijk is dat Tomas ooit in het noordwesten van India gepredikt zou hebben. Een minderheid van auteurs wil een verblijf van Tomas in een ander meer westelijk deel van het toenmalige [[Parthische rijk]] niet geheel uitsluiten.

De [[Thomaschristenen]] in India herleiden hun oorsprong naar zijn missionaire activiteiten. Het tweede gebied waar Tomas dan gepredikt zou hebben zou dan de huidige deelstaat [[Kerala]] in het uiterste zuidwesten van India geweest zijn. Hij zou daar ook de marteldood zijn gestorven. Aan het eind van de Handelingen van Tomas staat een passage waarin vermeld wordt dat zijn beenderen kort na de executie " in het geheim waren overgebracht naar het westen". Er is een traditie dat het stoffelijk overschot van Tomas na zijn dood is overgebracht naar [[Şanlıurfa (stad)|Edessa]] in Syrië. Edessa was het hart van het Syrische christendom en de plaats waar de Handelingen moeten zijn geschreven. Omstreeks 380 bezocht de pelgrim [[Egeria (pelgrim)|Egeria]] in die stad het graf van Sint-Thomas. De opvatting dat Tomas ooit in het zuidwesten van India is geweest wordt op het vakgebied voor uitgesloten gehouden.<ref>van den Bosch ,Lourens P. [https://www.rug.nl/research/portal/files/3089242/c10.pdf ''India and the Apostolate of St.Thomas'']</ref>

=== Geschriften ===

De volgende [[apocrief]]e werken handelen over het leven van Tomas of worden aan hem toegeschreven:
* [[Evangelie van Thomas (Nag Hammadi)|Evangelie van Thomas]];
* [[Handelingen van Tomas]];
* [[Kindheidsevangelie van Thomas]].
In de [[Orthodoxie|orthodoxe]] kerk schrijft men tevens het canonieke Bijbelboek ''[[Brief van Judas]]'' aan Tomas toe.

== Devotie ==
Zijn feestdag in de [[rooms-katholieke kerk]] is volgens de [[heiligenkalender|kalender van 1969]] op [[3 juli]] (de dag waarop zijn relieken werden overgebracht naar [[Şanlıurfa (stad)|Edessa]]), in de [[oosters-orthodoxe kerken]] zowel op [[Beloken Pasen|Thomaszondag]] (de zondag na [[Pasen]]) als op 6 oktober. Ook op 21 december, de overgeleverde sterfdag, wordt Tomas bijzonder vereerd. Hij is de [[Beschermheilige|patroonheilige]] van (voormalig) [[Indië (regio)|Oost-Indië]], [[Sri Lanka]], [[India]], [[Pakistan]], [[Portugal]], [[Goa (India)|Goa]], [[Vaticaanstad]], [[Urbino]], [[Parma (stad)|Parma]] en [[Riga]]. Tevens geldt Tomas als beschermheilige van diverse beroepsgroepen: architecten, landmeters, timmerlieden, steenhouwers en andere bouwvakkers, en theologen. Ook wordt hij door gelovigen aangeroepen tegen blindheid, rugpijn en voor een goed huwelijk.

=== Cultureel erfgoed ===
[[Relikwie]]ën van de heilige Tomas zijn verspreid over de gehele wereld, vaak gevat in kostbare [[reliekhouder]]s. In een kerkje op de Sint-Thomasheuvel in Chennai wordt zowel een 'bloedend kruis van Sint-Thomas' als een teenreliek bewaard. Het verguld koperen [[reliekschrijn]] in de [[crypte]] van de Sint-Thomaskathedraal van Ortona zou volgens de overlevering sinds 1258 de overblijfselen van de apostel bevatten. De kerk bezit tevens een reliekbuste van de heilige. Bijzonder begerenswaardig waren in de middeleeuwen relieken van zijn rechterhand of -arm; dezelfde hand die hij als ongelovige Tomas in de zijdewond van Christus had gelegd. Armrelikwieën van Sint-Thomas zijn dan ook geenszins uniek; ze zijn onder andere te vinden in [[Rome (stad)|Rome]] ([[Santa Croce in Via Flaminia|Santa Croce]]), [[Bari (stad)|Bari]] ([[Sint-Nicolaasbasiliek (Bari)|Basiliek van San Nicola]]), [[Bologna (stad)|Bologna]] ([[Basiliek van San Domenico]]), [[Parijs (hoofdbetekenis)|Parijs]] ([[Abdij van Saint-Denis]]), [[Chartres]], [[Soissons (stad)|Soissons]] en [[Maastricht]]. In de [[schatkamer van de Sint-Servaasbasiliek]] in laatstgenoemde stad bevindt zich de 15e-eeuwse zilveren [[Thomasarm]] met een groot armbot dat volgens de overlevering omstreeks 1100, na de [[Eerste Kruistocht]], door [[Godfried van Bouillon]] uit Edessa zou zijn meegenomen.

Schilderijen, tekeningen, [[Icoon (religieuze kunst)|iconen]], [[mozaïek]]en, beelden, [[Reliëf (beeldhouwkunst)|reliëfs]] en andere kunstwerken van de heilige Tomas bevinden zich in kerken, kloosters, musea en andere verzamelingen verspreid over de hele wereld. Enkele daarvan zijn gemaakt door beroemde kunstenaars als [[Caravaggio (schilder)|Caravaggio]], [[El Greco]] en [[Peter Paul Rubens]]. Wereldwijd zijn duizenden kerken, kapellen, scholen, ziekenhuizen en andere instellingen genoemd naar de apostel. Het Thomaskruis is het symbool van de Thomaschristenen.

<gallery widths="150" heights="150">
Bestand:Mar Thoma Sliva.jpg|Thomaskruis, symbool van de [[Thomaschristenen]]
Bestand:Reliekarm St-Thomas, Schatkamer St-Servaasbasiliek, Maastricht 01.jpg|[[Thomasarm]], schatkamer St-Servaasbasiliek, Maastricht
Bestand:St Thomas La Martorana Palermo 2008-08-27.jpg|Mozaïek van Sint-Thomas (12e eeuw), Palermo
Bestand:Peter Paul Rubens - Martyrdom of St Thomas.jpg|''De marteldood van Thomas'' door [[Peter Paul Rubens]]
</gallery>

== Literatuur ==
*Glenn W. Most, ''Doubting Thomas'', 2005, {{ISBN|9780674019140}}

== Externe links ==
* [http://www.thomasevangelie.nl/ thomasevangelie.nl], met de originele Koptische en Griekse teksten/fragmenten en diverse vertalingen
* [http://www.thomasevangelie.info/ thomasevangelie.info], met toelichting per logion (d.i. uitspraak van Jezus), parallellen in de Bijbel en andere vroeg-christelijke teksten per logion
<br><br>
Digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]
<br>
{{Appendix}}

{{Navigatie apostelen}}

[[Categorie:Apostel]]
[[Categorie:Persoon in de 1e eeuw]]

Tomas (apostel) - Bewerkingsoverzicht

Colani op 1 aug 2024 om 11:50