https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=TuchtroedeTuchtroede - Bewerkingsoverzicht2026-04-21T15:38:47ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Tuchtroede&diff=147071&oldid=prevColani: Tekst vervangen - ".jpeg" door ".jpg"2024-11-17T06:13:13Z<p>Tekst vervangen - ".jpeg" door ".jpg"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Koerperstrafe- MA Birkenrute.png|thumb|Middeleeuwse tekening van een opvoedkundige ''[[lijfstraf]] met de [[berk]]enroede''.]]<br />
Een '''tuchtroede''' is een roede (vaak daartoe verkort, of verder afgekort tot '''roe'''), bestemd als instrument om [[lijfstraf]]fen toe te dienen.<br />
<br />
== Typen en gebruik==<br />
De specifieke betekenis van roede is hier eigenlijk een bundel soepele [[tak (plant)|takken]] of forse [[Tak (plant)|twijg]]en, zoals in het Romeinse [[fasces]]-symbool (met [[bijl]] voor [[doodstraf|executie]]) te zien (niet enkel symbolisch, ook heel tastbaar aangewend). Soms specificeert men de plant waarvan takken gebruikt worden, zoals ''berkenroede''. Het synoniem ''geselroede'' drukt de analogie uit met de [[gesel]], een eveneens meervoudig strafwerktuig, dat echter soepele 'staarten' (meestal van koord of leder) heeft en dus tot de [[zweep|zwepen]] behoort.<br />
<br />
Elke slag met de 'echte' roe dient in een fractie van een seconde een serie parallelle striemen toe; hoewel de kracht van de slag zo verdeeld wordt, blijft de impact gelet op de kleine totale oppervlakte intens genoeg om in regel meer schade aan te richten dan een enkele stok. Om efficiënt te zijn − bijzonder pijnlijk, niet zelden tot bloedens toe − wordt de roede op de blote huid toegediend, meestal op het [[bil (anatomie)|achterwerk]]; het ontbloten van het [[Bil (anatomie)|zitvlak]] (zoals voor manuele [[billenkoek]], geassocieerd met jonge kinderen) garandeert tevens intense [[vernedering]], zeker indien publiekelijk ondergaan.<br />
<br />
== Andere betekenissen ==<br />
Toch wordt de term roede ook vaak in ruimere zin gebruikt voor enkelvoudige strafwerktuigen, zoals een stok of [[Staf (voorwerp)|staf]] (voor stokslagen).<br />
<br />
In overdrachtelijke zin wordt 'de roe' ook gebezigd als generische term voor elk strafinstrument, ongeacht materiaal en constructie, en bij metonymie voor elke lijfstraf of zelfs voor elke strenge straf, vooral in uitdrukkingen zoals "de roede niet sparen' (lijfelijk straffen of niet aarzelen streng te straffen).<br />
<br />
==Geschiedenis==<br />
[[File:Het leerzame prenteboekje voor kinderen - Deel 4 - PPN 861697936 - Image 3.jpg|thumb|Het brave meisje krijgt lekkers en de ongehoorzame jongen een gard (roe); ''Het leerzame prenteboekje voor kinderen'', ca. 1810]]<br />
De tuchtroede is in het Westen in onbruik geraakt (meestal zoals lijfstraffen in het algemeen), al heeft dat op het eiland [[Man (eiland)|Man]] geduurd tot de jaren 1970. Ze leeft in onze huidige maatschappij onder meer voort in uitdrukkingen. <br />
<br />
=== Symbool voor de vruchtbaarheid ===<br />
Oorspronkelijk stonden de berk en dus ook de twijgen van deze boom symbool voor [[vruchtbaarheid]] en nieuw leven. Tot in de eerste helft van de 20e eeuw was in sommige streken binnen agrarische gemeenschappen gebruikelijk om zowel vrouwen en kinderen als het vee te slaan met berkentwijgen, zodat de levenssappen van de boom werden overgedragen. Van oudsher waren het [[Sjamaan|sjamanen]] die dit deden.<ref>Rosseels, p. 86-88</ref><br />
<br />
=== In het Sinterklaasfeest ===<br />
Ook geldt de tuchtroede traditioneel als attribuut van [[Zwarte Piet|Piet]] en [[Père Fouettard]], al komt ze in het moderne [[Sinterklaasfeest]] zoals dat in [[Nederland]] en [[België]] wordt gevierd vrijwel nooit meer voor. In vroeger tijden werd aan brave kinderen lekkers gegeven, terwijl ondeugende kinderen − vaak jongens − een ''gard'' of ''roe'' kregen. De teksten van enkele [[Sinterklaaslied]]jes herinneren hier nog aan:<br />
<br />
{{Citaat|Wie zoet is krijgt lekkers, wie stout is de roe.}} <br />
{{Citaat|Vol verwachting klopt ons hart, wie de koek krijgt, wie de gard.}}<br />
<br />
Oorspronkelijk speelde de roe echter ook binnen de Sinterklaastraditie geen rol als strafwerktuig. Het was een teken om aan te geven dat een kind het Sinterklaasfeest ontgroeid was en dus op weg was naar de volwassenheid; een kind dat een bepaalde leeftijd had bereikt, kreeg geen geschenken meer maar de roe. De betekenis van de roe als instrument om te straffen kwam op aan het eind van de 18e en het begin van de 19e eeuw, toen het [[opvoeding]]selement in de Sinterklaastraditie steeds meer centraal kwam te staan. Sinds halverwege de 20e eeuw is de roe weer helemaal naar de achtergrond verdwenen.<ref>Rosseels, p. 86-87</ref><br />
<br />
Ook tijdens [[Lupercalia]] speelt het geselen een rol.<br />
<br />
==Spitsroede(n)==<br />
'''Spitsroede''' betekent oorspronkelijk een (al dan niet meervoudige) lange, spitse roede, maar wordt haast enkel gebruikt in de uitdrukking [[spitsroeden lopen]], een oude militaire straf waarbij de veroordeelde met ontbloot bovenlijf één of meerdere malen door een dubbele haag van medesoldaten moet (in oorsprong was de idee dat het korps zo gezamenlijk straft wie ertegen zondigt, zoals door diefstal, lafheid of wachtverlet) die allemaal met een (spits)roede zijn onbeschermde rug striemen. Er bestonden ook varianten, zoals bij de cavalerie met sporen; soms (mogelijk als variant op het Antiek Romeins [[fustuarium]]) ging de straf zelfs door tot de dood erop volgde.<br />
{{Appendix|2=<br />
* {{Aut|Rosseels Carla}} 2004: ''Natuurrituelen – een innerlijke reis'', Houtekiet, Antwerpen, ISBN 90-5240-805-X<br />
{{References}}<br />
}}<br />
{{wikt}}<br />
[[Categorie:Slagwapen]]<br />
[[Categorie:Lijfstraf]]</div>Colani