Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-12-02T12:13:16Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

[[bestand:Waterschip.jpg|miniatuur|Zoutwaterschip]]
[[Bestand:Haringpakkerij (Nu Prins Hendrikkade) - Amsterdam.png|miniatuur|Het zoutzieden en haringpakken aan de Haringpakkerij (nu Prins Hendrikkade), Amsterdam, begin 17e eeuw.]]
[[Bestand:Alkmaar - Zoutziederij De Eendragt.jpg|miniatuur|De voormalige zoutziederij ''De Eendragt'' in Alkmaar]]
[[Bestand:Canon van Zeeland, venster 08- Zoutzieden bij Zierikzee.webm|miniatuur|Canon van Zeeland over zoutzieden bij Zierikzee]]
Een '''zoutziederij''' of '''zoutkeet''' is een [[werkplaats]] voorzien van een [[Kooktoestel|kookinrichting]] om een geconcentreerde [[Oplossing (scheikunde)|zoutoplossing]] [[indampen|in te dampen]] en het [[zeezout|zout]], bij wijze van productie- en [[raffinage]]techniek, te laten [[Kristallisatie|kristalliseren]]. Zout was (en is nog steeds) een essentieel product voor het [[Conserveren (voedsel)|conserveren]] en vervoeren van vis. De zoutziederijen kwamen op nadat de [[moernering]] in de 16e eeuw werd verboden wegens het gevaar ervan voor de kustverdediging.

Zoutzieders werden door zoutwaterschepen bevoorraad met [[zeewater]] om daarin te raffineren ruw zout te koken of er zouthoudende [[As (verbranding)|as]] van gedroogde en verbrande [[zilt]]e [[Veen (grondsoort)|veenaarde]] mee [[Uitlogen|uit te logen]].

De zoutziederijen bevonden zich in de vroege [[Middeleeuwen]] binnen de [[Stadsmuur|stadsmuren]]. Ze waren dikwijls de oorzaak van grote [[stadsbrand]]en; daarom werden de werkplaatsen later buiten de stad gebouwd.

== Zoutketen in Nederland ==
In Zeeland waren er zoutketen van [[Arnemuiden]] tot [[Zierikzee]]. In [[Amsterdam]] waren in de [[17e eeuw|17e]] en [[18e eeuw]] aan beide zijden van de [[Zoutkeetsgracht]] zoutketen aanwezig.

In Noord-Holland bestaat in [[Alkmaar (Nederland)|Alkmaar]] nog het achttiende-eeuwse gebouw van Zoutziederij De Eendracht, aan de Schelphoek. In [[Enkhuizen]] werd buiten de stad, aan de zuidwestkant, zout geraffineerd dat als ruw zout van overzee werd aangevoerd, bijvoorbeeld uit Portugal ([[Setúbal (stad)|Setúbal]]). De zuidelijke stadspoort werd daarom Ketenpoort genoemd (de huidige [[Drommedaris (Enkhuizen)|Drommedaris]]). In [[Muiden]] was [[Bouvy Zout]] gevestigd, dit bedrijf was tot 1 januari 1969 actief. Het was de laatste onafhankelijke zoutzieder in Nederland tot het bedrijf werd overgenomen door [[Koninklijke Zout Organon]]. De fabriek is gesloopt en op de plaats zijn huizen gebouwd. Dit deel van Muiden staat nog bekend als de Bouvywijk.

Ook in [[Rotterdam]] aan de Oppert waren in de zestiende eeuw vier zoutzieders gevestigd. Waar [[zeevaart]] was, daar waren zoutzieders. In Oegstgeest kwam medio 19e eeuw een zoutziederij aan het toen juist gereedgekomen [[Oegstgeesterkanaal]]. Nu herinnert daar de Zoutkeetlaan aan dit verleden. Ook in [[Zwijndrecht (Nederland)|Zwijndrecht]] waren zoutzieders actief, zoals in het bedrijf van [[Jacob van Wageningen (patriot)|Jacob van Wageningen]]. De eerste vermelding is daar uit 1571, de laatste beëindigde het bedrijf in 1957.

== Zoutziederij buiten de Benelux ==
Met name in [[Duitsland]] zijn op veel plekken de [[geologie|geologische]] omstandigheden zodanig, dat zich in de bodem [[keukenzout]] bevattende aardlagen bevinden. Komen deze in contact met onderaards water, dan kunnen minerale bronnen ontstaan. Plaatsen als [[Werl]] ten oosten van het [[Ruhrgebied]], [[Salzgitter]] en [[Lüneburg (stad)|Lüneburg]] bestonden, soms al sedert de 10e eeuw, van de zoutwinning in zoutziederijen. In Werl vormde het rijk en machtig geworden [[gilde (beroepsgroep)|gilde]] der zoutzieders op den duur zelfs een elitegroepering. De titel ''Erbsälzer zu Werl'', ''erfelijk zoutzieder te Werl'', wordt in Duitsland officieel sedert 1708 als [[adel]]lijke titel erkend. Vanaf de tweede helft van de [[18e eeuw]] werd in een aantal plaatsen de toepassing van zout in het kuurbedrijf lonender dan de zoutwinning in de zoutziederij, en er ontwikkelden zich [[kuuroord]]en, zoals [[Bad Salzuflen]], [[Bad Kreuznach (stad)|Bad Kreuznach]] en [[Bad Oeynhausen]].

== Zie ook ==
* [[Zoutaccijns]]
* [[Parlementaire enquête naar de accijns op zout]]

== Externe links ==
* [https://web.archive.org/web/20091219172405/http://www.swaen.org/geschiedenis%20zwijndrecht/bedrijvigheden/zoutketen.htm Zoutketen Zwijndrecht]
* [https://web.archive.org/web/20140714151423/http://www.ditisalkmaar.nl/foto/zoutziederij_de_eendragt Zoutziederij 'de Eendragt'], website 'Dit is Alkmaar'

[[Categorie:Historisch ambacht]]
[[Categorie:Bouwwerk naar functie]]
[[Categorie:Zoutwinning]]

Zoutziederij - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"