Colani: /* Externe links */

2024-07-20T18:16:11Z

Externe links

Nieuwe pagina

{{Afbeelding combi
| align= right
| afb1 = Van Haeften (I) wapen 1822.svg
| caption1 = Anna Margriet [[Van Haeften (I)]] (1782-1844) voerde als een van de weinige vrouwen een wapen mét toernooihelm
| afb2 = Van Wickevoort Crommelin wapen.svg
| caption2 =[[Alida van Wickevoort Crommelin]] voerde een [[alliantiewapen]]
}}
Het '''vrouwenwapen''' is een type [[Wapen (heraldiek)|wapen]] dat door vrouwen van adel en de gegoede burgerij werd aangenomen. De wapens van vrouwen waren tussen de middeleeuwen en de 18e eeuw doorgaans ruit- of ovaalvormig.<ref>{{Citeer boek | achternaam = Steenkamp | voornaam = J. C. P. W. A. | auteurlink = | medeauteurs = | datum = | titel = Heraldisch Vademecum | uitgever = S. W. Melchior | plaats = Amersfoort | ISBN = | NUR = | pagina's = 172 | taal = nl | URL = | bezochtdatum =}}</ref> Het wapen werd meestal van haar vader of man overgenomen. Ook kon het zijn dat zij deze wapens combineerde en zo haar eigen wapen creëerde.

==Geschiedenis==
[[Bestand:Gilbert de Clare.jpg|thumb|left|Wapen Gilbert de Clare (1180-1230)]]
[[Bestand:SIGILLUM_ROHESIE_COMITISSE_LINCOLIE.png|miniatuur|left|125px|Wapen van Rohaise de Clare.]]
Een van de oudst bekende wapens van een vrouw is dat van [[Rohaise de Clare]] (†1156).<ref name="Rietstap">{{Aut|Johannes Baptista Rietstap}}: ''Handboek der wapenkunde'', 5e druk 1987 blz 29. Online op [http://books.google.nl/books?id=qQYVAAAAIAAJ&pg=PA29&dq=heraldiek+schildvorm&hl=nl&ei=6tfYTtDDGJCbOsv6-M8O&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDoQ6AEwAQ#v=onepage&q=heraldiek%20schildvorm&f=false books.google.nl]</ref> Zij voerde haar wapen met zeven [[Keper (heraldiek)|kepers]], niet op een strijdschild, maar in een spitsovaal [[Zegel (waarmerk)|zegel]]. Haar broer [[Gilbert de Clare (1115–1152)|Gilbert de Clare graaf van Pembroke]] voerde zes kepers en hun achterneef [[Gilbert de Clare (1180-1230)|Gilbert de Clare graaf van Hertford]] voerde er drie. Zij leefden in de eerste helft van de 12e eeuw, toen het voeren van een wapen nog niet erfelijk was en de wapens dus per persoon konden verschillen. Duidelijk is dat de kepers het familiesymbool van deze Engelse familie zijn. Rohaise voerde het wapen van haar familie, niet dat van haar echtgenoot Gilbert de Gant, graaf van [[Lincoln (Verenigd Koninkrijk)|Lincoln]].

In het graafschap [[Holland]] gebruikte [[Richardis van Holland]] een ovaal zegel. Op haar zegel uit 1258 staat zijzelf afgebeeld met heraldisch rechts van haar een [[Adelaar (heraldiek)|adelaar]] en heraldisch links een staande [[Leeuw 9Heraldiek)|leeuw]], vrij in het veld.<ref>{{Citeer web |url=http://resources.huygens.knaw.nl/vrouwenlexicon/lemmata/data/RichardisvanHolland |titel=Richardis van Holland (voor 1230-1262) |auteur=Kees Kuiken |uitgever=Resources Huygens ING |datum=13 januari 2014 |bezochtdatum=8 maart 2015}}</ref> In 1291 zegelde Beatrijs, gravin van Holland met haar portret en een leeuw nog vrij in het veld, zonder schild.<ref name="Rietstap" />

====Schildwapens====
Aan het einde van de dertiende eeuw gingen de vrouwen hun zegels voorzien van schilden. Begin veertiende eeuw gingen zij ook wapens voeren. Een van de eersten was [[Isabella van Frankrijk (koningin)|Isabella van Frankrijk]], koningin van Engeland. Isabella voerde vanaf 1308 na haar huwelijk met de koning van Engeland een gevierendeeld ovaal vrouwenwapen. In het eerste en vierde kwartier het wapen van haar vader en in het tweede en derde kwartier het wapen van haar echtgenoot. Nadat ze haar gemaal had laten ombrengen paste ze vanaf 1327 haar wapen aan. De bovenste helft, het eerste en tweede kwartier bleven respectievelijk het wapen van haar vader, de Franse lelies, en het wapen van haar overleden echtgenoot. Het derde kwartier werd ingevuld met het wapen van Navarre, dat ze van haar moeders afstamming had. Het vierde kwartier vertegenwoordigde het wapen van Champagne

Nog tijdens de middeleeuwen gingen ook de heren wapens voeren gelijk aan die van de vrouwen. In Nederland veranderde dit tijdens de 16e eeuw, toen werd de ruitvorm voor vrouwen weer gemeengoed. Vanaf de 17e eeuw komt ook het ovale schild voor. In de 18e eeuw kwamen de vormen voor Nederland vrijwel vast te liggen: ruitvormige schilden voor ongehuwde vrouwen en ovale schilden voor gehuwde vrouwen en weduwen.<ref name="Rietstap" />

Schilden van vrouwen werden ook wel omgeven door rozen, plantranken, liefdesknopen en andere vrouwelijke symbolen. De liefdesknopen werden alleen bij getrouwde vrouwen gebruikt. Een liefdesknoop bestaat uit een geknoopt touw met aan de uiteinden kwasten.

====Varianten van samenstelling====
Voordat een vrouw trouwde voerde zij hetzelfde wapen als haar vader. Nadat een vrouw getrouwd was kon zij kiezen uit meerdere mogelijkheden:
# ze kon het wapen van haar man met het wapen van haar vader combineren, in een gedeeld schild van ovale of geruite vorm, of in de vorm van een [[alliantiewapen]]; waarbij het wapen van de partner die de voorrang had, in een huwelijk de man, heraldisch rechts geplaatst werd;
# ze kon haar vaders wapen blijven voeren; vanaf de late Middeleeuwen ook van zowel vader als moeder;
# ze kon het wapen van haar echtgenoot gebruiken, bijvoorbeeld wanneer zij geen eigen familiewapen had;
# ze kon een persoonlijk wapen aannemen door haar familiewapen te breken door vermindering of vermeerdering.<ref>Zie het verschil van persoonlijke breuk in de wapens van eenzelfde stamfamilie, die van Anna de Cocq van Delwijnen en van Anna Margriet van Haeften</ref>
Deze schildvormen zijn tot op heden in gebruik, net als het wijzigen van de schildvorm. Echter het wijzigen van de schildvorm wordt niet altijd gedaan.

Elementen die niet of nauwelijks op vrouwenwapens voorkomen zijn onder andere de traliehelm, een [[wrong]] en het [[helmteken]]. Doorgaans zijn die voorbehouden aan de wapens van mannen. Het hier getoonde wapen van Anna Margriet van Haeften, is een uitzondering op de regel.

== Voorbeelden ==
<gallery widths="150" heights="200">
Jacoba van Beieren (1401-1436), gravin van Holland en Zeeland.jpg|Jacoba van Beieren (1401-1436), met linksboven haar ruitvormige wapen (rond 1435)
Jan van Wassenaar (1483-1523) en Josina van Egmond (1485-1538).jpg|Jan van Wassenaar (1483-1523) en Josina van Egmond (1485-1538)
Lucas van Leyden 003.jpg|Dirckgen Dirck Boelensdr., echtgenote van regent Jacob van Montfoort Florisz ([[Lucas van Leyden]], 1531)<ref name="Lucas">Linker en rechter buitenluik van de tripliek ''De genezing van de blinde van Jericho'' van Lucas van Leyden. De echtgenote voert het wapen van haar man en het wapen van haar familie. Zie voor de gehele tripliek [http://www.statenvertaling.net/kunst/grootbeeld/862.html Statenvertaling.net]. Op afbeeldingen waarop beide echtgenoten voorkomen wordt (uit hoffelijkheid) het wapen van de vrouw zo gepositioneerd dat het partnerdeel richting wapen echtgenoot wijst. De drieluik bevindt zich in de Hermitage te St. Petersburg.</ref>
Anna de Cocq van Delwijnen (1620).svg|Wapenschild van Anna de Cocq van Delwijnen (1620). Heeft gelijkenis met Anna Margriet Van Haeften (I) maar anders gebroken
Album amicorum van Juliana de Roussel (8077182850).jpg|Ruitvormig wapen van Susanna thoe Schwartzenberg (Album amicorum van Juliana de Roussel)
Wichers wapen 1938 b.svg|[[Wichers]] 1938
Sickinghe wapen 1902 b.svg |[[Sickinghe]] 1902
Röell wapen 1886.svg |[[Röell]] 1886
Ploos van Amstel wapen 1865.svg|[[Ploos van Amstel]] 1865
Van der Muelen wapen 1813 b.svg|[[Van der Muelen]] 1813
</gallery>

==Externe links==
* [http://www.europeana.eu/portal/search.html?query=juliana+roussel&rows=96&start=1&qt=false Albuminscripties aan Juliana de Roussel (-1669) met wapenafbeeldingen, meest van vrouwen]
* [https://opc-kb.oclc.org//DB=1/SET=23/TTL=73/CMD?ACT=SRCHA&IKT=53&SRT=YOP&TRM=ppn+311784488 KB Den Haag ''Album amicorum'' auteur ''Juliana de Roussel'']

{{Appendix}}
{{Navigatie vaktermen heraldiek}}

[[Categorie:Heraldiek]]

Vrouwenwapen - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Externe links */