Colani: /* Kunstenaarskolonie */

2025-07-18T08:57:46Z

Kunstenaarskolonie

Nieuwe pagina

{{Zie dp|Volendam}}
{{Infobox plaats in Nederland
| naam = Volendam
| provincie = {{NL-vlag|Noord-Holland}}
| gemeente = {{NL-vlag|Edam-Volendam}}
| lat_deg = 52
| lat_min = 29
| lat_sec = 58
| lon_deg = 5
| lon_min = 4
| lon_sec = 4
| opp =
| woonplaatscode = 1748
| postcode = 1130 - 1132
| netnummer = 0299
| web = [https://www.edam-volendam.nl edam-volendam.nl]
| bestandsnaam wapen = Volendam wapen.svg
| wapenartikel = Wapen van Volendam
| image = Volendam harbour - panoramio.jpg
| caption = Volendam langs de haven
}}
'''Volendam''' is een [[dorp]] in de [[gemeente (bestuur)|gemeente]] [[Edam-Volendam]], in de [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[provincie]] [[Noord-Holland]]. In {{Statistiek woonplaats Nederland inwoners|TXT=Year}} is Volendam een plaats met zo'n {{Statistiek woonplaats Nederland inwoners|1748}} inwoners. De plaats staat bekend om haar historische centrum, [[klederdracht]] en [[kwak (boot)|vissersboten]].

== Geschiedenis ==
===Vroege geschiedenis===
Volendam heette oorspronkelijk ''Folle(n)dam''. Oorspronkelijk kwam hier de [[IJe]] of [[Aa (waternaam)|E]], waaraan de plaats [[Edam]] lag, in de [[Zuiderzee]]. In [[1357]] groeven de Edammers een kortere verbinding tussen het Purmermeer en de [[Zuiderzee]]. Daarna werd voor de oude haven van Edam een [[Dam (waterkering)|dam]] aangelegd en de oude haven werd dichtgemaakt; vandaar ''Follendam''. Zo kreeg Edam een nieuwe haven, het Oorgat. Al snel vestigden zich hier boeren en vissers. Ook bleven sommige grondwerkers na de beëindiging van het graafwerk achter in het nieuw ontstane dorp.

===Kunstenaarskolonie===

In de late 19e en vroege 20e eeuw trok Volendam een diverse gemeenschap van kunstenaars aan die gefascineerd waren door het authentieke en pittoreske leven van de inwoners van Volendam.

In die tijd werd Hotel Spaander een centraal ontmoetingspunt voor deze kunstenaars, omdat het accommodatie, werkplaatsen en een gastvrije omgeving bood waar kunstenaars hun ambacht konden ontwikkelen. Het hotel verwierf erkenning binnen de kunstwereld, en de aanwezigheid van buitenlandse kunstenaars in Hotel Spaander droeg in belangrijke mate bij aan de wereldwijde bekendheid van Volendam, aangezien hun kunstwerken, vaak beïnvloed door de schilderachtige schoonheid van Volendam, het profiel van het dorp verder verhoogden en zijn unieke cultuur vierden.
[[File:Otto_Piltz_Holländisches_Mädchen.jpg|thumb|Hollands meisje, ([https://genealogie-raamsdonk.nl/index.php?page=family&tree_id=1&id=F2904&main_person=I7956 Judith Mundel], Edam / Volendam)]]

Tegenwoordig beheert Hotel Spaander een uitgebreide collectie van meer dan 1300 kunstwerken die in Volendam zijn gemaakt, inclusief hedendaagse stukken verworven via een [[artist in residence]]-programma, tot behoud van zijn rijke artistieke erfgoed.<ref>{{Cite web |title=Hotel Spaander al 130 jaar een thuis voor kunstenaars |url=https://onh.nl/verhaal/hotel-spaander-al-130-jaar-lang-een-thuis-voor-kunstenaars |access-date=9 september 2023 |website=Oneindig Noord Holland}}</ref> Bovendien sieren een aanzienlijk aantal schilderijen geïnspireerd door Volendam de muren van internationaal gerenommeerde musea, waaronder het [[Tate Britain]], de [[National Gallery of Art]], het Ulster Museum, het [[Museum Boijmans Van Beuningen]], het [[Van Gogh Museum]] en het [[Rijksmuseum Amsterdam|Rijksmuseum]].

=== Nieuwjaarsbrand ===
In de nieuwjaarsnacht van 2000 op 2001 veroorzaakte het aansteken van een bos [[sterretje (vuurwerk)|sterretjes]] in [[Cafébrand Volendam|Café De Hemel]] in Volendam een extreem felle, kortdurende brand. Het café was vol met jonge mensen. De sterretjes zorgden ervoor dat de kurkdroge kerstversiering die aan het plafond was bevestigd in brand vloog. Bij deze brand kwamen veertien mensen om door vertrapping, zuurstofgebrek en zeer ernstige brandwonden. Ongeveer 350 personen raakten gewond, van wie velen ernstig. Enkele jongeren van buiten het café schoten anderen te hulp, waardoor zij zelf het leven verloren. De brand leidde tot levenslang merkbare verminkingen en handicaps door de ernstige [[brandwond]]en in het gezicht en op de rest van het lichaam. Er waren zoveel gewonden dat de capaciteit van de [[brandwondencentrum|brandwondencentra]] in [[Beverwijk]], [[Groningen (stad)|Groningen]] en [[Rotterdam]] te klein was. Daarom werden gewonden ook overgebracht naar onder andere [[Leuven]] en [[Brussel (stad)|Brussel]].

{{Zie ook|Zie ook [[Cafébrand Volendam]]}}

== Dialect ==
In Volendam wordt het Volendams dialect gesproken, een unieke en regionale variant van het [[West-Fries (dialectgroep)|West-Fries]]. Het Volendams dialect is diep geworteld in de geschiedenis en cultuur van het dorp Volendam, en het wordt nog steeds door de meerderheid van de inwoners gebruikt in hun dagelijkse gesprekken.

Het dialect staat bekend om zijn eigenzinnige uitspraak en woordenschat, en draagt bij aan de identiteit van Volendam als hechte gemeenschap.

{{Zie ook|Zie ook [[Volendams]]}}

== Religie ==
Volendam is historisch gezien een [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholiek]] dorp geweest in een verder veelal protestantse omgeving. Voorheen was het dorp bekend omdat het het hoogste aantal Nederlandse missionarissen en [[Priester|priesterroepingen]] per vierkante kilometer kende. Door de secularisatie en ontkerkelijking loopt ook in Volendam het kerkbezoek terug. Eind jaren 1990 kwam een revival, zo berichtte [[De Groene Amsterdammer]] over de oplevende Maria-devotie rond de kapel van het beeld ''Onze Lieve Vrouw van het Water''.<ref>[http://www.volendam-hillekok.nl/ Volendam: Maria van het Water]</ref><ref>[http://www.meertens.knaw.nl/bedevaart/bol/plaats/823 O.L. Vrouw van het Water - Volendam], Meertens Instituut, Nijmegen; NOS-journaal 1997.</ref>

Volendam heeft drie kerkgebouwen:
* De [[Nederlandse Hervormde Kerk|hervormde]] [[Stolpkerk (Volendam)|Stolphoevekerk]] uit 1658.
* De rooms-katholieke [[Sint-Vincentiuskerk (Volendam)|Sint-Vincentiuskerk]] uit 1860.
* De rooms-katholieke [[Onze Lieve Vrouwe Sterre der Zee (Volendam)|Sterre der Zee]]kerk uit 1962 van de architecten H. Oudejans en A. Alberts.
* Verder was er nog de rooms-katholieke kerk Kruispunt uit 1972 van architect [[H.A. Knoop]], in 2012 aan de eredienst onttrokken en in 2013 gesloopt om plaats te maken voor een villa.

== Politiek ==
Volendam was tot aan de [[Europese Parlementsverkiezingen 2009|Europese Parlementsverkiezingen van 2009]] een [[Christen-Democratisch Appèl|CDA-bolwerk]]. Tijdens deze verkiezingen werd de [[Partij voor de Vrijheid|PVV]] de grootste partij in het dorp en had het zelfs het hoogste percentage PVV-stemmers van Nederland. Dit is vooral opmerkelijk vergeleken met de rest van Noord-Holland. Dit is inmiddels achterhaald. Ook tijdens daaropvolgende verkiezingen van [[Tweede Kamerverkiezingen 2010|2010]] en [[Provinciale Statenverkiezingen 2011|2011]] was de PVV in Volendam de grootste partij.<ref>[http://vorige.nrc.nl/binnenland/article2263214.ece/Alleen_voor_Wilders_gaat_Volendam_naar_stembus NRC (6 juni 2009): "Alleen voor Wilders gaat Volendam naar stembus"]</ref><ref>[http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/1054562/2010/11/17/Zo-erg-is-het-niet-Berlusconi-blijft-ook-bezig.dhtml Volkskrant (17 november 2010): "'Zo erg is het niet. Berlusconi blijft ook bezig'"]</ref> De partij heeft echter geen vertegenwoordiging in de gemeenteraad van de gemeente [[Edam-Volendam]]. In deze gemeenteraad zetelt wel de lokale partij [[Lijst Kras]], die de grootste partij is van de gemeente Edam-Volendam.
Bij de [[Provinciale Statenverkiezingen 2019]] werd de rechtspopulistische partij [[Forum voor Democratie]] verreweg de grootste partij in Volendam. De partij van [[Thierry Baudet]] haalde ongeveer 40 procent van de stemmen in het dorp, het hoogste percentage van Nederland.<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/verkiezingen?dnaId=728&electionCode=PS19 Uitslagen verkiezingen Provinciale Staten 2019], [[RTL Nieuws]]</ref>

== Feesten ==
[[Bestand:Pushballwedstrijd.webm|thumb|Wedstrijd [[Pushball (personen)|pushball]] op een weiland bij Volendam. Toeschouwers in klederdracht (1927).]]
[[Bestand:Kermis Weeknummer 26-35 - Open Beelden - 27404.webm|thumb|Kermis in 1926. Diverse shots van Volendammers in klederdracht.]]
*Kermis: het beroemdste feest in Volendam is de [[kermis]], die jaarlijks tijdens het tweede weekend na de laatste donderdag van augustus plaatsvindt. Het feest duurt vier dagen en begint op vrijdag, veelal met bedrijfsfeesten die op de dijk voortgezet worden. Op de dijk wordt veel gefeest en in het centrum van het dorp staat een groot aantal attracties. Veel Volendammers sparen het hele jaar geld in hun stamkroeg, zodat ze met de kermis een goed gevuld potje hebben. Op de laatste dag (de maandag) begint het feest al 's morgens vroeg, zijn de meeste feestgangers verkleed (waarbij vriendenploegen vaak herkenbaar zijn aan hetzelfde thema) en is er ook een grote markt.
*Volendammerdag: elk jaar op een zondag in juni. Vele Volendammers dragen die dag originele klederdracht en overal worden oude ambachten (zoals [[Roken (voedsel)|palingroken]]) getoond. Ook zijn er optredens van lokale bands in de vele kroegen die Volendam rijk is.

== Bezienswaardigheden ==
* [[Volendams Museum]] met het sigarenbandjeshuisje
* [[Palingsoundmuseum]]
* Het Doolhof
* De Dijk
* Haven
* Diamantslijperij
* [[Sint-Vincentiuskerk (Volendam)|Sint-Vincentiuskerk]]
* Schilderijencollectie van [[Hotel Spaander]]
* [[Stolpkerk (Volendam)|Stolphoevekerk]], de oudste en best bewaarde [[stolpkerk]] (Rijksmonument).
* [[Coöperatieve Visafslag Sint-Vincentius|Coop. Visafslag St. Vincentius]] (Rijksmonument)
* Houten klokkenstoel met de Trouwklok uit 1771 (Rijksmonument)[[Bestand:Visafslag St.Vincentius.jpg|thumb|[[Coöperatieve Visafslag Sint-Vincentius|Visafslag Sint-Vincentius]]]]

== Klederdracht ==
[[Bestand:Costumes-Maroesjka-Heeze-1989.jpg|thumb|Klederdrachten uit diverse plaatsen. Links tweemaal Volendam.]]
[[Bestand:Wasdag Weeknummer, 30-36 - Open Beelden - 27256.webm|thumb|Bioscoopjournaal uit 1930: Verschillende Volendamse dames in klederdracht die de was doen.]]
''[[Frau Antje]]'', het meisje, dat in Duitsland de Nederlandse kaas promoot, draagt een afgeleide van de [[Klederdracht van Volendam|Volendamse dracht]]. Ook veel toeristen komen naar Volendam vanwege de klederdracht. De dracht is bekend geworden dankzij de schilders die rond 1900 in Volendam neerstreken. [[Hille Butter]] was een van de vrouwen die begin 20e eeuw vaak in deze dracht door kunstenaars werd vastgelegd. Kenmerkend is vooral de Volendammer hul die op het hoofd wordt gedragen, en de bloedkoralen kettingen, bestaande uit drie rijen dikke bloedkoraal, met een rechthoekig gouden slot, waarop vaak een scheepje of iets dergelijks is afgebeeld. De foto in Volendamse Klederdracht is een van de grootste toeristische attracties van Volendam.

== Winkelen ==
Er zijn veel toeristische winkels langs de Dijk. De meest bezochte winkelcentrums zijn "Het Havenhof", "De Stient" en winkels langs "De Van Baarstraat".

===Markt===
In de Zeestraat is er markt op zaterdag van 10:00 - 17:00 uur. Tot oktober 2012 was dit in de C.J. Conijnstraat.

== Muziek ==
{{Zie ook|Zie ook de [[lijst van musici uit Edam-Volendam]]}}
Volendam is een van de laatste plaatsen in Nederland waar verschillende oude volksliedtradities bewaard bleven: terwijl de volksliederen die men elders zong in majeur stonden en jong waren (vermoedelijk niet ouder dan de negentiende eeuw), kon men hier halverwege de twintigste eeuw nog liederen in mineur en modale toonladders optekenen. Bovendien kenmerkte de traditionele zang zich door de vele [[versiering (muziek)|versiering]]en; deze manier van voordragen werd ''mooi zingen'' genoemd.

Volendam is ook het onderwerp geweest van verschillende populaire liedjes. [[Canyon (band)|Canyon]] en [[La Stampa (Stampvast)|Stampvast]] brachten elk een versie van ''[[Mooi Volendam]]'' uit op een single (in 1981 en 1987) en [[De Dekkerband]] het nummer ''[[Zeilbergs volkslied|Volendammer volkslied]]'' (in 1985). Beide zijn niet het officiële volkslied.

Volendam vormt de thuisbasis van een groot aantal popgroepen en andere muzikanten zoals [[The Cats]], [[BZN]], [[Nick & Simon]], [[3JS]] en [[Jan Smit (zanger)|Jan Smit]]. Ook [[Jan Akkerman]] woont in Volendam. Muziek uit Volendam is ook wel bekend onder de naam [[palingsound]]. [[100% NL]] zond op eerste kerstdag 2007 de [[Volendam Top 100]] uit. De Votown Allstars, dat is de naam van de gelegenheidsformatie die bestond uit Jan Smit, 3JS en Nick & Simon. Deze traden in 2013 op in het FC Volendam stadion, na eerdere succesvolle concerten in de vier jaren ervoor. In 2013 werd onder initiatief van [[RTV L.O.V.E.]] en met ondersteuning van 17 Noord-Hollandse radio-stations de [[Volendammer Top 1000]] samengesteld door het publiek en uitgezonden.

== Sport ==
===Voetbal===
Volendam heeft een rijke [[voetbal]]historie, met een profclub [[FC Volendam]] die afwisselend in de Eredivisie en de Eerste Divisie speelt, en een amateurvereniging, [[RKAV Volendam]]. Verder is er nog de zaalvoetbalvereniging "ZVV Volendam".

===Handbal===
De [[handbal]]vereniging [[RKHV Volendam|KRAS/Volendam]] behaalde in 2005, 2006, 2007, 2010, 2011, 2012 en 2013 het [[Eredivisie (mannenhandbal)|landskampioenschap]]. Ook werd er zevenmaal de [[Nederlandse Supercup (handbal)|Super Cup]] en achtmaal de [[Beker van Nederland (handbal)|Beker van Nederland]] gewonnen. Verder is KRAS/Volendam maatschappelijk betrokken bij projecten om de plaatselijke jeugd enthousiast te maken voor sport en beweging in het algemeen.

== Verkeer en vervoer ==
Volendam is bereikbaar vanaf [[Purmerend]] via de [[Provinciale weg 244|N244]]. Vanaf [[Hoorn (Noord-Holland)|Hoorn]], [[Amsterdam]] en [[Monnickendam]] via de [[Provinciale weg 247|N247]] Vanaf [[Edam]] via de Zuidpolderzeedijk, de Dijkgraaf de Ruijterlaan, de Dijkgraaf Poschlaan en de [[Provinciale weg 247|N247]]/[[Provinciale weg 517|N517]].

===Veerdienst===
Het hele jaar door is er een veerdienst tussen Volendam en [[Marken (Waterland)|Marken]]. De veerdienst vaart 365 dagen per jaar met uitzondering van calamiteiten.

===Openbaar vervoer===
De enige vorm van openbaar vervoer in Volendam is sinds 1956 de bus. Aanvankelijk door de [[NACO]], na 1972 door de [[NZH]], vanaf 1999 door [[Connexxion]] en vanaf 2005 door [[Arriva Personenvervoer Nederland|Arriva]]. Het busvervoer wordt sinds 11 december 2011 verzorgd door [[EBS (busvervoer)|EBS]]. Per bus is Volendam goed verbonden met Amsterdam en het busstation van Edam. Daarnaast zijn er verbindingen met Purmerend. In de zomer van 2016 is ook gestart met een toeristische buslijn naar de Zaanse Schans.

===Tram===
Van 1905 tot 1944 had Volendam een normaalsporige [[Tramlijn Kwadijk - Volendam|stoomtramverbinding]] via [[Edam]] met [[Station Kwadijk|Kwadijk]]. Van 1932 tot 1956 had Volendam een metersporige [[Tramlijn Amsterdam - Volendam|elektrische tramverbinding]] via [[Edam]] met [[Tramstation Amsterdam-Noord|Amsterdam-Noord]]. Daarna namen bussen van de [[NACO]] het vervoer over. Zie ook: de [[Waterlandse tram]].

== Geboren in Volendam ==

{{Kolommen lijst|* [[Hille Butter]] (1891-1968), model
* [[Rudolf Spaander]] (1894-1950), voetballer en atleet
* [[Cornelis Veerman]] (1908-1994), missiebisschop in Brazilië
* [[Jacob Tol (priester)|Jacob Tol]], 1914-2006), priester
* [[Dick Tol]] (1934-1973), voetballer
* [[Jannie Schilder]] (1936), voetballer
* [[Jan Keizer (scheidsrechter)|Jan Keizer]] (1940-2024), voetbalscheidsrechter
* [[Jaap Schilder (The Cats)|Jaap Schilder]] (1943), gitarist en pianist
* [[Piet Veerman]] (1943), zanger
* [[Cees Veerman (The Cats)|Cees Veerman]] (1943-2014), gitarist, componist en zanger
* [[Wim Kras]] (1944-2023), voetballer
* [[Arnold Mühren (The Cats)|Arnold Mühren]] (1944), bassist
* [[Gerrie Mühren]] (1946-2013), voetballer
* [[Jaap Buijs (muziekmanager)|Jaap Buijs]] (1946-2015), artiestenmanager
* [[Theo Klouwer]] (1947-2001), drummer
* [[Harmen Veerman (zanger)|Harmen Veerman]] (1947), zanger en gitarist
* [[Cees Tol (musicus)|Cees Tol]] (1947-2018), muzikant
* [[Dick de Boer (voetbaltrainer)|Dick de Boer]], voetballer
* [[Jan Tuijp]] (1948), muzikant
* [[Jan Veerman (zanger)|Jan Veerman]] (1948-2025), zanger
* [[Jan Keizer (zanger)|Jan Keizer]] (1949), zanger
* [[Dick Plat]] (1950), muzikant
* [[Thomas Tol]] (1950), toetsenist
* [[Leo Hogenboom]] (1951), acteur
* [[Arnold Mühren (voetballer)|Arnold Mühren]] (1951), voetballer
* [[Jan Keizer (toetsenist)|Jan Keizer]] (1952), pianist en accordeonist
* [[Martin Veerman]] (1954-2013), muzikant
* [[Jack Veerman]] (1954), drummer
* [[Jaap de Witte]] (1954), muzikant
* [[Jan Mühren]] (1955), zanger en gitarist
* [[Jaap Veerman]] (''Corn'') (1956), zanger, songwriter en gitarist
* [[Kees Plat]] (1957), zanger en songwriter
* [[Keje Molenaar]] (1958), voetballer
* [[Pier Tol]] (1958), voetballer
* [[Anny Schilder]] (1959), zangeres
* [[Maribelle (zangeres)|Maribelle]] 'Marie' Kwakman (1960), zangeres
* [[Carla Braan]] (1961-2016), olympische gymnaste<ref>{{Link SRO-profiel|id=br/carla-braan-1}}</ref>
* [[Johan Steur]] (1962), oud-voetballer en assistent-coach FC Volendam
* [[Carola Smit]] (1963), zangeres
* [[Patrick Mühren]] (1964), drummer en muziekproducent
* [[Wim Jonk]] (1966), voetballer
* [[René Binken]] (1970), voetballer
* [[Tamara Tol]] (1972), zangeres
* [[Jan Dulles]] (1975), zanger
* [[Johan Veerman]] (1976), televisieregisseur en editor
* [[Jaap Kwakman]] (1977), muzikant
* [[Linda Schilder]] ([[Purmerend]] 1980), zangeres
* [[Simon Stein]] (1980), zanger
* [[Henry Bakker]] (1981), voetballer
* [[Kees Tol (acteur)|Kees Tol]] (1982), acteur/presentator
* [[Theo Zwarthoed]] (1982), voetbalkeeper
* [[Nick Schilder]] (1983), zanger
* [[Jack Tuijp]] (1983), voetballer
* [[Martine Bond]] (1984), zangeres
* [[Simon Keizer]] (1984), zanger
* [[Jan Smit (zanger)|Jan Smit]] (1985), zanger/presentator/acteur
* [[Case Mayfield]] (1987), singer-songwriter
* [[Kees Tol (voetballer)| Kees Tol]] (1987), voetballer
* [[Leon Tol]] (1987), voetballer
* [[Jan de Witte (muzikant)|Jan de Witte]] (1988), muzikant
* [[Monique Smit (zangeres)|Monique Smit]] (1989), zangeres/presentatrice
* [[Geraldine Kemper]] (1990), presentatrice
* [[Debbie Bont]] (1990), handbalster
* [[Henk Veerman]] (1991), voetballer
* [[Gerry Vlak]] (1996), voetballer
* [[Joey Veerman]] (1998), voetballer
* [[Jari Vlak]] (1998), voetballer
* [[Jessica Schilder]] (1999), atlete
* [[Jim Beers]] (2000), voetballer
* [[Kees de Boer (voetballer)|Kees de Boer]] (2000), voetballer
* [[Stephanie Kemper]] (2001), voetbalster
* [[Roy Steur]] (2005), voetballer
* [[Sean Steur]] (2008), voetballer
}}

== Zie ook ==
* [[Lijst van plaatsen aan of in de voormalige Zuiderzee]]
* [[Lijst van rijksmonumenten in Volendam]]
* [[Lijst van gemeentelijke monumenten in Volendam]]

== Literatuur ==
* Boudewijn Smid, ''Enclave Volendam: het verhaal van een dorp'', Thomas Rap Uitgeverij, 2013, {{ISBN|9789400400474}}

== Externe links ==
* [http://www.edam-volendam.nl/ Gemeente Edam-Volendam]
* [http://www.vvv-volendam.nl/ VVV Volendam]
* [https://www.kermis-in-volendam.nl/ Kermis In Volendam]
* [http://www.vvv-edam.nl/ VVV Edam]

{{Appendix}}
{{Navigatie gemeente Edam-Volendam}}
{{Coor title dms|52|29|58|N|5|4|3|E|type:city_region:NL_scale:60000}}

[[Categorie:Geografie van Edam-Volendam]][[Categorie:Plaats in Noord-Holland]][[Categorie:Volendam| Volendam]]

Volendam - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Kunstenaarskolonie */