Ronde stenen molen

Een ronde stenen molen is een verzamelnaam voor windmolens waarvan de romp bestaat uit een rond stenen bouwwerk, met daarboven een vast opgesteld of van binnenuit verstelbaar wiekenkruis zoals bij een torenmolen, of een draaibare molenkap zoals bij een grondzeiler, een beltmolen of een stellingmolen. Ronde stenen molens met kruiwerk zijn altijd bovenkruiers. In de romp bevindt zich het gaande werk, de maalinrichting en vaak ook nog de woning van de molenaar.

Ronde stenen molens zijn in West-Europa in de loop van de 13e eeuw ontwikkeld. De vroegste vorm is de torenmolen. Het grootste voordeel boven zijn tegenhanger, de standerdmolen, is de vaste opstelling van de maalinrichting, waardoor de molen gemakkelijker op de wind is te kruien en bij korenmolens het graan en het meel eenvoudiger naar resp. van de maalinrichting kan worden getransporteerd. Een ander voordeel is de grotere stevigheid, waardoor ronde stenen molens minder gemakkelijk omwaaien. Het grootste nadeel is het grote gewicht, waardoor dit type molen gevoelig is voor verzakkingen. Later is het houten achtkant als tegenhanger van de stenen molen ontwikkeld. Houten molens zijn veel lichter en kunnen, indien nodig, worden verplaatst.

Onderhoud

Bovenaan de molenromp zitten gaten voor het onderhoud van de molen. Door de gaten worden palen of balken gestoken waarover planken worden gelegd. Vervolgens kan vanaf deze stelling bijvoorbeeld de onderkant van de kap geverfd worden.

Molentypen

De volgende typen ronde stenen molens worden onderscheiden:

• Torenmolen: de oudste vorm, cilindrisch gebouwd, soms vast opgesteld in de heersende windrichting; anders uitgevoerd als binnenkruier
• Beltmolen: conisch gebouwde molen, waaromheen een aarden wal is opgeworpen, waarvandaan de molen wordt bediend
• Grondzeiler: conisch gebouwde molen, met bediening vanaf de grond
• Stellingmolen: conisch gebouwde molen, met bediening vanaf een omloop of stelling

Foto's

• De Grafelijke Korenmolen in Zeddam
  De Grafelijke Korenmolen in Zeddam
• Beltmolen De Grenswachter in Luyksgestel
  Beltmolen De Grenswachter in Luyksgestel
• Grondzeiler De Peilmolen in Oud-Alblas
  Grondzeiler De Peilmolen in Oud-Alblas
• 
  Stellingmolen Noletmolen in Schiedam
• Stelling voor o.a. het verven van de onderkant van de kap
  Stelling voor o.a. het verven van de onderkant van de kap
• Gaten voor de stelling met de stellingbalken
  Gaten voor de stelling met de stellingbalken

· ·

Windmolens naar bouwwijze

Amerikaanse windmotor · beltmolen · bovenkruier · grondzeiler · onderkruier · paltrokmolen · spinnenkop · standerdmolen · kotmolen · stellingmolen · houten achtkant · ronde stenen molen · tjasker · torenmolen · weidemolen · wipmolen · monniksmolen (Friese mounts) · tonmolen · windturbine · Bosman-molentje
Verwant artikel: Windmolens in Nederland