Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-06-11T02:37:39Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox heilige
| naam = Willibrord
| geboortedatum = [[658]]
| geboorteplaats = [[Northumbrië]]
| sterfdatum = [[7 november]] [[739]]
| sterfplaats = [[Echternach (stad)|Echternach]]
| feestdag = 7 november
| vereerd_bij = [[Rooms-Katholieke Kerk]]<br>[[Oosters-orthodoxe kerken]]<ref>[http://www.holytrinityorthodox.com/calendar/ Kalender] Holy Trinity Russian Orthodox Church, geraadpleegd op 20 november 2019</ref><br>[[Anglicaanse Gemeenschap]]<ref>[https://www.churchofengland.org/prayer-and-worship/worship-texts-and-resources/common-worship/prayer-and-worship/worship-texts-and-resources/common-worship/churchs-year/calendar Kalender] Church of England, geraadpleegd op 20 november 2019</ref>
| afbeelding = Willibrord (Paris, BN Lat. 10510).jpg
| onderschrift = Willibrord
| titels = [[Bisschop van Utrecht]], Aartsbisschop der [[Friezen]], [[Apostel (christelijk)|apostel]] der Friezen
| zaligverklaring_datum =
| zaligverklaring_plaats =
| zaligverklaring_door =
| heiligverklaring_datum =
| heiligverklaring_plaats =
| heiligverklaring_door =
| attributen = Mijter en staf, in zijn rechterhand een model van een kerk, soms de [[Dom van Utrecht]]
| schrijn = [[Abdij van Echternach]] en [[Sint-Catharinakathedraal|Catharinakathedraal]] te [[Utrecht (stad)|Utrecht]]
| oppressie_datum =
| oppressie_door =
| controverse =
}}
[[Bestand:St. Willibrord Basilika, Echternach-3711.jpg|miniatuur|180x180px|Abdij van Echternach waar Willibrord ligt begraven]]
[[Bestand:Echternach_graf_Willibrordus_8-01-2012_13-03-10.png|thumb|180px|De graftombe van Willibrordus in de crypte van de abdijkerk]]
[[Bestand:2008-11-09 Relieken Deurne 15.jpg|thumb|180px|Een reliek van de botten van Willibrordus, bewaard in de [[Sint-Willibrorduskerk (Deurne)|Sint-Willibrorduskerk]] te [[Deurne (Nederlandse plaats)|Deurne]].]]

'''Clemens<ref name="Beda">[[Beda]], ''Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum'', circa 731, boek V, hoofdstuk XI [https://web.archive.org/web/20140814160844/http://www.fordham.edu/halsall/basis/bede-book5.html (digitaal Engelstalig raadpleegbaar)]</ref> Willibrord''', meestal kortweg '''Willibrord''' of '''Willibrordus''' genoemd ([[Koninkrijk Northumbria|Northumbria]], omstreeks [[658]] – [[Echternach (stad)|Echternach]], [[7 november]] [[739]]) is een [[Heilige (christendom)|christelijke heilige]]. Hij was [[aartsbisschop]] en [[missionaris]] (van [[Angelsaksen|Angelsaksische]] afkomst). Willibrord staat ook bekend als de "[[apostel (christelijk)|apostel]] der [[Friezen]]", soms ook als "apostel van de [[Lage Landen (staatkunde)|Lage Landen]]".

==Levensloop==
===Opleiding tot priester===
Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis als [[oblaat]] toevertrouwd aan het [[Benedictijnen|benedictijner]]klooster van [[Ripon (Engeland)|Ripon]] nabij [[York (Engeland)|York]] in [[Engeland (hoofdbetekenis)|Engeland]], voordat zijn vader zelf als kluizenaar ging leven. In Ripon groeide Willibrord op onder invloed van [[Sint-Wilfridus]], de [[aartsbisschop van York|bisschop van York]]. Wilfrid verzette zich tegen de toen heersende Iers-Keltische traditie en was als benedictijnse abt een voorstander van de Romeinse ritus. De Iers-Keltische traditie had een voorliefde voor 'zwervende' evangelieverkondiging, terwijl de Benedictijnen voor ''stabilitas loci'' waren, 'standvastigheid van verblijfplaats'. Toen hij vijftien was legde Willibrord de gelofte af, kreeg het monnikshabijt en de [[tonsuur]]. Bij hem groeide de wens op pelgrimstocht, ''peregrinatio'', te gaan. Eind 677, begin 678, op zijn 20e, vertrok Willibrord naar [[Ierland (eiland)|Ierland]]. In de [[Abdij]] van Rathmelsigi onderwierp hij zich onder abt [[Egbert (missionaris)|Egbert]] aan een regime van strenge tucht. Hij zou er dertien jaar blijven. Willibrord was er getuige van Egberts gestrande missie naar [[Magna Frisia|Frisia]] en de vruchteloze Friese missie van [[Wigbert van Rathmelsigi|Wigbert]]. Tien jaar later, hij was toen 30 jaar oud, werd hij daar in [[688]] tot [[priester]] gewijd.

In 689 behaalde de [[Franken (volk)|Frankische]] [[hofmeier]] [[Pepijn van Herstal]] een grote overwinning op de Friese koning [[Radboud (koning)|Radboud]] en kreeg ''Frisia citerior'' (gebied ten zuiden van de [[Rijn]]) in handen. Willibrords wens om de [[Frisii]] te bekeren kon nu in vervulling gaan.

===Aartsbisschop der Friezen===
Volgens de latere schrijver [[Alcuinus]] was Willibrord toch niet vervuld van de geest van "[[peregrinatio]]", de mystieke wens om het aardse thuis te verruilen voor de bekering van heidense volken, zoals [[Bonifatius (heilige)|Bonifatius]]. Willibrord trok niet als de ''peregrini'' alleen of met metgezellen de onbekeerde binnenlanden in. Alcuinus verdeelde de martelaren in 'rode martelaren' en 'witte martelaren'. Rode martelaren predikten fel het evangelie en stierven er voor. Witte martelaren aanvaardden de 'bisschoppelijke waardigheid' en rustten in vrede na hun prediking. Volgens Alcuinus behoorde Willibrord tot deze tweede groep.<ref>Otten, D, ''Hoe God verscheen in Friesland'', p. 61</ref> Willibrord reisde in de herfst van 690 met elf of twaalf gezellen, onder wie [[Werenfried van Elst]], via het huidige [[Katwijk (Zuid-Holland)|Katwijk]], bij de monding van de Rijn, naar Friesland om het voorbeeld te volgen van Jezus Christus die rondtrok om zijn boodschap te verkondigen. Maar Willibrord landde in werkelijkheid bij de [[Schelde (rivier)|Schelde]]monding, de oude grens tussen het Frankenrijk en Frisia.<ref>Otten, D. , ''Hoe God verscheen in Friesland'', p. 62</ref> Willibrord begon daar met zijn [[Kerstening van de Friezen|kersteningsmissie van de Friezen]], die zich soms tegen de [[kerstening]] hadden verzet.<ref>dr. Otto J. de Jong, Geschiedenis der kerk, CAllenbach, 1992, 12e druk, pag. 91</ref>

Van daaruit bezocht Willibrord een groot gebied dat zich uitstrekt van de [[Lauwerszee]] tot België en Luxemburg toe.

====Steun====
In tegenstelling tot de [[missionaris|missioneringpraktijk]] van de Iers-Schotse monniken, die bij de evangelisatie 'geen systeem' hanteerden, organiseerde Willibrord zijn missionering pragmatisch en doordacht. Zo zocht hij eerst de volmacht en bescherming van de [[Pepiniden|Pepinidische]] [[hofmeier]] [[Pepijn van Herstal]], die rond 690 het tot dan toe Friese rivierengebied rondom [[Utrecht (stad)|Utrecht]] en [[Dorestad]] op de Friese koning [[Radboud (koning)|Radboud]] had veroverd. De Frankische vorsten hebben Willibrord als een 'bruikbaar instrument' beschouwd om het Friese land bij het Frankische rijk in te lijven.<ref>Otten, D, ''Hoe God verscheen in Friesland'', p. 63</ref> Ook verzekerde hij zich, op Pepijns aandringen, van [[paus]]elijke goedkeuring, zegening en mandaat. Na twee moeilijke reizen naar Rome werd hij in [[695]] door [[paus Sergius I]] tot [[bisschop]] gewijd en tot '[[Aartsbisschop]] der Friezen' (''Archiepiscopus Frisonum'') benoemd, waarbij een voormalig [[Traiectum (Utrecht)|Romeins fort in de Utrechtse binnenstad]] zijn zetel werd. Willibrord werd niet, op instigatie van Pepijn, aartsbisschop van Utrecht. Utrecht was nog te onbeduidend en Aartsbisschop der Friezen paste in de 'inlijvings- en bekeringsstrategie' van Pepijn van Herstal. Met Willibrord als Aartsbisschop kon Pepijn veroverd gebied kerkelijk indelen en besturen. Bij zijn [[wijding]] kreeg Willibrord van de paus de voornaam ''Clemens'' toegekend, die Willibrord echter zelden heeft gebruikt, dit in tegenstelling tot Bonifatius, die daarmee zijn verbondenheid met de paus en Rome tot uitdrukking bracht. Willibrord was meer 'Franken-gezind' en dit zou in 722 leiden tot de pijnlijke en definitieve breuk tussen Willibrord en Bonifatius, al zou laatstgenoemde in zijn 'bedenkelijke' brief van 753 de zaak anders voorstellen.<ref name="Otten, D. p. 83">Otten, D. , ''Hoe God verscheen in Friesland'', p. 83</ref>

====Bouw en beheer====
Na terugkeer van zijn tweede reis naar Rome werd het Willibrords taak het door Friezen verwoeste Utrechtse kerkje van koning [[Dagobert I]] te herbouwen. Hij bouwde twee kerken op het huidige [[Domplein]], de plek van het vroegere Romeinse ''castellum''. Het herbouwde kerkje werd opnieuw gewijd aan de heilige [[Martinus van Tours]], de schutspatroon van de Frankische koningen. De tweede, nieuwe kerk werd gewijd aan [[Sint-Salvatorkerk (Utrecht)|Sint Salvator]], waar de relieken werden ondergebracht die hij uit Rome had meegenomen. Op het Domplein liet hij ook een klooster bouwen met een school.

Door de steun van Pepijn van Herstal kreeg Willibrord van de Frankische adel een groot aantal landgoederen. Het Liber Aureus, een 12e-eeuwse kopie van de oorkonden waarbij aristocraten in het begin van de 8e eeuw bezit schenken aan Willibrord, wordt in de abdij van Echternach bewaard. Hij schonk het verder aan de abdij.<ref>{{Citeer boek|titel=Geschiedenis van Brabant : van het hertogdom tot heden|medeauteurs=Van Uytven, R. (Raymond), 1933-, Van den Abeele, Andries, 1935-, Oudheusden, Jan van (J.A.F.M.), 1949-|url=https://www.worldcat.org/oclc/783219438|uitgever=Waanders|plaats=Zwolle|datum=cop. 2004|ISBN=90-8526-101-5}}</ref>

Hij was de oprichter en bouwer van veel kerken en kloosters. Willibrord ontving in [[698]] de eerste helft van een groot landgoed van [[Irmina van Oeren]], een abdis nabij [[Trier]]. Irmina was de moeder van [[Plectrudis]], de vrouw van Pepijn van Herstal. Toen Pepijn van Herstal hem later ook het resterende deel van dit landgoed schonk, was Willibrord in staat om de [[Abdij van Echternach]] te stichten. In deze abdij bereidde hij zijn [[Christelijke zending|missie]]tochten naar [[Friesland in brede zin|Frisia]], [[Thüringen (regio)|Thüringen]] en [[Denemarken]] voor. Hij kreeg grote schenkingen in het gebied van [[Maas]], [[Moezel (rivier)|Moezel]] en [[Sûre|Sure]]. Andere grote goederen verwierf Willibrord onder meer in [[Susteren]], [[Boxtel (gemeente)|Boxtel]], [[Vianden (stad)|Vianden]], [[Prüm]] en [[Hilvarenbeek (gemeente)|Hilvarenbeek]]. De schenkingen tonen aan dat de noordelijke grens van Willibrords missiegebied in de omgeving van [[Heiloo]] en [[Egmond]] lag. Meer naar het zuiden verwierf hij goederen in [[Velsen]], [[Oegstgeest]] en [[Breukelen (Utrecht)|Breukelen]]. Daardoor had Willibrord veel werk aan beheer, bestuur en bouw van kerken en kapellen. Avonturen op vreemde kusten, zoals een spectaculaire bekeringsexpeditie naar het eiland [[Fosite|Forsite]]land in het grensgebied tussen de Friezen en de Denen, pasten dan ook niet in het optreden van de behoedzame Willibrord, die missioneerde 'aan de leiband van de Franken'.<ref name="Otten, D. p. 83" />

Na de dood van Pepijn van Herstal in december [[714]] brak in het Frankisch koninkrijk de [[Frankische Burgeroorlog (715-718)|Frankische Burgeroorlog]] uit tussen [[Neustrië]], de westelijke deelstaat en [[Austrasië]] in het oosten. Hierdoor was Radboud, die voor Neustrië partij koos, in de gelegenheid om zijn verloren gebieden in Midden-Nederland, waaronder Utrecht, weer te heroveren. Alles wat Willibrord in Utrecht had opgebouwd, werd verwoest. Alcuïnus laat dat onvermeld. Met zijn vloot drong Radboud door tot [[Keulen (stad)|Keulen]], waar hij Karel Martel in 716 een nederlaag toebracht. Het jaar daarop versloeg Martel de Friezen in een bloedige strijd bij [[Dorestad]]. Pas toen [[Karel Martel]] Utrecht definitief veroverd had op Radboud, kon Willibrord zich blijvend in Utrecht vestigen. Pas in 734 gaven de Friezen het gebied ten westen van de [[Lauwers (rivier)|Lauwers]] aan de Franken prijs. In 719 ontving Willibrord bezoek van [[Bonifatius (missionaris en bisschop)|Bonifatius]], die na een verblijf van drie jaar in Utrecht naar de Germaanse landen vertrok om daar de bevolking te [[kerstening|kerstenen]].

====Laatste levensjaren====
[[Bestand:Echternach-fountain; May 2023 Luxembourg photographs; Willibrord-Fountain, St. Willibrord Basilika (Echternach); Latin inscriptions in Luxembourg.jpg|thumb|Willibrordusbron in de crypte]]
Willibrord raakte hechter met Echternach verbonden. Hij wenste zijn immense bezit, dat hij verworven had, bij zijn dood aan de kerk en het klooster van Echternach na te laten. Willibrord maakte in de kantlijn van een kalender een aantekening<ref>Bibliothèque nationale de France: Latin 10837, folio 37v; [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b6001113z/f91.zoom.r=%20Latin%2010837.langEN Online]</ref>, betreffende de belangrijkste data van zijn missioneringswerk: zijn aankomst in 690 in [[Frankische Rijk|Francia]] en bisschopswijding in 695, eindigend met de zinsnede "in Dei nomine feliciter" (in de naam van God gelukkig).

Willibrord stierf op 81-jarige leeftijd en werd op eigen verzoek begraven in [[Echternach (stad)|Echternach]]. Heden ligt Willibrords graf in de crypte van de basiliek van de [[Abdij van Echternach]]. In de crypte is ook de Willibrordusbron te vinden. Een zogenaamd heilzame bron die door Willibrord zelf geslagen werd.

==Missioneringswijze==
Willibrord stelde zich bij zijn missie in dienst van het naar expansie strevende katholieke Frankische rijk van Pepijn van Herstal. In de voetsporen van diens veroveringen probeerde Willibrord in de veroverde gebieden het katholicisme te verspreiden. Daarbij gebruikte hij desnoods geweld tegen heidense heiligdommen.

Volgens [[Beda]] verkreeg Willibrord bij zijn bezoek rond 691 aan paus Sergius naast zijn toestemming te preken tevens [[relikwie|relieken]] van heilig verklaarden, die hij kon gebruiken na de vernietiging van afgodsbeelden.<ref name="Beda" /><ref>K. van Vliet (2002), [http://dare.uva.nl/record/112429 ''In kringen van Kanunniken. Munsters en kapittels in het bisdom Utrecht 695-1227''], Walburg Pers, Zutphen, blz. 72, {{ISBN|9057302292}}</ref> Ervaring had geleerd dat relieken van grote betekenis konden zijn in de missiearbeid: ze verkleinden de afstand in de verschillende belevingswerelden van christenen en ongekerstenden; de wonderverhalen spraken de mensen aan; de verering van relieken stond niet ver af van die van amuletten en heilige bomen; relieken gaven de eigenaar of drager 'iets van heiligheid' en respect.<ref>Otten, D, ''Hoe God verscheen in Friesland'', p. 81</ref> In 752/753 schreef [[Bonifatius (heilige)|Bonifatius]] een brief aan paus [[Paus Stefanus II (III)|Stefanus II]], waarin hij vermeldde dat Willibrord de Friese heidense heiligdommen en tempels had vernietigd.<ref>C.J.C. Broer en M.W.J. de Bruijn, blz. 63</ref> Ook in de [[hagiografie]] van [[Alcuinus|Alcuin]] uit circa 795 staan twee verhalen dat Willibrord heidense heiligdommen niet ontzag. In het eerste verhaal zou Willibrord met een gezelschap bij [[Walcheren]] zijn aangekomen. Willibrord zou aldaar vervolgens een heidens afgodsbeeld hebben verbrijzeld. De bewaker van het heiligdom die dat met het zwaard wilde verhinderen, werd daarop bijna door Willibrords gezelschap vermoord.<ref>Alcuin, ''Vita Sancti Willibrordi'', circa 795, hoofdstuk 14 [https://web.archive.org/web/20120326134754/http://www.fordham.edu/halsall/basis/alcuin-willbrord.html (digitaal Engelstalig raadpleegbaar)]</ref><ref name="Mostert23">M. Mostert (1999), [http://books.google.nl/books?id=MGQChS4u4ugC&printsec=frontcover&dq=mostert+bonifatius&sig=mEgLAJxoLw6cDIFOglVdtealVYQ#PPA23,M1 ''754, Bonifatius Bij Dokkum Vermoord ''], Uitgeverij Verloren, blz. 23, {{ISBN|9065504486}}</ref> Tevens zou Willibrord op Fositeland (waarschijnlijk het huidige [[Helgoland]], of misschien Ameland (Fostaland)) zich aan de door de heidenen als heilig beschouwde waterbron, de Friese god [[Fosite]] en het vee hebben vergrepen.<ref>Zie Alcuins hagiografie hoofdstuk 10 & M. Mostert, blz 23</ref> Schrijvers van hagiografieën deden overigens destijds niet uitsluitend historisch verslag en er vond gebruikmaking plaats uit hagiografieën van oudere heiligen.<ref>{{en}}I. Wood (2001), [http://books.google.nl/books?id=r6Lzcqy__YEC&printsec=frontcover&source=gbs_v2_summary_r&cad=0 ''The missionary life. Saints and the evangelisation of Europe 400-1050''], Pearson Education Limited, Harlow, blz. 28-29 en 58-60</ref> Het vernielen van zulke heiligdommen door heiligen is een "standaardhandeling".<ref name="Mostert23" />

In de [[legende (volksverhaal)|legende]]s over Willibrord spelen waterbronnen en putten (bijvoorbeeld die van [[Willibrordusput (Heiloo)|Heiloo]]) een grote rol omdat het christendom tegenover de [[natuurgodsdienst|natuurverering]] van de Germanen stelt dat Christus de enige en eeuwige bron is. Het Germaanse heidendom zelf werd sterk bepaald door natuurverering met [[Boomheiligdom|heilige bomen]], stenen en water als levensbron.

==Verering==
Al gauw na zijn dood werd Willibrord in Echternach als [[heilige (christendom)|heilige]] vereerd. Zijn graf groeide uit tot pelgrimsplaats, zodanig dat in [[800]] de bescheiden Merovingische kerk al plaats moest maken voor een grotere Karolingische kerk van 60 meter lang met drie [[zijbeuk]]en. Er zijn twee [[hagiografie]]ën over hem geschreven, de eerste rond [[795]] door [[Alcuinus|Alcuin]] en de tweede, 300 jaar later, door [[Thiofrid van Echternach|Abt Thiofrid]]. Deze verhalen onder andere [[legende (volksverhaal)|legendes]] en noemen [[wonder]]en rond Willibrord zodat hij aanzienlijk aan roem en verering won in de Europese kloosters aan deze kant van de Alpen. De Willibrordsputten en bronnen die zijn bekeringswerk op zijn "peregrinatio" markeerden, bezocht men ter genezing van zenuwaandoeningen, vooral die van kinderen. Vandaag nog dragen veel [[parochie (kerk)|kerkparochies]] in België, Nederland en langs de Beneden-
Rijn (Niederrhein), die verbonden waren met het klooster van Echternach, de naam Sint-Willibrordus. Een voorbeeld daarvan zijn de parochies [[Berchem (Antwerpen)|Berchem]], [[Eersel (plaats)|Eersel]], [[Deurne (Nederlandse plaats)|Deurne]] en [[Bakel]], waar gronden en goederen aan Willibrord werden geschonken.

[[Bestand:MCC-23626 Reliek van lijkwade van St. Willibrord, plat geweven beige zijden weefsel met één rechte zijde, twee maal gevouwen, waaraan perkamenten cedula (1).jpg|thumb|180px|Reliek van de lijkwade van Willibrord, bewaard in [[Museum Catharijneconvent]], [[Utrecht (stad)|Utrecht]]]]
In de reliekenschat van de [[Dom van Utrecht]] bevonden zich in 1525 relieken van bisschop Willibrord, bestaande uit fragmenten van zijn vlees, botten, [[kazuifel]] en schoeisel, bewaard in een met fijn linnen omwikkeld en met N gemerkt etui.<ref>[http://www.meertens.knaw.nl/bedevaart/bol/plaats/1060 Meertens Instituut over inventaris Domschat met relieken Willibrord]</ref> Sinds 2002 vindt er weer een jaarlijkse [[processie]] in Utrecht plaats waarbij een reliekschrijn met enkele delen van het gebeente van Willibrord wordt rondgedragen door de stad.<ref>[https://web.archive.org/web/20070812183208/http://www.katholieknederland.nl/actualiteit/2002/detail_objectID577758_FJaar2002.html Willibrordprocessie Utrecht]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20131029202829/http://aartsbisdom.nl/publicaties/Pages/DeWillibrordprocessie.aspx Aartsbisdom Utrecht over Willibrord en de processie]</ref>

Bedevaartgangers die in Echternach deelnemen aan de [[Processie van Echternach|''springprocessie'']], tonen ook nu nog hun trouw aan de patroonheilige. Het 'springen' bestaat uit verende stappen naar voren, afwisselend met de linker- en de rechtervoet, door sommigen aangevuld met kleine tussenpas en zelfs een schop of 'kick'. Sinds 1947 wordt niet meer gelopen met drie passen voorwaarts en twee achterwaarts, de zogenaamde 'berendans'. Die berendans leidde door het grote aantal deelnemers tot chaos. Elk jaar vindt deze processie met duizenden deelnemers (ongeveer acht- tot twaalfduizend) en bezoekers plaats op de dinsdag na [[Pinksteren]] ter nagedachtenis aan Willibrord.

Er zijn veel kerken en scholen genoemd naar Willibrord. Ook het Nederlandse dorp [[Sint Willebrord]] is naar hem genoemd, alsmede een [[Willibrordusput (Zoutelande)|waterput]] in het [[Zeeland (provincie)|Zeeuwse]] [[Zoutelande]].

==Literatuur==
* Dräger, Paul (ed.), Alkuin, Vita sancti Willibrordi; Das Leben des heiligen Willibrord. Trier: Kliomedia, 2008.
* Otten, D. (2014), ''Hoe God verscheen in Friesland'', Deventer Universitaire Pers, pp 61–83, {{ISBN|9789079378142}}

==Zie ook==
* [[Sint-Willibrorduskerk|(Sint-)Willibrord(us)kerk]]
* [[Bedevaartenroute]] - een fietsroute naar de begraafplaats [[Echternach (stad)|Echternach]] van Willibrord.

{{Appendix|2=
'''Referenties'''
{{References}}
'''Bronnen'''
* [http://books.google.com/books?id=6qI0D0y338YC&printsec=frontcover&dq=752+willibrord+bonifatius&hl=nl#PPA63,M1 C.J.C. Broer en M.W.J. de Bruijn, ''Bonifatius en de Utrechtse kerk'' in: C. Dekker en E.S.C. Erkelens-Buttinger (1997), ''De kerk en de Nederlanden'', blz. 48-65, Uitgeverij Verloren], {{ISBN|906550558X}}
* A.G. Weiler, ''Willibrords missie. Christendom en cultuur in de zevende en achtste eeuw'' (Hilversum 1989) - met vertaling van enkele bronnen
* {{en}}H. A. Wilson (2000), ''The Calendar of St Willibrord from MS. Lat. 10837: A Facsimile with Transcription, Introduction and Notes'', from ''The English Historical Review'', Vol. 115, No. 460 (Feb. 2000), pp. 171-171, Oxford University Press. [http://www.jstor.org/pss/579448]
* ''Willibrord tussen Ierland en Rome. Een bundel historische en muzikaal-liturgische bijdragen'', K. van Gulik, e.a. (red.) (Utrecht 1995)
* ''[[Woest en ledig]]? Nederland vóór Willibrord'', A.-H. de Jong, e.a. (red.) (Hilversum 1995).
* ''Willibrord en het begin van Nederland'', catalogus tentoonstelling Museum Het Catharijneconvent (Utrecht 1995).
}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Commonscat|Saint Willibrord|Sint-Willibrord}}
{{StartOpvolging}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Lijst van bisschoppen van Utrecht|Bisschop van Utrecht]]<br />695-739
| vorige = -
| volgende = [[Bonifatius (heilige)|Bonifatius]]
}}
{{EindOpvolging}}

[[Categorie:Angelsaksisch persoon]]
[[Categorie:Brits missionaris]]
[[Categorie:Bisschop van Utrecht]]
[[Categorie:Abt van Echternach]]
[[Categorie:7e-eeuws abt]]
[[Categorie:Geschiedenis van Friesland]]
[[Categorie:Heilige in het christendom]]
[[Categorie:Merovingisch heilige]]
[[Categorie:Missionaris in Nederland]]
[[Categorie:Rooms-katholiek aartsbisschop]]
[[Categorie:Frankisch bisschop]]
[[Categorie:Bisschop in de Nederlanden in de 7e eeuw]]
[[Categorie:Bisschop in de Nederlanden in de 8e eeuw]]
[[Categorie:Canon van Nederland]]

Willibrord - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd