Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-11-12T03:06:49Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox bibliotheek
| naam = Zadenbibliotheek
| afbeelding = Zadenbibliotheek De Zindering Tiel.jpg
| onderschrift = Zadenbibliotheek De Zindering in [[Tiel]]<br />(ontworpen door de kinderraad)
| opgericht = 1999
| gesloten =
| locatie = lokale organisaties wereldwijd
| type = zadenbibliotheek
| aantal in bezit =
| directeur =
| medewerkers =
| bezoekers =
| lid van =
| website =
| afbeelding2 =
| onderschrift2 =
| portaal = Landbouw
| extra portaal =
| extra portaal2 =
}}
Een '''zadenbibliotheek''' is een instelling die gratis [[Zaad (plant)|zaden]] uitleent of deelt van groenten, kruiden en bloemen.

== Achtergrond ==
Doordat steeds meer bedrijven het [[Octrooi|patent]] claimen op zaden die [[Genetische technologie|gemanipuleerd]] zijn, mogen die niet meer vrij verspreid worden. Een van de gevolgen is dat de [[biodiversiteit]] afneemt. Via zadenbibliotheken:
* krijgen meer mensen veel verschillende [[Biologische landbouw|biologische]], [[Gewasbescherming|gif-]] en [[gentech]]vrije zaden,
* worden lokale zaden<nowiki />[[collectie]]s opgebouwd waarvan bekend is op welke grond zij goed groeien,
* worden kennis en tuinervaringen uitgewisseld,
* wordt het eenvoudiger, goedkoper, leuker en succesvoller om zelf voedsel te verbouwen en bloemen te kweken.<ref name="ZBN">{{Citeer web|url=https://zadenbibliotheeknederland.nl/|titel=Zadenbibliotheek Nederland/|bezochtdatum=2 april 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221017005217/https://zadenbibliotheeknederland.nl/|archiefdatum=2022-10-17|dodeurl=nee}}</ref>

Doordat de deelnemers samen in kleine en grote tuinen, op balkons en vensterbanken een (klein) deel van het eigen voedsel opkweken, ontstaat een veerkrachtig netwerk waar voedsel verbouwd wordt. Het doel van ''Zadenbibliotheek Nederland'' is voedselzekerheid voor iedereen. Vaak worden de gebruikelijke [[Variëteit (biologie)|variëteiten]] groenten, bloemen en kruiden uitgeleend. Een doel van veel zadenbibliotheken is ook behoud van de agrarische biodiversiteit door te focussen op zeldzame, lokale en [[erfgoed]]<nowiki />variëteiten.<ref name="Boing Boing">{{Citeer web|url=http://boingboing.net/2012/04/02/seed-libraries-crop-up.html|titel=Seed Libraries Crop Up|auteur=Sweeney|voornaam=PC|datum=2 april 2012|werk=BoingBoing|bezochtdatum=2 april 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220519214007/https://boingboing.net/2012/04/02/seed-libraries-crop-up.html|archiefdatum=2022-05-19|dodeurl=nee}}</ref><ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Hageman|voornaam=William|werk=[[Chicago Tribune]]|datum=23 maart 2012|titel=Nurturing plant legacies: Two groups lend seeds and plants to gardeners|url=http://www.chicagotribune.com/classified/realestate/home/ct-sun-garden-0325-seed-lenders-20120323,0,589451.story|bezochtdatum=2 april 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20120323202912/http://www.chicagotribune.com/classified/realestate/home/ct-sun-garden-0325-seed-lenders-20120323,0,589451.story|archiefdatum=2012-03-23|dodeurl=nee}}</ref>

Een zadenbibliotheek onderscheidt zich van een [[zadenbank]] doordat het hoofddoel niet is [[kiemplasma]] of zaden op te slaan of te behoeden voor vernietiging, maar ze te verspreiden onder het publiek, dat de gedeelde plantenrassen in stand houdt door vermeerdering en verdere uitwisseling van het zaad. Zadenbibliotheken vormen een aanvulling op de [[Conserveringstechniek (objecten en organismen)|conserveringsactiviteiten]] van zaadbanken door lokale en erfgoedvariëteiten te verzamelen die anders verloren zouden gaan, en door nieuwe lokale variëteiten te verzamelen.<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Wang|voornaam=Joy C.|werk=[[The New York Times]]|datum=6 oktober 2010|titel=A Seed Library for Heirloom Plants Thrives in the Hudson Valley|url=https://www.nytimes.com/2010/10/07/garden/07seed.html?_r=1|bezochtdatum=2 april 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220427162125/https://www.nytimes.com/2010/10/07/garden/07seed.html?_r=1|archiefdatum=2022-04-27|dodeurl=nee}}</ref><ref name="bosglobe">{{Citeer nieuws|achternaam=Hartnett|voornaam=Kevin|werk=[[Boston Globe]]|datum=9 maart 2014|titel='Seed Libraries' Try to Save the World's Plants|url=https://www.bostonglobe.com/ideas/2014/03/09/seed-libraries-try-save-world-plants/XnM6HJ8GCfPoo6JWtU6DQL/story.html|bezochtdatum=2 april 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220327173142/https://www.bostonglobe.com/ideas/2014/03/09/seed-libraries-try-save-world-plants/XnM6HJ8GCfPoo6JWtU6DQL/story.html|archiefdatum=2022-03-27|dodeurl=nee}}</ref>

[[Bestand:2014 seed library USA 15210065125.jpg|thumb|Zadenbibliotheek in [[Arizona (staat)|Arizona]]]]
== Geschiedenis ==
Van oorsprong komt het idee uit de [[Verenigde Staten]]. De eerste hedendaagse zadenbibliotheek werd in 1999 opgericht in het Berkeley Ecology Center. Sindsdien is het aantal wereldwijd gegroeid tot meer dan 450. Zowel in [[Nederland]] als in [[België]] zijn er anno 2022 ongeveer vijftig, waarvan de meeste in openbare bibliotheken zijn gehuisvest. De overkoepelende organisatie ''Zadenbibliotheek Nederland'' ontstond in 2021 vanuit stichting zadenbibliotheek Fryslân. Door de aangesloten organisaties werden in 2020 in totaal vijfduizend zakjes zaad uitgeleend. Naar aanleiding van een radio-uitzending over de ontwikkelingen in Nederland, is ook in [[Curaçao]] een zadenbibliotheek gestart.<ref name=":0">{{Citeer journal|achternaam=Peekhaus|voornaam=Wilhelm|titel=Seed Libraries: Sowing the Seeds for Community and Public Library Resilience|journal=Library Quarterly|volume=88|issue=3|pagina's=271–285|doi=10.1086/697706|jaar=2018}}</ref><ref name="HL">{{Citeer web|url=https://www.kenniscloud.nl/image/2020/11/3/zaden_in_de_bibliotheek_handleiding.pdf|titel=Handleiding Zaden in de bibliotheek|werk=Stichting Zadenbibliotheek Fryslân|bezochtdatum=2 april 2022}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://zadenbibliotheeknederland.nl/zadenbibliotheek-curacao/|werk=Zadenbibliotheek Nederland|titel=Zadenbibliotheek Curaçao in het zonnetje|bezochtdatum=2 april 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221129225238/https://zadenbibliotheeknederland.nl/zadenbibliotheek-curacao/|archiefdatum=2022-11-29|dodeurl=nee}}</ref>

== Werkwijze ==
Een zadenbieb werkt net als een gewone bibliotheek: mensen kunnen zaden lenen van eetbare en niet-eetbare planten. Het is van belang dat de sterkste plant die uit de zaden ontstaat, blijft staan, bloeit en in zaad schiet. Aan de mensen die zaden hebben geleend, wordt gevraagd de geoogste zaden aan het eind van het seizoen terug te brengen. Hoewel "uitlenen" eenvoudig is, vormt het "teruggeven" of opnieuw deponeren van zaden een uitdaging, omdat de nieuwe zaden niet noodzakelijk goed beschreven zijn en onbedoelde [[Hybride (biologie)|hybriden]] kunnen zijn.<ref name="HL" /><ref name="bosglobe" />

[[Openbare bibliotheek|Openbare bibliotheken]] zijn een geschikte ruimte voor zadenbibliotheken omdat het openbare gebouwen zijn, toegankelijk voor iedereen en geopend op vaste tijden. Misbruik wordt voorkomen doordat het personeel informeel toezicht houdt op de uitleenplek. Het personeel kan tevens informatie geven en door de uitleen van boeken de kennis over tuinieren vergroten. Zadenbiebs bevinden zich ook in [[Universiteitsbibliotheek|universiteitsbibliotheken]], [[Museum|musea]] of zijn op lidmaatschap gebaseerde online programma's, programma's van [[Hortus botanicus|botanische tuinen]] of [[volkstuin]]verenigingen en [[Onderzoeksinstituut|onderzoeksinstituten]]. In [[Tiel]] is de zadenbieb gekoppeld aan Vlindertuin [[De Zindering]]. Andere zadenbibliotheken zijn voortgekomen uit inspanningen op het gebied van [[duurzaamheid]] of veerkracht van de gemeenschap, en van de [[Slow Food|slow-food]]<nowiki/>beweging.<ref>{{Citeer web|url=https://zadenbiebtiel.nl/|titel=Zadenbibliotheek De Zindering|bezochtdatum=2 april 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220807191621/https://zadenbiebtiel.nl/|archiefdatum=2022-08-07|dodeurl=nee}}</ref>

{{Appendix|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Seed library|oldid=1024823706}}
* {{Citeer web|url=https://www.atlasobscura.com/articles/public-seed-library|titel=Why So Many Public Libraries Are Now Giving Out Seeds|werk=Atlas Obscura|auteur=Katherine Davis-Young|datum=27 maart 2018|bezochtdatum=2 april 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220821063043/https://www.atlasobscura.com/articles/public-seed-library|archiefdatum=2022-08-21|dodeurl=nee}}
----
{{References}}}}

[[Categorie:Bibliotheek]]
[[Categorie:Tuinbouw]]

Zadenbibliotheek - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd