Colani op 20 okt 2024 om 10:18

2024-10-20T10:18:09Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Zuiderfrontier.png|thumb|300px|Locatie van [[Fort (vesting)|fort]]en en [[vesting (verdedigingswerk)|vesting]]steden langs de hele linie, van [[Sluis (stad)|Sluis]] tot aan [[Nijmegen (hoofdbetekenis)|Nijmegen]].]]
[[File:Zuiderwaterlinie.jpg|thumb|Zuiderwaterlinie in Noord-Brabant]]
De '''Zuiderfrontier''' is een Nederlandse militaire verdedigingslinie uit de [[17e eeuw|17e]] en [[18e eeuw]], waarvan enkele gedeelten tot aan [[1952]] in gebruik zijn geweest. De linie liep vanaf Sluis in Zeeland tot aan Nijmegen.

Het grootste gedeelte van deze waterlinie stond op grondgebied van Generaliteitsland [[Staats-Brabant]]. Het vormt een aaneenschakeling van 11 Brabantse vestingsteden en hun ommeland. <ref>https://www.zuiderwaterlinie.nl</ref> De linie was de langste aaneenschakeling van forten, vestingsteden en [[inundatie]]gebieden die Nederland ooit heeft gekend.

Het westelijke deel bestond uit [[Staats-Spaanse Linies]] in Zeeuws-Vlaanderen en de [[West-Brabantse waterlinie|West-Brabantse Waterlinie]]. Beiden waren verantwoordelijk voor de Schelde en de vaarroute naar de Antwerpse Haven. Het oostelijke deel, [[Willemstad (Noord-Brabant)|Willemstad]], [[Breda]], [[’s-Hertogenbosch]] tot aan [[Nijmegen]] diende de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Noordelijke Nederlanden]] te beschermen tegen [[Spanje (personele unie)|Spaanse]], en later [[Koninkrijk Frankrijk (hoofdbetekenis)|Franse]], aanvallen. <ref>https://forten.nl/waterlinies/zuiderwaterlinie/</ref>

== Ontwerp ==
[[Menno van Coehoorn]] wordt gezien als het brein achter de Zuiderfrontier, al dan niet van het totale concept van de waterlinie.
Langs de grens tussen de Republiek en de Generaliteitslanden lagen de steden [[Bergen op Zoom]], [[Steenbergen (stad)|Steenbergen]], [[Willemstad (Noord-Brabant)|Willemstad]], [[Klundert]], [[Breda]], [[Geertruidenberg (plaats)|Geertruidenberg]], [[Heusden (vestingstad)|Heusden]], [[’s-Hertogenbosch]], [[Ravenstein (stad)|Ravenstein]] en [[Grave (plaats)|Grave]] die al vestingwerken kenden.
<ref>https://www.brabantserfgoed.nl/page/4229/de-zuiderwaterlinie</ref>
Van Coehoorn besloot al bestaande kleinere linies waaronder [[West-Brabantse waterlinie|West Brabantse Waterlinie]] en [[Linie 1629]] bij [[’s-Hertogenbosch]] met elkaar te verbinden, door versterkingen, forten, schansen en inundatiegebieden aan te leggen. <ref>https://www.zuiderwaterlinie.nl</ref>

== Geschiedenis ==
Door de oorlog met [[Frankrijk]] in 1672 werd er in 1698 een militaire verdedigingslinie aangelegd, beter bekend als ‘Het Zuiderfrontier’. De verdedigingslinie is aangelegd om de republiek te beschermen, dus het huidige gebied van Noord-Brabant had amper een verdedigingslinie. <ref>https://www.zuiderwaterlinie.nl</ref> Door het gebied met een laag van 40 tot 50 centimeter met water te vullen, kon vijandelijke [[infanterie]] er moeilijk manoeuvreren. Prikkeldraad en greppels werden moeilijker zichtbaar en dekking zoeken op de grond kon de vijand niet meer. Het was tevens te ondiep om met schepen op te varen. <ref>https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/waterlinies-in-noord-brabant</ref>

De uitvoering van de bouw verliep traag, doordat de noodzaak van de verdedigingswerken nog niet werd erkend.

Bij de [[Vrede van Rijswijk]] in 1697 was namelijk het [[Barrièretractaat]] opgenomen. Hierin stond vermeld dat de Republiek garnizoenen mocht houden in vestingen van [[Nieuwpoort (België)|Nieuwpoort]], [[Oostende]], [[Kortrijk]], [[Bergen (België)|Bergen]], [[Aat]], [[Charleroi]], [[Namen (stad)|Namen]] en [[Luxemburg (stad)|Luxemburg]].

Hierdoor kwam het zwaartepunt van de verdediging van de republiek te liggen in de [[Zuidelijke Nederlanden]]. Tijdens de Franse inval van 1747 bleek dat [[Bergen op Zoom]] en [[Maastricht]] een te zwakke verdediging hadden. <ref>https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/zuiderfrontier</ref> Na een belegering van slechts twee maanden, wisten de Fransen Bergen op Zoom in te nemen en grotendeels te verwoesten. Hierdoor nam de urgentie van de Zuiderfrontier bij de republiek weer toe. <ref>https://www.brabantserfgoed.nl/page/4229/de-zuiderwaterlinie</ref>

=== Einde van het Zuiderfrontier ===
De Fransen maakten gebruik van de zwakke plek van elke waterlinie, een strenge winter.
In 1794-1795 trokken de Fransen bij [[Kralingse Veer]] de bevroren Maas over. Een verdedigingslinie tegen een vijand uit het zuiden, was voor de Fransen van ondergeschikt belang. <ref>https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/zuiderfrontier</ref>

De Zuiderfrontier loopt op de historische grens tussen Holland en Brabant en markeert de culturele grens tussen Noord- en Zuid-Nederland.

De sporen van de Zuiderfrontier zijn nog zichtbaar in het landschap. De meeste inundatievlakken, die in het verleden om strategische redenen onder water konden worden gezet, zijn nog steeds open, vrijwel onbebouwde gebieden. Ook de bewaard gebleven verdedigingswerken vertellen het verhaal van Brabant: de provincie als speelbal en frontgebied tussen de Republiek en haar vijanden.

== Ontmanteling ==
Door de [[Vestingwet]] van 1874 werd meer de nadruk gelegd op een verdediging in het westen door de [[Nieuwe Hollandse Waterlinie]]. De Zuiderwaterlinie diende als opvang voor terugtrekkende troepen en werd nu ook wel de Noord-Brabantse Linie genoemd. In de jaren 1930 worden alleen bij de [[Moerdijkbruggen]] nog stellingen verbeterd en aangelegd om het zuiden van de [[Vesting Holland]] te beschermen. Het westelijke gedeelte van de stelling maakte tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] deel uit van de [[Atlantikwall]]. In 1952 worden de laatste werken definitief als militaire verdedigingslinie opgeheven.

== Toerisme ==
In 2019 werd bekendgemaakt dat de provincie [[Noord-Brabant]] weer investeert in het erfgoed dat is verbonden aan de [[Zuiderwaterlinie]]. De provincie investeert 2 miljoen in het opknappen van diverse verwante projecten. <ref>https://www.brabant.nl/actueel/nieuws/kunst-cultuur-en-erfgoed/2019/brabant-investeert-in-zuiderwaterlinie</ref>

Langs de Zuiderwaterlinie is een wandelpad uitgezet, als onderdeel van het Brabantse wandelknooppuntensysteem. Het Zuiderwaterlinie-symbool wordt gebruikt als aanduiding voor de wandelroute. In zowel [[Bergen op Zoom]] als in [[Grave (plaats)|Grave]] is een startpunt voor een wandelroute. De totale route beslaat 290 kilometer, maar er zijn ook kortere routes uitgezet. <ref>https://www.visitbrabant.com/nl/routes/wandelen/zuiderwaterlinie-wandelpad</ref> Tijdens de Vestingstedendagen worden diverse activiteiten en optochten georganiseerd in een van de Nederlandse vestingsteden. Tevens zijn er diverse monumenten in de steden te bezichtigen.

== Externe links ==
* [http://zuider-frontier.nl Website Zuiderfrontier]
* [https://www.zuiderwaterlinie.nl Website Zuiderwaterlinie] (onderdeel van de Zuiderfrontier)
{{Zie artikel|Zie ook: [[Ontdekkingstocht Expeditie Zuiderwaterlinie]]}}
{{Appendix}}

[[Categorie:Vestingwerk in Nederland]][[Categorie:Geschiedenis van Brabant]][[Categorie:Geschiedenis van Zeeland]][[Categorie:Zuiderwaterlinie]]

Zuiderfrontier - Bewerkingsoverzicht

Colani op 20 okt 2024 om 10:18