(3 tussenliggende versies door dezelfde gebruiker niet weergegeven)
Regel 1:
Regel 1:
[[Bestand:Windmill Uden.jpg|thumb|rechtop|Standerdmolen te [[Uden (plaats)|Uden]]]]
[[file:Schilderij_Molen_en_Lambertuskerk-te-Raamsdonk.jpg|300px|left|thumb|De onderste afbeelding is een schilderij uit de achttiende eeuw (Cornelis van Cuylenburgh 1792) waarop de molen staat en de Lambertuskerk van Raamsdonk. De weg die daar tussen ligt is de Langstraatweg. Dit is een afbeelding zwart wit, het origineel (in kleur) hangt in het gemeentehuis in Raamsdonksveer in kleur (Gemeente Geertruidenberg). Jac Jansen, 16 jan. 2017.]]
[[Bestand:2005-08-13 Pirogiv 228.JPG|thumb|rechtop|Eenvoudige standerdmolen in [[Oekraïne]]]]
Een '''molen''' is een werktuig met een draaiend mechaniek en een [[aandrijving]], dat kan dienen voor het [[Malen (bewerking)|malen]], [[Pers_(machine)|persen]] of stampen van granen, verfpigmenten en andere grondstoffen, het [[zagen]] van hout, [[pompen]] van water, takelen van een last of opwekken van [[elektriciteit]]. Een molen kan worden aangedreven door de wind ([[windmolen]]), water ([[Watermolen (door water aangedreven molen)|watermolen]]), de spierkracht van mensen ([[handmolen]], [[tredmolen]]) en dieren ([[rosmolen]]) of door een [[motor]].
==Ontstaansgeschiedenis==
In [[Raamsdonk|Raamsdonk]] is er in de 14e eeuw voor het eerst een vermelding van een molen in ‘[[Tambacht_van_Raemsdonck|Tambacht van Raemsdonck]]’. Verderop in de tijd worden de gegevens wat uitgebreider.
[[Watermolen (door water aangedreven molen)|Watermolens]] raakten verspreid over Europa aan het einde van het [[Romeinse Rijk]]. Er werd gebruikgemaakt van stromend water met voldoende verval voor de aandrijving, maar er werd ook gebruikgemaakt van stromend water met onvoldoende verval. Bij dit laatste werden schipmolens gebruikt die in de rivier verankerd lagen of voor de kust, en daar van de [[Getijstroom|getijstromingen]] gebruikmaakten. Op plaatsen waar het verval of de stroming niet voldoende was om een waterrad aan te drijven moest een andere oplossing gezocht worden. Het is dan ook in deze streek waar de eerste windmolens gevonden kunnen worden.
De gegevens van de uitvinding van de windmolen zijn verloren gegaan in de nevel van de geschiedenis. In historische bronnen wordt vaak niet specifiek vermeld of het een watermolen of een windmolen betreft.
In 1548 zou ene [[Adriaan_Simonszn|Adriaan Simonszn]] in het dorp een [[rosmolen]] pachten. Op 23 mei 1570 werd voor de erfpachtsom van zes pond een [[windbrief]] <ref> het recht om een molen te mogen bouwen en exploiteren</ref> (het recht om een molen te mogen bouwen en exploiteren) voor een wind- en rosmolen verstrekt aan Wouter Wouters uit [[Waspik]].
Lang is men ervan uitgegaan dat het eerste windmolentype in Europa de [[standerdmolen]] is geweest. Maar dit type molen is zo ingenieus geconstrueerd dat het er onmogelijk zo maar opeens geweest kan zijn. Het is daarom aannemelijk dat de standerdmolen door een ontwikkelingsfase is gegaan die enige honderden jaren heeft geduurd.
En eind zestiende eeuw heeft [[Cornelis Corneliszn. Pauwels]] de molen in bezit gehad die hij had gekocht van Jacob de Meulenaer. Cornelis Corneliszn. Pauwels was de vader van Hendrick Corneliszn. Maes. <ref> Aanvulling G.P. Maas</ref>
[[Bestand:Gorskii 03965u windmills.jpg|thumb|Eenvoudige standerdmolens in Rusland, de middelste en rechter zijn voorbeelden van een inverted mill.]]
De eerste [[windmolen]]s verschenen rond het jaar 1000 in Noordwest-Frankrijk, Vlaanderen en Zuid-[[Engeland (hoofdbetekenis)|Engeland]]. In wezen waren dit watermolens geplaatst op een centrale paal waarbij het rad vervangen was door wieken. De laatste exemplaren van de "inverted mill" zijn waarschijnlijk rond 1930 verloren gegaan en hebben nagenoeg geen sporen achtergelaten. Op een oude foto gemaakt in [[Rusland (hoofdbetekenis)|Rusland]] is een groepje van deze molens te zien waarvan de meest rechtse de originele vorm is. Het is duidelijk te zien dat de as horizontaal ligt en vrij laag in de kast ligt. Dit betekent dus dat de maalstenen - net als bij een watermolen - van onderen aangedreven werden.
=== Moulin Chandelier ===
<br>In 1624 liet prins [[Frederik_Hendrik_van_Oranje|Frederik Hendrik van Oranje]] rond de molen verdedigingswerken aanleggen en werd de molen als [[uitkijkpost]] gebruikt. Dat jaar begon het Spaanse Beleg van Breda en had belegeraar [[Spinoza]] in de regio, met name in Rijen, een legerkamp met 18.000 soldaten.
Bij de verdere ontwikkeling van dit type heeft men de as hoger geplaatst en de houten onderbouw vervangen door een stenen toren. Van dit type molen, genaamd ''moulin chandelier'', is er slechts één bewaard gebleven, samen met tientallen stenen ondertorens die zijn gedateerd rond het jaar 1000.
=== Standerdmolen ===
Op 24 januari 1680 werd voor de erfpachtsom van 15 pond een [[windbrief]] verstrekt aan [[Nourits_Coninckx|Nourits Coninckx]] voor een grutmolen.
De [[standerdmolen]] kan worden gezien als een ''moulin chandelier'' waarvan de onderbouw is vervangen door een houten staak die is [[Schoor (bouwkunde)|geschoord]] met steekbanden die op hun beurt weer rusten op de horizontale kruisplaten. Deze kruisplaten werden vroeger vaak in de grond ingegraven voor stevigheid. Later is men ze op stenen blokken ([[Teerling (standermolen)|teerlingen]]) gaan plaatsen. Deze ondergrondse kruisplaten worden in zowel Engeland als Bretagne gevonden en dateren van rond 1100.
=== Paltrokmolen ===
[[Bestand:Impressie_radarbeelden_1_augustus_1674.webm|thumb|Impressie radarbeelden 1 augustus 1674. (''bron: Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut - KNMI)]]
De paltrok of [[paltrokmolen]] is een molentype, ontstaan uit de standerdmolen, waarbij in het molenhuis een grotere werkruimte is gemaakt. De standerd is hier als koningsstijl een vast onderdeel van de constructie geworden en staat op de staart- of sleutelbalk. De staartbalk ligt over de pen van de koning, die ingekeept op de kruisbalken ligt. De kruisbalken worden in het midden ondersteunt door een gemetselde stenen poer van ongeveer een meter in het vierkant. De uiteinden van de kruisbalken liggen in de ringmuur. De ringmuur met kruirollen zorgt voor stabiliteit. De Nederlandse paltrokmolens zijn alle ingericht als zaagmolen.
=== Torenmolen ===
[[Bestand:Storm of August 1 1674 over the Netherlands and Belgium.jpg|200px|alt=Kaart met plaatsen in Nederland en België waar schade is gemeld door de storm. De zwart gekleurde plaatsen hebben de meest extreme schade. Een voorzichtige reconstructie van de positie van het front is ingetekend. (bron: KNMI)|left|thumb|Kaart met plaatsen in Nederland en België waar schade is gemeld door de storm. De zwart gekleurde plaatsen hebben de meest extreme schade. Een voorzichtige reconstructie van de positie van het front is ingetekend. (bron: KNMI)]]<p>Op [https://nl.wikipedia.org/wiki/Storm_van_1_augustus_1674 1 augustus 1674] raasde er een tornado over Nederland die en spoor van vernielingen achterliet. (Met de kanttekening m.b.t. de tornado dat de ooggetuigenverslagen niet spreken over een slurf.) <ref> KNMI</ref> <br>Waaronder ook veel schade aan molens. De korenmolen “nooit gedagt” te Woudrichem was omgevallen en [[Hendrick Hermans Maes]] een molenaar uit Raamsdonk kocht samen met Dirck Leenderts van er Lint een meester timmerman uit Dordrecht ieder de helft van de molen om weer op te bouwen. <ref> Gerard van der Schrier en Rob Groenland, De zomerstorm van 1674</ref> </p>
De [[torenmolen]] hoeft niet per se een jonger type te zijn dan de standerdmolen. Bekend is dat er in Dover in 1280 een stenen molen stond. De torenmolen heeft de standerdmolen nooit echt kunnen verslaan in populariteit omdat deze duur was om te bouwen, moeilijker was in gebruik en slechts één koppel [[Molensteen|molenstenen]] kon aandrijven. Dit laatste nadeel werd in de 16e eeuw ongedaan gemaakt met de uitvinding van de [[koningsspil]].
<p>Echter de [[korenwindmolen]] in [[Raamsdonk]] was ook omgeslagen e.e.a. blijkt uit een verklaring van [[Elisabeth Hendricx]] weduwe van [[Jan Jansen van Loon]] die in september 1674 de helft van de [[Korenmolen|Koren]] en [[Rosmolen]] prelegateert aan haar zoon [[Jan Jansen van Loon]] de andere helft blijft in haar bezit, voorwaarde voor haar zoon is ” tot het wederom opstellen van de omgeslagen molen en rosmolenwerf ” ook de helft van alle kosten komt dan voor zijn rekening. <ref> Aanvulling G.P. Maas</ref> </p>
<p>Elisabeth ( Lesken ) Hendricx was een dochter van [[Hendrick Corneliszn. Maes]] en Huijbertje Peeters. <ref> Aanvulling G.P. Maas</ref> <br>Hendrick Corneliszn. Maes was ook molenaar en had de molen vanaf 1601 tot zijn overlijden in 1611 in bezit, zijn twee dochters Lesken en Lijntjen zijn in 1636 nog de enigste erfgenamen, moeder Huibertje Peeters was inmiddels voor de derde keer gehuwd met [[Aert Hendricx]] (molenaar) en bij de erfdeling in 1636 bepaald Huijbertje Peeters dat haar dochter Lijsken uiteindelijk de [[Korenmolen]] en toebehoren zou erven echter stond daar wel tegenover dat ze borg moest staan voor de pacht van het huiske en de molen voor haar zwager [[Herman Jansen van Rhijnberck]] die met haar zus [[Lijntjen Hendrcx Maes]] was gehuwd. <ref> Aanvulling G.P. Maas</ref> </p>
<p><br></p>
Op 14 november 1707 werd voor een [[grutmolen]] aan de westkant van het [[dorp]] voor 18 pond een [[windbrief]] verstrekt aan [[Gerrit_van_Seters|Gerrit van Seters]], een in [[Geertruidenberg]] wonende [[korenmolenaar]].
Een zijsprong in de ontwikkeling is de molen in [[Templeuve (Frankrijk)|Templeuve]]. Van buiten lijkt dit een torenmolen, maar het hele binnenwerk rust op een centrale paal en draait mee bij het [[kruien (windmolen)|kruien]] van de molen.
In maart 1770 nam [[Bastiaan_Marceliszn_Holster|Bastiaan Marceliszn Holster]], in Elshout reeds eigenaar van een [[rosmolen]], de molen over voor 8600 gulden. Zijn zoon Bastiaan erfde de [[windmolen]], trouwde met [[Maria_Knaap|Maria Knaap]] en werd op 6 oktober 1796 [[schout]] van [[Raamsdonk]]; daarnaast bekleedde hij enkele bestuurstaken onder de [[Bataafse Republiek]].<br>Zijn dochter Cornelia volgde hem op als molenaar en erfde later het [[molenhuis]], de [[korenmolen]], de [[rosmolen]]werf en een akker, alles ter waarde van 13.000 gulden.
=== Houten achtkant ===
Tussen 1811 en 1832 staat als eigenaar [[Corns Janse Knaap]], bouwman volgens het [[:Category:Kadaster|kadaster]] onder nr. G(1)383<br><br>
Omstreeks 1400 werd de kruibare [[Kap (bovenkruier)|kap]] ontwikkeld, die het eerst toegepast werd op torenmolens. Hierdoor werd het mogelijk om conisch gemetselde, achtkante molens te bouwen, eerst in steen en later ook in hout. In het begin van de zestiende eeuw ontstond in Noord- en Zuid-Holland de [[houten achtkant]]. Dit type molen verdrong in Noord-Holland de [[standerdmolen]] en de [[wipmolen]], maar in Zuid-Holland alleen de standerdmolen. Rond 1750 werden in heel Nederland achtkante molens gebouwd.
'''Constructie'''
*[[romp]]: gesloten voet
*[[kruiwerk]]: [[zetelkruier]]
De [[standaardmolen]] raakte in verval en werd in 1904 vervangen door een stellingmolen, eigendom van [[Bastiaan_de_Vries|Bastiaan de Vries]] uit [[Raamsdonk]]. De nieuwe molen is gebouwd door H. van Hoorn uit [[Oosterhout]] ter vervanging van een gesloopte [[standerdmolen]].
===In de Lage Landen===
De molen was voorzien van zelfzwichting zonder doorboorde as, en zelfkruiing met twee windrozen op de kap. Na enkele jaren werden de zelfzwichting en zelfkruiing vervangen door zeilroeden en normale staart.
[[Bestand:Molen De Nieuwe Molen dieselmotor Type H20.jpg|thumb|Dieselmotor van Maalderij De Nieuwe molen]]
De oudste bekende vermeldingen in de [[Lage Landen (hoofdbetekenis)|Lage Landen]] die zeker van een windmolen zijn dateren van ca. 1180. De oudste schriftelijke verwijzing naar een windmolen is terug te vinden in een akte uit 1183 van [[Filips van de Elzas]], [[Lijst van graven van Vlaanderen|Graaf van Vlaanderen]], waarin de rechten en bezittingen van de [[Abdij van Sint-Winoksbergen]] te [[Wormhout]] worden vastgelegd: "niemand aldaar mag een wind- of watermolen bezitten zonder toelating van de abt". In Nederland dateert de oudste schriftelijke vermelding van een windmolen voor de waterbeheersing uit 1407 en betreft een molen nabij [[Alkmaar (hoofdbetekenis)|Alkmaar]]. Het aantal groeide in de loop der jaren totdat omstreeks 1880 door de komst van de stoomtractie het maximum werd bereikt. Met de komst van de [[dieselmotor]] en de [[elektromotor]] werden molens ook hiermee uitgerust, zodat er onder alle omstandigheden gemalen kon worden, zoals respectievelijk bij de [[Venemansmolen]] en bij de [[Achlumer Molen]]. Ook werden er maalinrichtingen gebouwd, die alleen nog maar door een dieselmotor werden aangedreven, zoals de in 1926 gebouwde [[Maalderij De Nieuwe molen]] in Sinderen. Daarnaast werden er in de jaren dertig van de twintigste eeuw [[gevlucht|wiekverbeteringen]] aangebracht, zoals de fokwiek en de [[Gevlucht|van Busselneus]]. Desondanks kon de windmolen de concurrentie met elektrisch aangedreven maalderijen niet aan en verdwenen veel molens. In de 19e eeuw waren er in Nederland ongeveer 10.000 windmolens. Vooral in de [[Zaanstreek]] hebben relatief veel molens gestaan. Rond 1725 waren er 600 wiekendragers gelijktijdig in bedrijf. Het totaal aantal gebouwde molens in de Zaanstreek wordt geschat op ca 1200. In de molendatabase zijn nu nog 1191 Nederlandse en 1331 Belgische molens opgenomen.
Al na ongeveer vijf jaar werd de molen omgebouwd naar een molen met buitenkruiwerk, met staart en schoren, wellicht na de verkoop van de molen in 1909.<br><br>
*vlucht / rad: 89 voet, zelfzwichting en zelfkruiing / Later zeilroeden en normale staart
*inrichting: 3 koppel [[maalstenen]]
Al na vijf jaar werd de molen omgebouwd naar een molen met buitenkruiwerk. In de nacht van 12 op 13 november 1939 brandde de molen uit, waarbij de mogelijke oorzaak lag bij de hulpmotor, een 22 pk benzinemotor. <ref> De 5 Rivieren, 13 nov. 1936:
"In den afgeloopen nacht is een graanmolen te Raamsdonkdorp bewoond door den heer D.N. (M) de Bruin totaal afgebrand. In den molen was een groote hoeveelheid graan opgeslagen."</ref> De verzekering dekte de schade en de molen werd weer hersteld. <ref> Zierikzeesche Nieuwsbode, 13 nov. 1936:
"Donderdagnacht is door onbekende oorzaak de graanmolen te Raamsdonk (dorp) bewoond door den heer D.N. de Bruin totaal uitgebrand. In den molen was een groote hoeveelheid graan opgeslagen. Verzekering dekt de schade."</ref> In 1944 werd de molen, toen eigendom van [[Dirk de Bruijn]], opgeblazen door Duitse soldaten. <br>
==Soorten molens==
=== Molens naar aandrijfwijze ===
* [[Getijdenmolen]] - aangedreven door waterstroming ten gevolge van de [[Getijde (waterbeweging)|getijden]]
* [[Handmolen]] - aangedreven met de hand
* [[Rosmolen]] - aangedreven door een paard (ros)
* [[Schipmolen]] - aangedreven door stromend water
* [[Tredmolen]] - aangedreven door een lopend mens of dier
* [[Watermolen (door water aangedreven molen)|Watermolen]] - aangedreven door stromend water
* [[Windmolen]] - aangedreven door wind
* [[Watervluchtmolen]] - aangedreven door water en wind
===Molens naar verrichting of product===
Wat slechts herinnert aan de molengeschiedenis van [[Raamsdonk]] is de naam [[:Category:Molenstraat|Molenstraat]]. <br>Na de omnummering in 1949 is de locatie van de molen [[Raadhuisstraat 41]] (voorheen B68).
#"De molenaar en zijn windmolens in de Langstraat", Jan Rosendaal, in De Klopkei 1996-2 (tijdschrift van de Heemkundige Kring "De Erstelinghe", Waalwijk).
#Archief Tilburg<br>
== Vermogen van molens ==
#molendatabase.org
Een watermolen kan 1,5 tot 3,5 [[kilowatt]] leveren. Een oude [[standerdmolen]] kon 3,5 tot 7,5 kW leveren.<ref>{{Citeer web |url=http://www.molenmuseum.be/tijdschriften/voorjaar2013.pdf#page=20 |titel=Nieuwsbrief voor "de vriendenkring van het Molenmuseum" |archief-url=https://web.archive.org/web/20160711230021/http://www.molenmuseum.be/tijdschriften/voorjaar2013.pdf#page=20 |archiefdatum=2016-07-11 |taal=nl}}</ref> Een windmolen met oudhollandse tuigage van de wieken kan gemiddeld 25 tot 30kW leveren. Met stroomlijn[[roeden]], zoals [[fokwiek]]en kan tot 45 kW worden geleverd.<ref>In oude eenheden was dit genoemd als "50 à 60 pk". Bron: [https://www.researchgate.net/profile/Karel_Mulder/publication/258111480_Van_werktuig_tot_monument_de_discussie_over_Hollandse_molens_aan_het_begin_van_deze_eeuw/links/0046353501e3137305000000/Van-werktuig-tot-monument-de-discussie-over-Hollandse-molens-aan-het-begin-van-deze-eeuw Van werktuig tot monument, de discussie over Hollandse molens aan het begin van deze eeuw.] Citaat: "Toen in de jaren na de oorlog (WO2) ook nog eens de brandstofprijzen gingen dalen en de lonen gingen stijgen leek het lot van de molen als werktuig bezegeld. Immers wat men ook verbeterde, meer dan 50 à 60 pk was er niet uit een molen te halen."</ref><ref>Ir. F. Stokhuyzen, Molens, Het vermogen van de windmolen, 153-160, 1981, Uniboek, Bussum, {{ISBN|902284244-4}}</ref>
{{Zie artikel|Zie ook: [[WINDTMOLEN ENDE ROSMOLEN OMMEGEWAEIJT ENDE GERUIJNEERT]]}}
[[Category:Molenstraat]][[Category:Erfgoed]][[Categorie:Windmolen]][[Categorie:Molen]][[Categorie:Geschiedenis van Raamsdonk]][[Categorie:Canon van Raamsdonk]][[Categorie:Molen in Noord-Brabant]]
==Het begrip "watermolen"==
[[Bestand:Oostendorperwatermolen.jpg|thumb|[[Oostendorper watermolen]] bij [[Haaksbergen]].]]
Het begrip watermolen kan tot verwarring leiden, omdat het gebruikt wordt bij twee verschillende indelingen van molens:
*Naar de aard van de aandrijving. In dit geval is een watermolen dus een door water aangedreven molen aan een beek of riviertje.
*Naar de functie van de molen: In dit geval is een watermolen een molen die water verzet.
Doordat door water aangedreven molens alleen in het oosten en zuiden van Nederland voorkomen is de kans op verwarring. In het westen en midden van Nederland is het een windmolen die water verzet, in het oosten en zuiden van het land een molen die door water wordt aangedreven. Soms wordt beweerd dat het gebruik van "watermolen" voor een molen die water verzet een foutieve benaming is, en dat men die [[poldermolen]] moet noemen. Daar vallen twee dingen tegen in te brengen:
*Al eeuwenlang spreekt men in het midden en westen van het land in bestekken, rekeningen, advertenties waarin molenaars worden gevraagd enz. over "watermolen" en "watermolenaars".
*Niet alle windmolens die water verzetten zijn poldermolens. Er werden vroeger ook windmolens ingezet voor het verpompen van water van de ene boezem naar de andere. Deze molens bemaalden géén polders. Men noemde deze molens [[boezemmolen]]s of [[strijkmolen]]s omdat ze, met een geringe opvoerhoogte, het water van de ene naar de andere boezem "streken". Verder is bij een droogmakerij als de [[Schermer (droogmakerij)|Schermer]] met ruim 50 molens slechts een beperkt aantal daarvan "poldermolen"; de rest stond aan de rand van de polder en was ondermolen, middenmolen of bovenmolen. Die werden ook wel ringmolens genoemd.
==Molenbehoud in Nederland==
Door de introductie van [[elektriciteit]] op het platteland in de [[1920-1929|jaren twintig]] was de onbetrouwbare windbemaling overbodig geworden en konden werktuigen op elk gewenst moment hun werk doen. In 1923 werd de vereniging [[Vereniging De Hollandsche Molen|De Hollandsche Molen]] opgericht om de toenmalige grootschalige sloop van wind- en watermolens te stoppen.
[[Bestand:Molenwimpel.gif|thumb|Als aan een molen de molenwimpel hangt, dan is de molen opengesteld voor publiek.]]
Momenteel zijn de meeste molens in bezit van gemeentes of stichtingen en worden de meeste molens door vrijwillige [[molenaar (hoofdbetekenis)|molenaars]] meestal op zaterdagen in bedrijf gehouden.{{Bron?|hoe kom je tot deze beweringen|2019|01|08}} Het [[Gilde van Molenaars]] verzorgt o.a de opleiding van de molenaars. In Friesland is het [[Gild Fryske Mounders]] actief. Wanneer een molen open is voor belangstellenden, dan heeft de molenaar aan of bij de molen een speciale blauwe molenwimpel of een vlag uithangen (zie afbeelding).
==Bibliografie==
*''Molenecho's'', 32/2 (2004), L. Goeminne, L. Denewet & P. Bauters, "De oudste windmolens in het graafschap Vlaanderen (1183-1300)", pp. 80–108 (I. Inventaris, II Overizichten, II Enkele besluiten)
* Becuwe F., (2009) ''In de ban van Ceres. Klein- en grootmaalderijen in Vlaanderen (1850-1950)'', 293 pp., Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed, Brussel
==Zie ook==
*[[Lijst van windmolens in België]]
*[[Lijst van watergedreven molens in Nederland]]
*[[Lijst van molens in Rotterdam]]
*[[Bonkelaar]]
* [[Maalvaardigheid]]
* [[Windrecht]]
==Galerij==
<gallery>
Bestand:Windmill De Helper Paterswoldsemeer.jpg|Molen bij het Paterswoldsemeer
Bestand:Molen 1379.JPG|Molen ''de Gooyer''
Bestand:Molen 1428.JPG|[[Poldermolen Nederhorst den Berg]]
Bestand:Vondellaanharen.JPG|Vondellaan te Haren met op de achtergrond de molen ''De Hoop''
Bestand:Molen Adam.JPG|Molen ''Adam'' in Delfzijl
Bestand:Goliath Poldermolen.jpg|Poldermolen ''Goliath'' in Eemshaven
Bestand:Molen Surhuisterveen.JPG|De molen van Surhuisterveen
Molens, illuminaties, kerstmis, Valk De, Bestanddeelnr 048-1023.jpg|In Nederland worden molens verlicht tijdens de kerstperiode als [[kerstgebruik]]. Op de foto molen [[De Valk (Leiden)]], 1955
</gallery>
== Referenties ==
{{References}}
== Externe links==
* [http://www.molens.nl/ www.molens.nl] Officiële website van 'De Hollandsche Molen', vereniging tot Behoud van Molens in Nederland
* [https://www.defryskemole.nl/ De Fryske Mole] website van 'Stichting de Fryske Mole', vereniging tot behoud van molens in Friesland
* [https://www.molendatabase.nl/ www.molendatabase.nl] De Molendatabase met bestaande en verdwenen molens in Nederland en België
{{Commonscat|Mills|Molens}}
{{Navigatie molens naar verrichting}}
{{Navigatie molens naar aandrijfwijze}}
{{Navigatie windmolens naar bouwwijze}}
{{Navigatie lijsten van windmolens in Nederland}}
{{Navigatie lijsten van watermolens in Nederland}}
[[Categorie:Molen| ]]
[[Categorie:Werktuig]]
Huidige versie van 11 apr 2026 12:56
De onderste afbeelding is een schilderij uit de achttiende eeuw (Cornelis van Cuylenburgh 1792) waarop de molen staat en de Lambertuskerk van Raamsdonk. De weg die daar tussen ligt is de Langstraatweg. Dit is een afbeelding zwart wit, het origineel (in kleur) hangt in het gemeentehuis in Raamsdonksveer in kleur (Gemeente Geertruidenberg). Jac Jansen, 16 jan. 2017.
In Raamsdonk is er in de 14e eeuw voor het eerst een vermelding van een molen in ‘Tambacht van Raemsdonck’. Verderop in de tijd worden de gegevens wat uitgebreider.
In 1548 zou ene Adriaan Simonszn in het dorp een rosmolen pachten. Op 23 mei 1570 werd voor de erfpachtsom van zes pond een windbrief[1] (het recht om een molen te mogen bouwen en exploiteren) voor een wind- en rosmolen verstrekt aan Wouter Wouters uit Waspik.
MolenRaamsdonk.jpg
En eind zestiende eeuw heeft Cornelis Corneliszn. Pauwels de molen in bezit gehad die hij had gekocht van Jacob de Meulenaer. Cornelis Corneliszn. Pauwels was de vader van Hendrick Corneliszn. Maes. [2]
In 1624 liet prins Frederik Hendrik van Oranje rond de molen verdedigingswerken aanleggen en werd de molen als uitkijkpost gebruikt. Dat jaar begon het Spaanse Beleg van Breda en had belegeraar Spinoza in de regio, met name in Rijen, een legerkamp met 18.000 soldaten.
Op 24 januari 1680 werd voor de erfpachtsom van 15 pond een windbrief verstrekt aan Nourits Coninckx voor een grutmolen.
Impressie radarbeelden 1 augustus 1674. (bron: Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut - KNMI)Kaart met plaatsen in Nederland en België waar schade is gemeld door de storm. De zwart gekleurde plaatsen hebben de meest extreme schade. Een voorzichtige reconstructie van de positie van het front is ingetekend. (bron: KNMI)
Op 1 augustus 1674 raasde er een tornado over Nederland die en spoor van vernielingen achterliet. (Met de kanttekening m.b.t. de tornado dat de ooggetuigenverslagen niet spreken over een slurf.) [3] Waaronder ook veel schade aan molens. De korenmolen “nooit gedagt” te Woudrichem was omgevallen en Hendrick Hermans Maes een molenaar uit Raamsdonk kocht samen met Dirck Leenderts van er Lint een meester timmerman uit Dordrecht ieder de helft van de molen om weer op te bouwen. [4]
Echter de korenwindmolen in Raamsdonk was ook omgeslagen e.e.a. blijkt uit een verklaring van Elisabeth Hendricx weduwe van Jan Jansen van Loon die in september 1674 de helft van de Koren en Rosmolen prelegateert aan haar zoon Jan Jansen van Loon de andere helft blijft in haar bezit, voorwaarde voor haar zoon is ” tot het wederom opstellen van de omgeslagen molen en rosmolenwerf ” ook de helft van alle kosten komt dan voor zijn rekening. [5]
Elisabeth ( Lesken ) Hendricx was een dochter van Hendrick Corneliszn. Maes en Huijbertje Peeters. [6] Hendrick Corneliszn. Maes was ook molenaar en had de molen vanaf 1601 tot zijn overlijden in 1611 in bezit, zijn twee dochters Lesken en Lijntjen zijn in 1636 nog de enigste erfgenamen, moeder Huibertje Peeters was inmiddels voor de derde keer gehuwd met Aert Hendricx (molenaar) en bij de erfdeling in 1636 bepaald Huijbertje Peeters dat haar dochter Lijsken uiteindelijk de Korenmolen en toebehoren zou erven echter stond daar wel tegenover dat ze borg moest staan voor de pacht van het huiske en de molen voor haar zwager Herman Jansen van Rhijnberck die met haar zus Lijntjen Hendrcx Maes was gehuwd. [7]
De molen was voorzien van zelfzwichting zonder doorboorde as, en zelfkruiing met twee windrozen op de kap. Na enkele jaren werden de zelfzwichting en zelfkruiing vervangen door zeilroeden en normale staart.
Al na ongeveer vijf jaar werd de molen omgebouwd naar een molen met buitenkruiwerk, met staart en schoren, wellicht na de verkoop van de molen in 1909.
Al na vijf jaar werd de molen omgebouwd naar een molen met buitenkruiwerk. In de nacht van 12 op 13 november 1939 brandde de molen uit, waarbij de mogelijke oorzaak lag bij de hulpmotor, een 22 pk benzinemotor. [8] De verzekering dekte de schade en de molen werd weer hersteld. [9] In 1944 werd de molen, toen eigendom van Dirk de Bruijn, opgeblazen door Duitse soldaten.
Wat slechts herinnert aan de molengeschiedenis van Raamsdonk is de naam Molenstraat. Na de omnummering in 1949 is de locatie van de molen Raadhuisstraat 41 (voorheen B68).
"De molenaar en zijn windmolens in de Langstraat", Jan Rosendaal, in De Klopkei 1996-2 (tijdschrift van de Heemkundige Kring "De Erstelinghe", Waalwijk).
↑ De 5 Rivieren, 13 nov. 1936:
"In den afgeloopen nacht is een graanmolen te Raamsdonkdorp bewoond door den heer D.N. (M) de Bruin totaal afgebrand. In den molen was een groote hoeveelheid graan opgeslagen."
↑ Zierikzeesche Nieuwsbode, 13 nov. 1936:
"Donderdagnacht is door onbekende oorzaak de graanmolen te Raamsdonk (dorp) bewoond door den heer D.N. de Bruin totaal uitgebrand. In den molen was een groote hoeveelheid graan opgeslagen. Verzekering dekt de schade."
