Colani op 1 aug 2024 om 03:52

2024-08-01T03:52:02Z

Nieuwe pagina

{{Infobox stormvloed
| Naam = Watersnood van 1809
| Jaar = 1809
| Datum = Januari ([[Oude Nederlandse maandnamen|Louwmaand]])
| Regio = Midden-Nederland
| Doden = 275
}}
[[Bestand:1809 watersnood.jpg|thumb|Kaart uit 1809, met in blauw aangegeven de overstroomde gebieden.]]
[[Bestand:Watersnood 1809.jpg|thumb|Prent uit 1809, het instorten van huizen en het omkomen van mensen en dieren in [[Erichem]].]]

De '''watersnood van 1809''' was een [[overstroming]] waarbij grote delen van Midden-[[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]] in het gebied van [[Maas (hoofdbetekenis)|Maas]], [[Waal (rivier)|Waal]], [[Merwede]] en [[IJssel]] overstroomden. De overstroming maakte naar schatting 275 slachtoffers.

== Geschiedenis ==
Door een zeer strenge winter waren de killen in de [[Biesbosch]] dichtgevroren. Hierdoor ontstond de situatie dat rivierwater langs [[Dordrecht (hoofdbetekenis)|Dordrecht]] naar de zee werd afgevoerd. Er ontstonden grote ijsdammen waarachter het waterpeil razendsnel steeg met [[dijkdoorbraak|dijkdoorbraken]] als gevolg. In de vroege morgen van 13 januari 1809 ontstonden er twee doorbraken bij Loo in [[Oud-Zevenaar]]. Ten gevolge van deze doorbraken kwamen gehele streken onder water te staan, waarbij veel mensen om het leven kwamen. Grote delen langs Maas, Waal en Merwede overstroomden daardoor in januari [[1809]]. Het is een van de grootste rampen die zich in het rivierengebied heeft voltrokken. Het water nam een grotere hoogte aan dan de watervloed van 1784.

In het dorp [[Babyloniënbroek]] zochten de dorpsbewoners hun toevlucht in de [[Hervormde Kerk (Babyloniënbroek)|dorpskerk]] tijdens de overstromingen. 59 dorpsbewoners zouden hier een maand lang hebben gezeten.<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://www.brabantserfgoed.nl/page/11109/het-drama-van-babyloni%C3%ABnbroek-in-1809 |titel=Het drama van Babyloniënbroek in 1809 |bezochtdatum=2022-10-03 |datum=2020-03-09 |werk=Brabants Erfgoed |taal=nl}}</ref>

== Schade ==
In [[Meteren (Nederland)|Meteren]] verdronken 12 mensen. Te [[Geldermalsen (plaats)|Geldermalsen]] verdronken 17 mensen, in [[Neerijnen (dorp)|Neerijnen]] 23. De ramp was ook groot in de dorpen [[Beusichem]], [[Zoelmond]], [[Buurmalsen]] en [[Tricht]]. In deze vier dorpen kwamen 37 mensen om het leven. In het kleine dorp [[Erichem]] verloren 15 mensen het leven. 33 huizen werden geheel verwoest. [[Tuil (dorp)|Tuil]] en [[Haaften]] bleven ternauwernood gespaard. Geheel anders was de toestand te [[Hellouw]] en te [[Herwijnen]]. In deze twee plaatsen werden grote verwoestingen aangericht. Te Herwijnen verloren zeven inwoners het leven. Van de 77 huizen die Hellouw rijk was, werden er 18 geheel verwoest en circa 50 zwaar beschadigd.

Alleen al in de [[Tielerwaard]] werden 331 huizen volledig verwoest en 573 zwaar beschadigd. Er verdronken hier 395 runderen, 303 schapen, 105 paarden en 95 varkens. In totaal kwamen er 275 mensen bij deze watersnood om het leven en waren er tussen de twee- en drieduizend paarden, runderen, varkens verdronken. Daarnaast waren er in totaal ruim duizend woningen in het rampgebied vernield.<ref>{{Aut|auteur=Alex van Heezik}}, ''Strijd om de rivieren. 200 jaar rivierenbeleid in Nederland of de opkomst en ondergang van het streven naar de normale rivier'' (Haarlem/Den Haag 2008), 61.</ref>

== Hulpverlening ==
Evenals bij de [[Leidse buskruitramp]] in 1807 en de watervloed bij het Zeeuwse [[Wolphaartsdijk]] in 1808, bezocht [[Lodewijk Napoleon]] in 1809 ook dit rampgebied. Na zijn bezoek gelastte hij een nationale collecte en deze bracht 1 miljoen gulden op.<ref>{{Citeer web |url=https://mijngelderland.nl/inhoud/specials/verbeelding-van-de-waal/een-golf-van-liefdadigheid |titel=Een golf van liefdadigheid {{!}} Mijn Gelderland |bezochtdatum=2022-10-03 |auteur= |werk=Erfgoed Gelderland |taal=nl}}</ref>

== Nagedachtenis ==
Nog in hetzelfde jaar als de watersnood kwam er een gedenkboek uit, het ''Geschiedkundig Verslag der Dijkbreuken en Overstroomingen, langs de rivieren in het Koningrijk Holland: voorgevallen in Louwmaand 1809''. Dit boek was geschreven door de ambtenaar van Waterstaat Hendrik Ewijk, die dit boek schreef in opdracht van Lodewijk Napoleon. [[Cornelis van Hardenbergh]] vervaardigde ontwerptekeningen voor dit boek, die door [[Reinier Vinkeles]] in gravures werden omgezet.<ref name=":0" />

De Nijmeegse dichteres W.C. Lochmann van Königsfeldt publiceerde in 1809 een brochure bij een Amsterdamse uitgever waarin zij in een gedicht de verwoestende kracht van het water van de watersnood beschreef:<ref>{{Citeer web |url=https://neerlandistiek.nl/2022/01/catastrofen-de-waal-verkoeling-en-verwoesting/ |titel=(Cata)strofen: De Waal, verkoeling én verwoesting |bezochtdatum=2022-10-03 |auteur=Fons Meijer |datum=2022-01-31 |werk=Neerlandistiek |taal=nl}}</ref>

{{Cquote|''Hoe buldrend giert de orcaan! de sterkste muuren kraaken''

''’t Verderf woedt in den storm! ’t Zwicht all’ wat weêrstand biedt!''

''Van gansche dorpen, reeds bedolven tot de daken,''

''Zie ’k slechts een torenspits in ’t akelig verschiet.''}}
<br><br>
Digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]
<br>
{{Appendix|2=
<references/>
----
* [http://books.google.nl/books?id=iCMUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Hollands+watersnood+van+den+jare+1809#v=onepage&q=&f=false ''Hollands watersnood van den jare 1809'' door J.Immerzeel op Google Books.]
}}

{{Navigatie stormvloeden Nederland}}

[[Categorie:Overstroming in Nederland]]
[[Categorie:Geschiedenis van Gelderland]]
[[Categorie:Geschiedenis van Nederland in de 19e eeuw]]
[[Categorie:1809]]

Watersnood van 1809 - Bewerkingsoverzicht

Colani op 1 aug 2024 om 03:52