Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Een '''verbintenis''' (Latijn: ''obligatio'') is in de rechtswetenschap een rechtsverhouding krachtens welke de ene partij (schuldenaar of debiteur) een prestatie verschuldigd is aan de andere partij (schuldeiser of crediteur). De verbintenis heeft een actieve en een passieve kant: zij is zowel vorderingsrecht van de schuldeiser of crediteur als schuld van de schuldenaar of debiteur. Met schuld wordt hier bedoeld een rechtsplicht. Het...'

2024-08-14T06:03:52Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'Een '''verbintenis''' (Latijn: ''obligatio'') is in de rechtswetenschap een rechtsverhouding krachtens welke de ene partij (schuldenaar of debiteur) een prestatie verschuldigd is aan de andere partij (schuldeiser of crediteur). De verbintenis heeft een actieve en een passieve kant: zij is zowel vorderingsrecht van de schuldeiser of crediteur als schuld van de schuldenaar of debiteur. Met schuld wordt hier bedoeld een rechtsplicht. Het...'

Nieuwe pagina

Een '''verbintenis''' (Latijn: ''obligatio'') is in de [[Rechtsgeleerdheid|rechtswetenschap]] een rechtsverhouding krachtens welke de ene partij (schuldenaar of debiteur) een prestatie verschuldigd is aan de andere partij (schuldeiser of crediteur). De verbintenis heeft een actieve en een passieve kant: zij is zowel [[vorderingsrecht]] van de schuldeiser of crediteur als schuld van de schuldenaar of debiteur. Met schuld wordt hier bedoeld een rechtsplicht. Het gaat dan om een afdwingbare plicht, in tegenstelling tot een morele of godsdienstige plicht. Het kan gaan om een plicht tot doen, nalaten, geven of dulden. <ref>Heijligers, ''Institutiones Modernes''</ref>

Een [[overeenkomst (contract)|overeenkomst]] tussen twee partijen houdt vaak twee verbintenissen in, met voor elke partij een aan de actieve en een aan de passieve kant. Beide partijen zijn dan dus zowel schuldeiser als schuldenaar.

Soms wordt met de term verbintenis alleen de schuldzijde van de verbintenis bedoeld. Met die terminologie houdt een overeenkomst tussen twee partijen vaak voor elk één verbintenis in, bijvoorbeeld bij een [[koopovereenkomst]] voor de een de levering en voor de ander de betaling.

Het woord verbintenis wordt ook wel gebruikt voor een overeenkomst of verbond tussen personen, zoals in een [[huwelijk]], maar dat valt buiten de betekenis van het woord als rechtsterm. In het recht gaat de overeenkomst aan de verbintenis vooraf.

Het [[verbintenissenrecht]] regelt gevolgen van het ontstaan van verbintenissen. De verbintenis werd al beschreven in de oudste leerboeken van het [[Romeins recht]]: de [[Instituten]].

== Nederlands recht ==
=== Het ontstaan van verbintenissen ===
{{Zie ook|Zie ook: [[Arrest Quint/Te Poel]]}}

Volgens het Nederlandse recht kunnen verbintenissen enkel uit de wet ontstaan. Dat kan rechtstreeks zijn, maar ook indirect. Het laatste is het geval als de verbintenis voortvloeit uit een [[overeenkomst (contract)|overeenkomst]], [[onrechtmatige daad]] of [[rechtmatige daad]] (bijv. [[zaakwaarneming]]). Ook kunnen verbintenissen ontstaan uit een [[testament (akte)|testament]], bijvoorbeeld een testamentaire [[last (juridisch)|last]] of [[executele]].

Kortom er zijn vrijwillige verbintenissen, zoals die welke uit een overeenkomst voortvloeien, en onvrijwillige, zoals die uit onrechtmatige daad. Je koopt een auto omdat je het wilt, maar verbintenis om schade te vergoeden bij een aanrijding had je natuurlijk liever niet.

Het Nederlands recht kent geen andere verbintenissen, dan degene die ontstaan op bij wet voorziene wijze. <ref>[http://wetten.overheid.nl/cgi-bin/deeplink/law1/title=Burgerlijk%20Wetboek%20Boek%206/article=1 Artikel 6:1 van het Nederlandse Burgerlijk Wetboek]</ref>

Verbintenissen ontstaan:
* rechtstreeks uit de wet:
**als gevolg van een feitelijk handelen zoals de [[Onrechtmatige daad (Nederland)|onrechtmatige daad]]. <ref>[http://wetten.overheid.nl/cgi-bin/deeplink/law1/title=Burgerlijk%20Wetboek%20Boek%206/article=162 Artikel 6:162 van het Nederlandse Burgerlijk Wetboek]</ref>
**:Bijvoorbeeld als door schuld van Jan de brommer van Joop beschadigd raakt, dan leert de wet ons dat op Jan de verbintenis rust om aan Joop de schade te vergoeden of bijvoorbeeld een belastingwet;
* indirect uit de wet:
**als gevolg van afspraak tussen twee of meer partijen: een [[overeenkomst (contract)|overeenkomst]]. <ref>[http://wetten.overheid.nl/cgi-bin/deeplink/law1/title=Burgerlijk%20Wetboek%20Boek%206/article=213 Artikel 6:213 van het Nederlandse Burgerlijk Wetboek]</ref>
**:Bedrijf A kan een overeenkomst sluiten om bepaalde goederen te leveren voor een bepaalde tijd aan bedrijf B.

=== Het tenietgaan van verbintenissen ===
De meest voor de hand liggende manier waarop een verbintenis teniet gaat is de uitvoering ervan, het nakomen ofwel de [[betaling]] in de meest ruime betekenis van het woord. Een verbintenis kan verder nog tenietgaan, door [[schuldvernieuwing]], door [[kwijtschelding]], door [[schuldvergelijking]] (verrekening), door [[schuldvermenging]], door verlies van de zaak, door vernietiging, door de werking van een eventueel bedongen [[ontbindende voorwaarde]] en ten slotte door [[verjaring]].

==== Soorten verbintenissen ====
==== Natuurlijke verbintenis ====
Onder de verbintenissen vormt de [[natuurlijke verbintenis]] een aparte categorie. Dit zijn verbintenissen waarvan de nakoming niet verplicht is, maar waar die ook niet onverschuldigd is als die wel plaatsvindt. Simpel gezegd: je hoeft zo'n verbintenis niet na te komen, maar als je het toch doet zit je er wel aan vast.

Dat is bijvoorbeeld een dringende [[morele verplichting]]. Zo'n natuurlijke verbintenis kan onder bepaalde omstandigheden toch een juridisch relevante rol gaan spelen, bijvoorbeeld omdat maatschappelijke omstandigheden daartoe nopen.

==== Voorwaardelijke verbintenis ====
Ook zijn [[voorwaardelijke verbintenissen]] mogelijk, niet alleen voorwaardelijke verbintenissen, die voortvloeien uit een overeenkomst, een [[tweezijdige rechtshandeling]], maar ook die voortvloeien uit een [[eenzijdige rechtshandeling]], zoals een testament.

==== Toekomstige verbintenis ====
In bepaalde gevallen gaat het bij een overeenkomst om toekomstige [[prestatie]]s, zoals het betalen van de [[koopsom]] en daartegenover de [[Levering (Nederlands recht)|levering]] van een [[zaak (juridisch)|zaak]]. In andere gevallen vindt de levering echter gelijktijdig met het sluiten van de overeenkomst plaats. Dat is bijvoorbeeld het geval als iemand iets koopt in een winkel of [[verkoopautomaat|automaat]] en meteen betaalt. Juridisch is er dan sprake van een '[[samenval van rechtsmomenten]]'. In dat geval hoeft de overeenkomst niet meer vastgelegd te worden, maar blijkt die bijvoorbeeld uit de [[kassabon]], waaruit ook [[rechtsgevolgen]] kunnen voortvloeien, zoals [[garantie]] en het [[ruilrecht]]. Er komt dan op eenvoudige wijze een [[stilzwijgende overeenkomst]] tot stand.

=== Regeling ===
In [[Nederlands recht|Nederland]] is het verbintenissenrecht met name in Boek 6 van het [[Burgerlijk Wetboek (Nederland)|Burgerlijk Wetboek]] geregeld.

In Boek 6 van het huidig BW gaat het om bepalingen over verbintenissen in het algemeen, over de verbintenis uit [[onrechtmatige daad]], over enkele bijzondere verbintenissen (namelijk die uit [[zaakwaarneming]], [[onverschuldigde betaling]] en [[ongerechtvaardigde verrijking]]) en om bepalingen over de [[overeenkomst]] in het algemeen.

==== Geschiedenis ====
Artikel 1269 van het [[Burgerlijk_Wetboek_(Nederland)#Het_Burgerlijk_Wetboek_(1838)|(oud) Burgerlijk Wetboek van 1838]] gaf een uitputtende regeling van de bronnen der verbintenis.

Artikel 11 van de [[Wet algemene bepalingen|Wet Algemeene Bepalingen der Wetgeving van het Koninkrijk]] verbood de rechter deze regel als niet-uitputtend aan te merken.

== Belgisch recht ==
Een verbintenis wordt in artikel 5.1 van het [[Burgerlijk Wetboek (België)|Burgerlijk Wetboek]] gedefinieerd als "een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen". De essentiële elementen zijn: <ref>Vincent Sagaert, ''Beginselen van verbintenissenrecht. De contractuele en quasi-contractuele verbintenissen'', 2023, p. 5-9</ref>
*Een rechtsband tussen rechtssubjecten (aan de actiefzijde minstens één schuldeiser of crediteur en aan de passiefzijde minstens één schuldenaar of debiteur). Wanneer de pluraliteit wegvalt doordat er [[Schuldvermenging|niet langer twee of meer partijen zijn]], dooft de verbintenis uit of wordt ze minstens opgeschort.
*Een verschuldigde prestatie, die erin kan bestaan iets te geven, iets te doen, of iets niet te doen.
*Afdwingbaarheid in rechte, tenzij voor [[natuurlijke verbintenis]]sen: als schuldenaars de verbintenis niet vrijwillig nakomen, hebben schuldeisers een remedie om hen daartoe te dwingen, al dan niet via de tussenkomst van een rechter.
Wettelijk kunnen verbintenissen ontstaan door een [[rechtshandeling]], een [[Quasi-contract|oneigenlijk contract]], een [[Onrechtmatige daad (België)|onrechtmatige daad]] of rechtstreeks uit de [[wet]] (art. 5.3, eerste lid BW). Dit systeem van bronnen wordt beschouwd als ''open'', omdat het in theorie kan worden aangevuld door andere bronnen die niet wettelijk zijn opgesomd. <ref>Vincent Sagaert, ''Beginselen van verbintenissenrecht. De contractuele en quasi-contractuele verbintenissen'', 2023, p. 9</ref> Dat is in het verleden gebeurd toen ongerechtvaardigde verrijking, rechtmatig vertrouwen en eenzijdige wilsuiting zonder tussenkomst van de wetgever als bronnen van verbintenis zijn erkend.

De [[resultaatsverbintenis]] wordt onderscheiden van de [[inspanningsverbintenis]].

== Geschiedenis ==
In de [[Romeinse Rijk|Romeinse]] tijd werden verbintenissen en een aantal ontstaansgronden daarvan benoemd welke in de loop der geschiedenis nader ontwikkeld werden.

In de [[Instituten]] van [[Gaius (jurist)|Gaius]] wordt beschreven dat een verbintenis ontstond:
* ''ex contractu'' (uit [[Overeenkomst (contract)|overeenkomst]])
* ''ex delicto'' (uit [[onrechtmatige daad]])
In het [[Corpus Iuris Civilis]] konden ze op de volgende manieren ontstaan:
* ''ex contractu''
* ''quasi ex contractu'' (als ware het uit overeenkomst)
* ''ex delicto''
* ''quasi ex delicto'' (als ware het uit onrechtmatige daad)
De ''quasi''-bronnen van verbintenissen zijn een vorm van [[risicoaansprakelijkheid]].

In de tijd van [[Napoleon Bonaparte]] werd de [[Code Napoléon|Code civil]] ingevoerd, die ook de ''quasi''-verbintenisbronnen kende. De Code civil, vergelijkbaar met de [[Burgerlijk Wetboek (Nederland)|Burgerlijke Wetboeken]] van de Nederlanders en de Belgen, is grotendeels hetzelfde gebleven in [[Frankrijk]] en is nog immer geldend [[recht]].

== Zie ook ==
* [[Verbintenissenrecht]]
{{Appendix}}

[[Categorie:Burgerlijk recht]]

Verbintenis - Bewerkingsoverzicht